قوعام • 02 جەلتوقسان، 2022

ۇرپاق تاربيەسىندەگى بالاباقشانىڭ ءرولى

140 رەت كورسەتىلدى

«ادامعا ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم ەمەس، تاربيە بەرىلۋى كەرەك، تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم ادامزاتتىڭ قاس جاۋى، تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم ادامزاتقا اپات اكەلەدى»، دەگەن عۇلاما عالىم ءابۋ ناسىر ءال-فارابي. قازاق حالقى ۇرپاق تاربيەسىن ۇلتتىڭ تاعدىرى، ۇلتتىڭ بولاشاعىمەن تىعىز بايلانىستىرعان. وتباسىنداعى تاربيە ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل بولگەن.

تاربيە – تال بەسىكتەن ەكەنىن ەسكەرسەك، بالا تاربيەسىندە ونىڭ قوعام مۇشەسى رەتىندە ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان شاعىندا، ياعني بالاباقشا قابىرعاسىندا تاربيەشىلەردىڭ، بالاباقشا پەداگوگتەرىنىڭ دە اتقاراتىن ءرولى ەرەكشە. بۇل تۇرعىدا  قر ءپىب مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ «قارلىعاش» بالاباقشاسىندا زاماناۋي، ءتيىمدى ءادىس-تاسىلدەر قولدانىلادى، بالا تاربيەسىندە ۇجىمنىڭ ىزدەنىمپازدىعى مەن شىعارماشىلىعى دا باستى فاكتور بولىپ تابىلادى.

– شىندىعىن ايتقاندا، قازىرگى قىم-قۋىت تىرلىكتە كوپ اتا-انانىڭ بالا تاربيەسىنە جەتكىلىكتى كوڭىل بولۋىنە ۋاقىت تاپشى بولىپ جاتادى. سوندىقتان بالاباقشادا ءبىز بالانىڭ ءبىلىم الىپ، ورتانى تانىپ، دۇرىس تانىم قالىپتاستىرىپ جەتىلۋىنە ۇلكەن ءمان بەرەمىز. بالا – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. بولاشاق ۇرپاق تاربيەسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ءجون. اسىرەسە، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا ءسىڭىرۋىمىز قاجەت. وتباسىنداعى تاربيە مەن بالاباقشاداعى تاربيەنى ۇشتاستىرا وتىرىپ، ءارى قاراي دۇرىس دامىپ-جەتىلۋىنە سەبەپكەر بولۋ بالاباقشا ۇجىمىنىڭ دا كەلەشەك ۇرپاق تاربيەسىنە قوسار ۇلەسى.

بالاباقشادا بالانى ەڭبەكسۇيگىشتىككە باۋلۋ، ادامگەرشىلىك، ەستەتيكالىق قاسيەتتەرىن دامىتۋعا نازار اۋدارىلادى. مىسالى، كىشكەنتاي توپتاردا بالالار تاربيەشى كومەگىمەن كيىنىپ، جۋىنىپ، ءبىر-بىرىنە كومەكتەسەدى، تاربيەشىلەر ولاردى «راحمەت، كەشىر، وتىنەمىن» سوزدەرىن ايتۋعا باۋليدى. جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋ – اتا-انا مەن ۇستازداردىڭ باستى مىندەتى. سونىمەن قاتار بالانىڭ بويىنا ىزدەنىمپازدىق، مەيىرىمدىلىك، قامقورلىق، توپتاعى وزگە دە بالالارمەن جىلى قارىم-قاتىناس ورناتۋ، تاپسىرمالاردى جاۋاپتى ورىنداۋ ارقىلى ءوز-وزىنە دەگەن سەنىمدىلىك نەگىزى قالانادى، - دەيدى قر ءپىب مو «قارلىعاش» بالاباقشاسى» رمك ديرەكتورى بەيبىتگۇل قازاقپاەۆا.

بالا – تۇلعا، ونىڭ دا جەكە ويىن، تىلەگىن، پىكىرىن سىيلاۋ ماڭىزدى.  «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەگەن، سوندىقتان جاقسى سوزدەر ايتىپ، ونىڭ ويىمەن دە ءبولىسىپ، وي-ساناسىن دامىتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى بالاباقشاداعى تاربيەشىلەر ۇجىمى.

بالاباقشانىڭ ءبىلىمدى، ىزدەنىمپاز پەداگوگتەرى بالالاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن بەلسەندى دامىتۋدا، تانىمدىق قىزىعۋشىلىقتارىن قاناعاتتاندىرۋدا جانە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىبىندا وقۋعا قاجەتتى داعدىلارىن قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى.

سونداي-اق بالاباقشالاردىڭ تەحنيكالىق بازاسىنىڭ زاماناۋي تالاپتارعا ساي جابدىقتالعاندىعى بالالاردىڭ قوزعالىس پەن فيزيكالىق داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا جانە دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. اتاپ وتسەك، فۋتبول، سپورت الاڭدارى، «دەنساۋلىق جولى»، جول ءجۇرۋ ەرەجەلەرىن ۇيرەتەتىن ۋچاسكەلەر، شاعىن باقشا، «كوڭىلدى پاروۆوز» اتتراكتسيونىنىڭ ويىن الاڭدارى، ۆەلوسيپەد جۇرەتىن جولى بار الاڭ، سەرۋەندەيتىن باق بار. بۇلاردىڭ بارلىعى تازا اۋادا بالالاردىڭ كوڭىلدى، پايدالى جانە قاۋىپسىز ءىس-ارەكەتىنە ارنالعان.

بالاباقشالارداعى ينتەراكتيۆتى كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالار - «سويلەيتىن» قابىرعالار، رەدجيو شەبەرحانالارى، ينتەراكتيۆتى ەدەن، بەلسەندىلىك ورتالىقتارى، روبوتوتەحنيكا زەرتحانالارى، اكۆا جانە گيدروپونيكالىق قوندىرعىلار، كۆانتوريۋمدار جانە ت.ب. بالالاردىڭ بويىنداعى ءتۇرلى قابىلەتتەردى شىڭداپ، تولىقتاي دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. قالىپتاسقان ءبىلىم، يكەمدىلىكتەر مەن داعدىلار بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرىنە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى كونكۋرستار مەن جارىستارعا ناتيجەلى قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇنداي شارالاردا اتا-انالاردىڭ كورسەتىپ جاتقان قولداۋىن ەرەكشە اتاپ كەتكەن ءجون.

سونىمەن بىرگە بالانى تاربيەلەۋدە اتا-انامەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ «مەيىربان اتا-انالار كلۋبى»، سپورتتىق، شىعارماشىلىق، قايىرىمدىلىق جانە ت.ب. ءىس-شارالار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

وسىلايشا، اتا-انامەن بىرلەسە وتىرىپ،  بالالاردى تاربيەگە باۋلۋدا تىعىز بايلانىستا جۇمىستار اتقارىلادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

جسدپ ۇمىتكەرلەرىن انىقتادى

ساياسات • بۇگىن، 00:08

ۇلت ءۇمىتىن اقتاعان

رۋحانيات • كەشە

يكەمدى باعام رەجىمى

قارجى • كەشە

ابە

ادەبيەت • كەشە

Enbek.kz ءبارىن جەڭبەك

قوعام • كەشە

«حات قورجىن»

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ابىگەرگە تۇسىرگەن تولاسسىز جاۋىن

توتەنشە جاعداي • كەشە

باۋكەڭنىڭ كوپ قىرى

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار