جاقىندا كوزى جاسقا تولعان انا كومەك سۇراپ كەلدى. 10-سىنىپتا وقيتىن قىزىنىڭ قىلىعىنان شارشاعانىن ايتىپ, مەكتەپكە قابىلداۋىمدى ءوتىندى. اتا-اناسىنا ايتقانىن ورىنداتىپ ۇيرەنگەن بويجەتكەن اناسىنا قول جۇمساۋعا دەيىن بارعان. ال قىزدىڭ اكەسى بۇل ماسەلەگە مۇلدە ارالاسپاي, سىرت اينالاتىن كورىنەدى. ۇيدەگى جالعىز ىنىسىمەن ءبىر شاڭىراقتا سىيىسا الماعان سوڭ, امالى قۇرىعان انا ەكى بالاسىنا ەكى بولەك مەكتەپ ىزدەپ ءجۇر ەكەن. وندا دا قاراستىرىپ جۇرگەنى – ينتەرناتى بار مەكتەپ. شاراسىز انا ەكى بالاسىنىڭ ءبىرىن ينتەرناتقا وتكىزۋدەن باسقا امال تاپپاعان.
بۇل – ءبىر عانا مىسال. بۇل – جاۋلىعىمەن كوز جاسىن سۇرتكەن قازىرگى قوعامنىڭ اناسى. سوندا ءبىز ءسوزى ءمىردىڭ وعىنداي قاراشاش, ءار ءسوزى دەرتكە داۋا زەرە, ۇلجان, دومالاق انالارىمىزدىڭ كولەڭكەسىنە دە ءزارۋمىز بە قازىر؟ بۇرىش-بۇرىشتا تىعىلىپ تەمەكى شەككەن, ىشىمدىككە اۋەستەنىپ, ۇلكەندى سىيلاۋدى بىلمەيتىن, تۋعان اتا-اناسىنان بەزىنىپ, ادەپ پەن يبالىلىقتان جۇرداي قىزدارىمىز قايدان شىعىپ جاتىر؟ بۇعان كىم كىنالى؟ قوعام با, اتا-انا ما؟ باسىمىزعا قانداي ءىس تۇسسە دە, اشتىقتا دا باۋىرىنداعى بالاسىن جاۋعا دا, جۇرتقا دا تاستاماعان حالىقتىڭ ۇرپاعى ەمەس پە ەدىك؟
قازىرگى قوعامدا ۇلتتىڭ اناسىنا اينالاتىن قىز تاربيەسى وتە وزەكتى بولىپ تۇر. بۇل ماسەلەگە اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ ماڭىزدى. جاھاندانۋ جاعدايىنا ۇمتىلعان سايىن ونىڭ كەرى اسەرىن دە سەزىنىپ وتىرمىز. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەيتىن ۇلكەندەر دە ازايىپ بارادى. ينتەرنەتكە تەلمىرگەن «روبوت» ۇرپاق قالىپتاسىپ كەلەدى.
اتا-بابامىز قىزعا «قوناق» دەپ توردەن ورىن بەرىپ, پاراساتتىلىققا باۋلىپ وسىرگەن. ءورىسىن كەڭەيتەر قىز تاربيەسىن باستى نازارعا الىپ, سىپايى, ىزەتتى دە ىسمەر, قىلىقتى بولۋىن قاداعالاپ وتىرعان. ەركىن ۇستاعان, بىراق تىم ەركەلەتپەگەن. قىزعا «جات جۇرتتىق» دەپ قاراپ, جاس كۇنىنەن وتباسىنىڭ بىرلىگىن ساقتاۋشى, قارا قازاننىڭ يەسى, ءۇيدىڭ ۇيىتقىسى رەتىندە تاعىلىمدى تاربيە بەرگەن. «قىزىم ۇيدە – قىلىعى تۇزدە» دەمەكشى, ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى مەن كيىم كيىسى – تاربيەنىڭ نەگىزى. مويىنداۋ كەرەك, قازىر كەيبىر اتا-انانىڭ بالاسىمەن اشىق وتىرىپ سويلەسۋگە دە ۋاقىتى جوق. كۇنكورىستىڭ قامى دەيمىز بە, جوق الدە جۇمىسباستىلىقتان با, بالا تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋ ازايعان. وسىلايشا, قوعامدا ءوز قولىمىزدان كەلەڭسىز جاعداي تۋدىرىپ الدىق. قىز وتباسىندا اناعا قاراپ بوي تۇزەيدى, ۇلگى الادى. ونى بولاشاق ومىرگە دايىندايتىن دا اناسى.
ماسەلەن, ءبىزدى انامىز ءۇي شارۋاسىنا بەيىمدەۋ ءۇشىن ء«بىر جاعىمدا ءجۇر» دەپ بالا كەزىمىزدەن ءۇي تىرشىلىگىنە ارالاستىرىپ ءوسىردى. اجەمىز ويۋ ويعىزىپ, الاشا توقۋعا وتىرعىزاتىن, جەڭگەمىزدىڭ قاسىندا كۇبى ءپىسىپ, ماي الۋدى ۇيرەندىك. اجەمىز «كيىزدەرىڭدى وزدەرىڭ تىگىڭدەر» دەپ سىرماققا ويۋ باستىرتاتىن. ايتىپ ىستەگەن ءبىر بولەك, ارينە. الايدا كوزبەن كورگەنىڭ جادىدا جاقسى ساقتالادى. وكىنىشكە قاراي, قازىر قىزدارىمىز وسى شارۋانىڭ ءبىرىن دە ىستەي المايدى. بۇل – اششى شىندىق!
بۇل, ارينە, وتباسىنداعى قىز تاربيەسىنە تەك انا جاۋاپتى دەگەن ءسوز ەمەس. اكەنىڭ دە قىز بالا تاربيەسىندە اتقاراتىن ءرولى ەرەكشە. بالا كۇنىمىزدە اكەمىزدىڭ قاباعىنان يمەنەتىنبىز. اكەمىز بەتىمىزگە قارسى كەلىپ ۇرىسپايدى. اقىرىنداپ انامىزعا ايتادى. انامىز بىزگە «اكەلەرىڭ ايتىپ جاتىر» دەيدى. بىزگە وسى دا جەتكىلىكتى بولاتىن. سودان ساپ تىيىلاتىنبىز. ال قازىر اكەلەر قىزدارىن قالاي تاربيەلەپ ءجۇر؟ اكە تاربيەسىندە قاتاڭدىق كەرەك پە؟ قىز تاربيەسىن تەك اناعا ىسىرىپ تاستاۋ ۇلكەن ابەستىك. سەبەبى قوعامنىڭ, وسكەن ورتا, ءبىلىم الاتىن مەكتەپتىڭ دە بالا تاربيەسىنە تيگىزەر ىقپالى وراسان.
وسى ماقساتتا ءبىلىم وردامىزدا «توميريس» قىزدار ۇيىمىن اشۋعا بەل بۋدىق. اپتا سايىن وتەتىن ءداستۇرلى «ديرەكتور ساعاتى» جوبامىزدى دا وسى تاقىرىپقا ارنادىق. جوبا اياسىندا ءبىلىم وشاعىنداعى ءتۇرلى ماسەلەنى انىقتاي وتىرىپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋدى, تانىمال ادامداردىڭ ەڭبەگى مەن ءومىر جولىن ناسيحاتتاۋدى, ءبىلىم الۋشىلارعا پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتۋدى قولعا الدىق.
جاقىندا «قىز وسسە ەلدىڭ كوركى» تاقىرىبىندا وتكەن ءىس-شاراعا استانا قالاسى «اmanat» پارتياسى فيليالى جانىنداعى وتباسى, ايەلدەر جانە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى وڭىرلىك كەڭەس مۇشەسى, ۇلتتىق تاربيەگە باۋليتىن «قارا شاڭىراق» جانە «ەرتەگى – ەل ەرتەڭى» جانە «انا الاقانى», «Qazaq alemi», «سارجايلاۋ ەتنولاگەرى» جوبالارىنىڭ اۆتورى تۇرار ساتتارقىزى مەن «قىز وسسە ەلدىڭ كوركى» كىتابىنىڭ اۆتورى اسەل قايراتقىزى ارنايى قوناققا كەلىپ, «توميريس» قىزدار كلۋبىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى.
قوناقتار بالا تاربيەسىنە قاتىستى كوپتەگەن وزەكتى سۇراققا جاۋاپ بەرىپ, قىزدارىمىزدى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇمىتپاۋعا, اتا-انانى قۇرمەتتەۋگە, ادەپ پەن يناباتتىلىقتى تۋ ەتىپ ۇستاۋعا شاقىردى. تۇرار ساتتارقىزى قىزدار ۇيىمىنا بىرنەشە كىتابىن تارتۋ ەتسە, اسەل قايراتقىزى بوس ۋاقىتتى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ جولدارى, ارمانداۋدىڭ ماڭىزى, ءار ءىس-ارەكەتكە ۇمىتپەن, جاقسىلىقپەن قاراۋدى جاقسى ءتۇسىندىردى. كەزدەسۋ كەزىندە قىزدارىمىزعا ادەمى سويلەۋ, كىتاپ وقۋ, ۇزدىكسىز ىزدەنۋ, ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ, كىشىگە ىزەت كورسەتۋ سەكىلدى ۇلاعاتتار ايتىلدى.
قىز – ەرتەڭگى ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن ورەنىڭ. «قىزىڭ وسسە, قىزى جاقسىمەن اۋىلداس بول», «كەلىنى جاقسى ءۇيدىڭ كەرەگەسى التىن» دەپ كوڭىلى مەن جۇرەگى تازا, ادەمىلىككە, نازىكتىككە قۇمار قىز بالا كەلەشەكتە ىرگەلى ءۇيدىڭ شاڭىراعىن جوعارى كوتەرەدى ەمەس پە؟! اقىل دا انادان داريدى, دانا دا ايەلدەن تۋادى. سوندىقتان دا قىز تاربيەسىن ۇرپاق تاربيەسى دەپ قاراۋ قاجەت. بۇگىنگى قازاق بويجەتكەندەرى ەرتەڭگى ەرىنە ادال جار, بولاشاق ۇرپاقتىڭ اناسى ەكەنىن مەكتەپ قابىرعاسىندا دا تاربيەمەن ۇشتاستىرىپ ايتىپ وتىرۋ ماڭىزدى. سەبەبى قازىرگى بالالاردىڭ ويى وتە ۇشقىر, دەربەس, كورسەتكەنىڭدى تەز قاعىپ الادى. ۇلكەندەر كەيدە بالالاردىڭ دا ءتىلىن تۇسىنۋگە ءتيىسپىز. سول ءۇشىن دە قىز تاربيەسىن تەك وتباسىعا ىسىرىپ تاستاي المايمىز. بالا وتباسىندا سونداي دەپ قولدى ءبىر سىلتەۋ – ۇلت بولاشاعىنا نەمقۇرايدىلىق تانىتۋ. ويتكەنى ۇرپاق تاربيەسىنە بۇكىل قوعام, ءاربىر ادام جاۋاپتى. ال بۇل ءۇشىن ءبىلىم وردالارىنداعى قىز, ەر بالا, انا, اكەمەن جۇمىستى جانداندىرۋ ماڭىزدى.
رىسجان شامۇراتوۆا,
استانا قالاسىنداعى №2 «دارىن» ليتسەي-مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ باسشىسى
