1989 جىلدان 2002 جىلعا دەيىن قىتاي كومپارتياسىنىڭ باس حاتشىسى جانە 1993 جىلدان 2003 جىلعا دەيىن قحر توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان تسزيان تسزەمين بيلىككە اتاقتى تيانانمەن الاڭىنداعى نارازىلىقتاردان كەيىن كەلگەن ەدى.
تسزيان تسزەمين – قازاقستان –قىتاي قاتىناستارىندا ەرەكشە ءرول اتقارعان ساياسي تۇلعا. ءدال سونىڭ تۇسىندا قحر كسرو-دا بولعان كورشى رەسپۋبليكالارعا نازار اۋدارا باستادى. تسزيان تسزەميننىڭ تۇسىندا قىتاي – 1991 جىلعى 27 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداۋ تۋرالى جاريالاعان ءۇشىنشى ەل, ال قازاقستان – قىتايمەن ەلشىلىكتەر دەڭگەيىندە ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتقان ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ ءبىرىنشى مەملەكەتى.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر دەسەك, ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستىڭ بەرىكتىگى ءدال وسى تسزيان تسزەمين تۇسىندا ورنىققانىن ايتا كەتكەن ءجون. ويتكەنى جىلدار بويعى قىتاي مەن قازاقستاننىڭ تابىستى ىنتىماقتاستىعىنىڭ ەڭ جوعارى باعاسى – شەكارالىق پروبلەمالاردى جان-جاقتى جانە تۇپكىلىكتى شەشۋ وسى كەزبەن – تسزەميننىڭ ەل تىزگىنىن ۇستاعان ونجىلدىقپەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. ول ءتىپتى قىتاي – قازاقستان شەكاراسى «ەكى ەل حالىقتارى اراسىنداعى دوستىقتىڭ بايلانىستىرۋشى بۋىنىنا اينالاتىنىن» مالىمدەگەن ەدى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, قازاقستان مەن قىتاي 1994 جىلى 26 ساۋىردە قازاقستان مەن قحر اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى تاريحي كەلىسىمگە قول قويدى. بۇل – قازاق تاريحىنىڭ جاڭا بەتىن اشقان ماڭىزدى قۇجات. بۇلاي دەۋىمىزگە سەبەپ – عاسىرلار بويى مويىندالماي كەلگەن ءبىزدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىمىزدى الىپ قىتايدىڭ مويىنداپ, شەكارا تۋرالى شارتقا قول قويۋىنا الەمدىك قوعامداستىق سوڭعى ساتكە دەيىن سەنىمسىزدىك تانىتقان ەدى.
1997 جىلدىڭ 24 قىركۇيەگىندە «قازاقستان مەن قحر اراسىنداعى قازاقستان – قىتاي مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى قوسىمشا كەلىسىمگە» قول قويىلدى. ال 2002 جىل – قحر توراعاسى قىزمەتىنەن كەتەردەن ءبىر جىل بۇرىن بەيجىڭ قالاسىندا «قازاقستان – قىتاي شەكاراسىن دەماركاتسيالاۋ تۋرالى حاتتاماعا» قول قويىلدى. وسىلايشا, قازاقستان – قىتاي مەملەكەتتىك شەكاراسىن حالىقارالىق-قۇقىقتىق رەسىمدەۋدىڭ ناتيجەسىندە ۇزىندىعى 1783 شاقىرىم بولاتىن مەملەكەتتىك شەكاراعا 688 شەكارا بەلگىسى ورناتىلدى. ونىڭ 346-سى ەلىمىزگە تيەسىلى بولسا, 342-ءسى قىتاي جاعىندا. ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك شەكارالار تۋرالى تولىق ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى – قازاقستاننىڭ بۇكىل تاريحىندا تۇڭعىش رەت قىتايمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان جانە زاڭدى رەسىمدەلگەن مەملەكەتتىك شەكاراعا يە بولعاندىعىندا جاتىر.
ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى ەرەك, تاريحي ءمانى بولەك وسى ءۇش قۇجات تسزيان تسزەميننىڭ بيلىك باسىندا وتىرعان كەزىندە جاسالعان ەدى. تاتۋ كورشىلىك پەن دوستىقتى نىعايتۋ, كورشى قازاقستانمەن دوستىق قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ جانە ەلىمىزدى ستراتەگيالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرۋ – مىنە, تسزەميننىڭ بيلىكتە وتىرعان كەزىندە قحر-دىڭ بەلگىلەنگەن باعىتى پەن مەملەكەتتىك ساياساتى وسىنداي.
قىتاي – قازاقستان بايلانىستارىن ودان ءارى نىعايتۋ جونىندە تسزيان تسزەمين ەنگىزگەن ۇسىنىستاردىڭ الدىڭعى قاتارىندا ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى ۇرپاقتان-ۇرپاققا دامىتۋ يدەياسى تۇردى. قحر مەن قازاقستان اراسىنداعى تاتۋ كورشىلىك, دوستىق جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى ەڭ العاشقى كەلىسىمگە قول قويىلار تۇستا دا قىتايدىڭ سول كەزدەگى باسشىسى «ەكى ەل حالىقتارىنىڭ دوستىقتى ۇرپاقتان-ۇرپاققا تەرەڭدەتۋگە دەگەن شىن جۇرەكتەن ۇمتىلعانىن قالايمىن» دەگەن ەدى. سوندىقتان دا بولار, ءححى عاسىرداعى ەكىجاقتى قاتىناستاردى كەڭەيتۋ باعىتتارىنىڭ بىرىندە ءوزارا سەنىمدىلىكتى تەرەڭدەتۋ جانە ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ قاجەتتىگى تۇردى. سول سەبەپتى دە, قازاق ەلى تسزەمين بيلىگىن «ەكى ەل اراسىنداعى بەرىك دوستىقتى نىعايتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسقان كەزەڭ» دەپ باعالايدى.
