قوعام • 28 قاراشا، 2022

مال دارىگەرلەرىنە مارتەبە كەرەك

237 رەت كورسەتىلدى

وسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى مال دارىگەرى دەگەن مامانداردىڭ بارىن بىلە مە ەكەن؟ قىسى-جازى ءتورت ت ۇلىكتىڭ سوڭىندا سالاقتاپ جۇرگەن مال دارىگەرلەرىندە نە مارتەبە، نە ماردىمدى جالاقى جوق. بىلەسىزدەر، مالدان شىققان ىندەت ادامعا تىكەلەي قاۋىپ توندىرەدى. سوندىقتان دا شىعار، «دارىگەر ادامدى، مال دارىگەرى ادامزاتتى ەمدەيدى» دەيدى. دەگەننەن نە پايدا؟! ۆەتەريناريانىڭ بەرەكەسى كەتىپ تۇرسا...

سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور

وتكەن اپتادا اباي وبلىسىنا قاراس­تى كوكپەكتى اۋدانىنا بارعانبىز. اۋىل شارۋاشىلىعى الەۋەتتى اۋداننىڭ ەكونو­ميكالىق دامۋ قارقىنى، الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى جامان ەمەس دەر ەدىك. دەگەن­مەن وزگە وڭىرلەردەگىدەي ۇلكەن پروبلەما­سىنىڭ ءبىرى – مال دارىگەرلەرىنىڭ جەتىس­پەۋشىلىگى. جەتىسپەيتىن ءجونى دە بار. توبىقتان قي كەشىپ، قورا-قورانى ارالاپ جۇرگىسى كەلەتىن جاستار قايدا؟! ونىڭ ۇستىنە، كوڭىل كونشىتەر جالاقى دا، جۇمىس ىستەۋگە جاعداي دا جوق. قوردالانعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ۆەتەريناريا سالاسىن تەز ارادا رەفورمالاۋ كەرەك. باس­قا امال جوق. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى جولداۋىندا «ۆەتە­ريناريا جۇيەسىن رەفورمالاۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋى كەرەك. مال باسىنىڭ اماندىعى ءتيىمدى جۇمىسقا بايلانىستى. سوندىقتان قاجەتتى مامانداردى دايىنداۋ ۆەتەريناريا قىزمەتى ساپاسىن ارتتىرىپ، جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ورىندالۋىنا سەرپىن بولماق» دەگەن ەدى. بىراق ءتيىستى باسشىلار جولداۋدا ايتىل­عان تاپسىرمالاردى ورىندادى ما؟ جوق. ورىندالسا، اۋدان-اۋدانداعى مال دارىگەرلەرىنىڭ توز-توزى شىعىپ جۇرمەس ەدى عوي.

جىل سايىن  بۇل ماماندىق بويىنشا 1 200 ادام ديپلوم العانىمەن، ولاردىڭ تەڭ جارتىسى باسقا جۇمىس ىزدەپ كەتەدى. سەبەبى مال دارىگەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى از، ماتەريالدىق جاعدايى جۇتاڭ. سالانى جاقسارتۋ ءۇشىن 2020 جىلدان باستاپ وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋعا اۋىستىرىلعان. ودان سوڭ دا جاعدايى وڭالمادى. وعان دالەل، كوكپەكتىدەگى ۆەتەري­نارلاردىڭ جاعدايى. جو-جوق، مال دارىگەرلەرىنىڭ ماتەريالدىق بازاسى كوكپەكتىدە عانا جۇتاپ جۇرگەن جوق، ايتىپ وتكەندەي، بارلىق اۋدانعا ءتان پروبلەما.    

– ءۇي-ءۇيدى ارالاۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن بەرىلگەن كولىك جوق. وكرۋگ بويىنشا جالعىز «نيۆا». وكرۋگتە بەس اۋىل بار. كولىگى بارلار ءوز كولىكتەرىن مىنەدى. ءوزىم جازدىڭ كۇندەرى جاياۋ ارالاپ قان الامىن، ەكپەسىن جاسايمىن. زەينەتتە بولسام دا جۇمىستان قول ۇزگەن جوقپىن، – دەيدى قىرىق جىلدان استام ۆەتەرينار بولىپ جۇرگەن قيزات ءتۇسىپجانوۆ. 

كومەكتەسپەسكە امال جوق. جاستار جاعى مال ەمدەۋگە جولامايدى. جالپى، كوكپەكتىدە 12 ۆەتەرينار  بولۋى  كەرەك بولسا،  قازىر 6-7 مامان عانا جۇمىس ىستەيدى. ءار مامان از دەگەندە 4-5 اۋىلدىڭ مالىنا قارايدى. ەلەستەتە بەرىڭىز. قىرىق جىل مال دارىگەرى بولعان ماماننىڭ ايتۋىنشا، بۇل سالادا شەشىلمەگەن ماسەلە شاش ەتەكتەن. باسقاسىن ايتپاعاندا، قان الۋعا ارنالعان قاراپايىم ينەنىڭ ءوزى ساپاسىز. سوندىقتان قالتالارىنان تيىن شىعارىپ، وزدەرى ساتىپ الۋعا ءماجبۇر. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، مالدى قاماپ قان الۋعا، ەكپە جۇرگىزۋگە ارنالعان قورشاۋدىڭ جوقتىعى. قورشاۋ جوق ەمەس، بار. بىراق ۆەتەريناريانىڭ تالاپتارىنا ساي ەمەس. ارنايى بارىپ، اۋىل شەتىندەگى قورشاۋدى دا كوردىك. القام-سالقام.

– بۇل جەردىڭ جالپاقتىعى 70 سانتيمەتر بولۋى كەرەك ەدى. ەشكىممەن اقىلداسپاي، ءوز بىلگەندەرىمەن سالىپ كەتكەن. قان الۋعا نەمەسە ەكپە جاساۋعا وتە قولايسىز، – دەيدى زەينەتكەر ۆەتەرينار.

كەلىسىپ پىشسە، تون كەلتە بولماس ەدى. تەمىر-تەرسەكپەن ايقىش-ۇيقىش قورشالعان قورشاۋدىڭ ءبىر جىلعا جەتپەي جۇلما-جۇلماسى شىققان. قولايسىز جەردە مال ەگىپ جۇرگەن ۆەتەرينارلار بىرنەشە رەت جاراقاتتانىپ تا قالعان. بى­راق وندىرىستىك جاراقات الدىق دەپ ارىز­دانعان ەمەس. اۋىل ءۇشىن دەپ ەڭبەكتەنىپ كەلە جاتقاننان باسقا بوتەن ويلارى جوق. 

– جالپى ءبىر اۋىلعا ءبىر قورشاۋ جەتەدى. ال كوكپەكتى سياقتى اۋىلدىق وكرۋگتە مالدى ءبىر اۋىلدان ەكىنشى اۋىل­عا ايداپ اكەلە المايسىڭ. بىزگە كوكپەكتى وكرۋگىنە ءۇش قورا كەرەك. كەيبىرەۋ وزدەرى لەكەرلەپ جاساعان بولادى. الايدا مال دارىگەرىنە الاڭسىز قانىن الىپ، ەكپەسىن جاسايتىنداي جاعداي كەرەك، – دەيدى مال دارىگەرى باۋىرجان سارمانوۆ.  

ۆەتەرينارلاردىڭ ايتقان پروبلەمالارى از ەمەس. ارنايى كيىم-كەشەك تە جوق. ءيا، جوقتان باسقا نە ايتادى؟! سوندىقتان دا، بىلىكتى مال دارىگەرلەرى ءۇشىن جەكە شارۋاشىلىقتاردا ەڭبەك ەتكەن ءتيىمدى ەكەن.

رايا ايكەنوۆا بۇرىن جارما اۋدانىن­داعى اۋىلداردىڭ بىرىندە ۆەتەرينار بولىپتى. 15 جىل بۇرىن وڭىردەگى ءىرى اگرو حولدينگكە اۋىسىپ كەتكەن. قىرىق جىل وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ، زەينەتكە شىقسا دا ءوزىنىڭ ماماندىعىنان قول ۇزگىسى كەلمەيدى.

– جەكە شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىز. جۇمىس ورنىمىز جاقسى. ال مەملەكەتتىك مەكەمەدە جۇرگەن مال دارى­گەر­لەرى قينالادى. ولاردا مىناداي ەركىندىك جوق. جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جاعداي دا جاسالماعان، – دەيدى رايا ايكەنوۆا.

ءبىز باس سۇققان بۇل كەشەندە 60 سيىر كۇندىز-ءتۇنى جەمدەلىپ، ساۋىلادى. ولارعا كەمى ەكى ۆەتەرينار قارايدى. ەندى قاراڭىز; ءبىر اۋىلدا مىڭ سيىر بولسا، وعان 4-5  مال دارىگەرى عانا قارايدى. جەكەمەنشىك پەن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى وسىدان-اق بايقاۋعا بولادى.

كوپ اۋىلداعى ۆەتەرينارلىق بولىم­دەر­دىڭ اتى بار دا، زاتى جوق. تەحني­كالىق بازانىڭ جاڭارماعانىنا 10 جىل بولعان. مامانداردىڭ كوبى ءوز كولىكتەرىمەن جۇرەدى. ال وبلىستاعى ۆەتەريناريا سالاسىنا جاۋاپتى باسشىلار مەملەكەتتىك  قاداعالاۋ، باقىلاۋ مەن ۆەتەرينارلىق قىزمەت كورسەتۋدى ءبىر مەكەمەگە بىرىكتىرگەن ءجون دەسەدى.

– ۆەتەرينارلىق باسقارما جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلسا، مەملەكەتتىك باقىلاۋ، قاداعالاۋ كومي­تەتى رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى­لان­دىرىلادى. سونى بىرىكتىرىپ، ءبىر عانا باسشى باسقارعانى دۇرىس، – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى ەرتاي باتحولدين.  

ۆەتەرينار ماماندار اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتكەنىمەن، مارتەبەسىن ايقىندايتىن ناقتى زاڭ ءالى جوق. سوندىقتان ولار الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالماي كەلەدى.

«جاڭا قازاقستان» قۇرامىز دەپ جاتىرمىز. پرەزيدەنت اۋىلعا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ايتىپ قۋانتتى. ونىڭ ۇستىنە ەڭبەك ادامىنا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىلۋى ءتيىس دەدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جۇيەلى تۇردە قولعا الساق، ۆەتەرينارلار دا نازاردان تىس قالماسا ەكەن دەيمىز.

 

اباي وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

استانادا «ۆaitursynuly.kz» سايتىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • 03 اقپان، 2023

ۇقساس جاڭالىقتار