كەرەكۋ شاھارىنداعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جاعدايى دابىل قاعارلىقتاي دەڭگەيدە, توزعان قۇبىرلاردىڭ كورسەتكىشى 90 پايىزعا جەتكەن.
«پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرى» جشس ەكسپلۋاتاتسيا جونىندەگى باس ينجەنەرىنىڭ ورىنباسارى پاۆەل پلەتۋحوۆ قالاداعى جىلۋ-ەنەرگو ورتالىقتارى بۇگىندە شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇرعانىمەن, جىلۋ جەلىلەرىندە ايازدى كۇندەرى اقاۋ شىعۋى مۇمكىن ەكەنىن جاسىرمايدى. قالادا جالپى ۇزىندىعى 742 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى بار بولسا, ونىڭ 322 شاقىرىمى – جەكە كاسىپورىنداردىڭ يەلىگىندە. جىلۋ مەكەمەسى جىل سايىن تام-تۇمداپ جوندەۋ جۇرگىزگەنىمەن, جەكە فيرمالار مەن تۇلعالار جۇيەنىڭ جاعدايىنا مۇلدە باس قاتىرمايدى. توزۋدىڭ جىل سايىن ۇلعايۋىنا بۇل دا – ۇلكەن سەبەپكەر.
– قازىرگى ساتتە جىل سايىن كەمى 17 كم جەلىنى جاڭارتۋ قاجەت. قالا ىشىندەگى جىلۋ توراپتارىنىڭ توزۋ كورسەتكىشتەرى 80 پايىزدان باستالادى. ەكىباستۇزداعى جاعدايدان ەشكىم دە ساقتاندىرىلماعان, – دەيدى پ.پلەتۋحوۆ.
بيىل جازدا نەبارى 3 شاقىرىم 280 مەتر قۇبىردى جاڭالاي الدىق. ال توزۋ كورسەتكىشىن قۋىپ جەتۋ ءۇشىن جىل سايىن 25 كم قۇبىر اۋىستىرىلۋعا ءتيىس. ماگيسترالداعى جانە ورامىشىلىك جەلىلەردەگى ءشىرىپ كەتكەن جۇيەلەردىڭ ارا سالماعى بىردەي دەۋگە بولادى. جالپى, جوندەۋ جۇرگىزۋگە جانە اپات جاعدايىندا ارەكەت ەتەتىن تەحنيكالارىمىز جەتكىلىكتى. الايدا زاقىمدانعان تۇستاردى جەدەل تابۋدا قيىندىقتارعا ۇرىنامىز. قۇبىرلار ابدەن كونەرىپ تۇر, ىستىق سۋ تەسىپ شىققان جەرلەردى ىزدەۋدە زامانعا ساي اسپاپتاردىڭ ءوزى كەيدە كومەكتەسە المايدى, – دەدى ول.
ءبىر الاڭداتارلىق جاعداي, قاراشا ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى ارقادا ساقىلداعان سارى اياز بولعاندا قالاداعى ءۇش بىردەي جىلۋ-ەنەرگو ورتالىعىنان بوساتىلاتىن سۋدىڭ ىسىراپ مولشەرى ءوسىپ شىعا كەلگەن. ماسەلەن, وسى كۇندەرى شاھاردىڭ وڭتۇستىك بولىگىن جىلۋمەن قامتيتىن «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق-نىڭ جەو-1 ستانساسى – 245, سولتۇستىك بولىككە جاۋاپتى «پاۆلودارەنەرگو» اق-نىڭ №1 ستانساسى – 73 جانە №2 ستانسا 301 توننا ىستىق سۋ جوعالتقان. نەگىزى وبلىس ورتالىعىنداعى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ءبىر ايدا شامامەن 200-دەن 350 مىڭ گكال جىلۋ جانە ىستىق سۋ وندىرىلەدى. اۋا تەمپەراتۋراسى تومەندەگەن سايىن بۇل تۇتىنىس مولشەرى كوبەيە بەرەدى.
جىل باسىنان بەرى قالاداعى جىلۋ جەلىلەرىندە 43 زاقىمدانۋ ورىن الىپ, بارلىعى جەدەل قالپىنا كەلتىرىلگەن. مۇنىڭ سىرتىندا جەرتولەلەردە ءجيى ورىن الاتىن ۇساق اپاتتار بار. قالالىق تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرلان ءراشيتوۆتىڭ دەرەگىنشە, اپاتتار كوبىنە شاھاردىڭ وڭتۇستىك بولىگىندە تىركەلەدى ەكەن. ماسەلەن, 26 قاراشا كۇنى جەو-1 ستانساسىنا قوسىلعان تم 20 جىلۋ ماگيسترالىندا ءىرى اپات تىركەلدى. ول كوپ ۇزاماي قالپىنا كەلتىرىلگەنىمەن, كوپتەگەن تۇرعىن ءۇي جىلۋ تەمپەراتۋراسىنىڭ تومەندەپ كەتكەنىن سەزىندى. اسىرەسە ساياجاي جانە ۋسولكا شاعىن اۋداندارىنداعى ونسىز دا سالقىن ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسىنا بۇل كۇنى ونداعان شاعىم تۇسىرگەن.
نەگىزى سانيتارلىق مەكەمەلەردىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, سىرتتا –26 گرادۋس اياز بولعاندا ورتالىق جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلعان پاتەردەگى تەمپەراتۋرا كەمىندە +20 گرادۋس جىلىلىقتى كورسەتۋى كەرەك. ال الەۋمەتتىك مەكەمەلەردە, بالاباقشالار مەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا بۇل كورسەتكىش +22 گرادۋستى قۇراسا جەتكىلىكتى. الايدا قاراشا ايىنىڭ سوڭى مەن جەلتوقسان ايىنىڭ باسىندا كوپ ۇيلەردە مۇنداي تەمپەراتۋرا ساقتالماعان.
– ءيا, مۇنداي كەمشىلىكتەر ورىن العانىن جاسىرمايمىز. ءبىز تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمى بويىنشا قاراشا ايىنىڭ سوڭىنان ارنايى توپ قۇرىپ, ءاربىر پروبلەمالى مەكەنجايدى ارالاپ ءجۇرمىز. ولار ءار كۇن سايىن كەمى 10 ءۇيدى ارالاپ, بارلىق جاعدايمەن تانىسىپ, قورىتىندى شىعارادى. سول بويىنشا جىلۋ بەرۋشى مەكەمەگە, پيك-تەرگە, قىزمەت كورسەتۋشى وزگە دە ۇيىمدارعا ۇيعارىم جىبەرىلىپ, ماسەلەنى شەشۋدىڭ ورتاق قادامدارى جاسالادى. نەگىزگى ەكى ۇلكەن پروبلەما تسەنترالنايا كوشەسىندەگى كوپقاباتتى 5 ءۇي مەن ۋسولكا شاعىن اۋدانىنىڭ تكاچەۆ كوشەسىندە ورنالاسقان 4 ۇيگە قاتىستى تۋىنداپ تۇر. العاشقى اتالعان باسپانالاردىڭ سۋىق بولىپ تۇرعان سەبەبى, اۋماقتا جەر ۇيلەر, اسىرەسە ەكى قاباتتى ءزاۋلىم كوتتەدجدەر ءجيى ورنالاسقان. ايازدى كۇندەرى جەر ۇيلەردىڭ يەلەرى جىلۋ جەلىسىندەگى سۋدىڭ اينالىمىن جاقسارتۋ ءۇشىن عيمارات ىشىندەگى سورعىلاردى قوسادى. ءسويتىپ, ماگيسترالداعى سۋدى وزدەرىنە «تارتىپ» الادى. ونىڭ ۇستىنە الگى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ پاتەرارالىق قۇبىرلارىنا جىلۋ باتارەيالارى رەتسىز بايلانعان, كەيبىر پاتەرلەردە تۋرا جەلى مەن اينالىپ كەلەتىن جۇيەنىڭ اراسى قوسىلىپ كەتكەن. مۇنىڭ بارلىعى جىلۋدىڭ تالاپقا ساي بولماۋىنا اسەر ەتەدى. ال تكاچەۆ كوشەسىندەگى اتالعان ۇيلەر وجپ-72 نىسانىنا ەڭ سوڭعى بولىپ جالعانعان. سالدارىنان جىلۋ اينالىمى ءالسىز. بۇل ءۇشىن دوستىق اۋدانىندا №6 سورعى ستانساسى سالىنعان ەدى. الايدا ول ىسكە قوسىلعانىمەن ماسەلە بىردەن شەشىلىپ كەتەتىنىنە سەندىرە المايمىن, – دەيدى نۇرلان نۇرعالي ۇلى.
وبلىس ورتالىعىنداعى جاعدايدىڭ قيىن ەكەنىن ەسكەرگەن قالالىق اكىمدىك پەن «پاۆلودارەنەرگو» اق اراسىندا بيىل جىلۋ جەلىلەرىن رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاما قابىلداندى. مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءساتتى وتكەن جوبا وڭىرلىك جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەر ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلماق. العاشقى كەزەڭدە 3,4 ملرد تەڭگەگە 11 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى, ال 2024 جىلى – 26, ودان كەيىنگى جىلدارى جىل سايىن كەمى 30 شاقىرىم جەلىدەن جاڭارتىلادى دەپ كۇتىلۋدە. جالپى ۇزىندىعى 126 شاقىرىم جەلىنى اۋىستىرۋدى كوزدەيتىن جوبا ءساتتى جۇزەگە اسسا, توزىپ تۇرعان قۇبىرلاردىڭ ەداۋىر بولىگى جاڭارتىلىپ, ەڭ باستىسى توزۋ كورسەتكىشتەرىن توقتاتۋ مۇمكىن بولماق.
سالقىن پاتەرلەردە ءبۇرىسىپ وتىرعان ءۇي يەلەرى امالدىڭ جوعىنان ازىرشە ەلەكتر جىلىتقىشتاردى تاۋلىك بويى قوسۋعا ءماجبۇر. كوبى سوناۋ 60-70-ءشى جىلدارى سالىنعان بەس قاباتتى ۇيلەردىڭ ەلەكتر جەلىلەرى مۇنداي جۇكتەمەنى كوتەرە الماي, سالدارىنان قۋات تاسىمالداعىش كابەلدەرى كۇيىپ جاتقان باسپانالار دا از ەمەس. بۇل ۇيلەردىڭ ەلەكتر جۇيەسى ءالسىز بولاتىنىنىڭ سەبەبى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا بارلىعى ورامىشىلىك كوگىلدىر وتىنعا قوسىلعان تۇرمىستىق پليتالاردى قولدانعان. كەيىن ول قۇرىلعىلاردىڭ بارلىعى قۇرتىلعان سوڭ تۇرعىندار ەلەكتر پليتالارىن جاپپاي الا باستادى. قازىر ەسكى ۇيلەر سونىڭ زاردابىن تارتىپ وتىر.
«پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرى» جشس بۇگىندە وبلىس ورتالىعىنداعى ءۇش جەو-دان شىعاتىن جىلۋ تەمپەراتۋرالارى نورماعا سايكەس كەلەتىنىن, تۋرا جۇيە – 98, ال اينالىپ كەلەتىن جەلىدەگى ىستىق سۋ 50 گرادۋستى كورسەتىپ وتىرعانىن ايتادى. دەگەنمەن بالەنىڭ ءبارى قاۋساپ تۇرعان قۇبىرلاردان شىعۋى عاجاپ ەمەس. ارقانىڭ ايازى قىسا تۇسسە, تۇرعىنداردىڭ جانى شۇبەرەككە تۇيىلەدى. سوندىقتان جىلۋ توراپتارىنا جاۋاپتى مەكەمە مەن جەرگىلىكتى بيلىك ءوزارا قارمانىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك دەگەن ويدامىز.
پاۆلودار
