وڭىرلىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگى

اتىراۋ وبلىسىنداعى باعدارلاماعا وڭىردەگى 35 جاسقا دەيىنگى دارىگەر, مۇعالىم, مادەنيەت جانە سپورت سالاسىنداعى ماماندار, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ پروفەسسورلارى, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرى, جۋرناليستەر, الەۋمەتتىك سالا, كوممۋنالدىق كا­سىپ­ورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ جانە ءۇي كەزە­گىن­دە تۇرعان جەتىم بالالاردىڭ ۇمىتكەر بولۋعا مۇمكىندىگى بار. وتباسى بانكىنىڭ اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەك­تو­رى نۇربول قۇرمان جوباعا وبلىس اكىم­دى­گى 1 ملرد تەڭگە جانە وتباسى بانك 600 ملن تەڭگە بولەتىنىن حابارلادى. اتىراۋ وبلىسى – جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋعا بەل سىبانا كىرىسكەن جە­تىنشى ءوڭىر. باعدارلاما ەرەجەسىنە ساي, اتىراۋ قالاسىنان ءۇي ساتىپ الۋدى كوزدەگەن جاستارعا 18 ملن تەڭگە, ال اۋدانداردان ءۇي الۋدى كوزدەگەندەرگە 13 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيە بەرىلەدى. ۇمىت­كەر ءوتىنىش قالدىراردا پاتەر سوما­سى­نىڭ 10 پايىزىن, ياعني العاشقى جارناسىن جەكە شوتىنا اۋدارىپ, يپوتەكانى 5 پايىزبەن 25 جىلعا ءبولىپ تولەي الادى.

وسىعان ۇقساس بيىل قولعا الىنعان «قاراعاندى جاستارى» باعدارلاماسى دا ايماقتاعى جاستاردىڭ سۇرانىسىنا, ءوڭىر­دىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋە­تىنە, تۇرعىن ۇيلەردىڭ ورتاشا باعا­مىنا ساي دايىندالعان. سالا مامان­دا­رىنىڭ وتباسىلىق جاعدايى, ەڭبەك ءوتىلى ەسكەرىلگەن. سودان بولار, بيىل ەلدەگى وزگە دە وبلىستار تيىمدىلىگى مول باعدار­لا­مانىڭ شارتتارىن پىسىق­تاۋعا كىرىستى. جوبانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, جىلدار بويى تۇرعىن ءۇي الۋدى كوزدەگەنىمەن, مەم­لە­كەتتىك باعدارلامالارعا زاڭ جۇ­زىندە قاتىسا المايتىن جاستارعا ءۇمىت سىيلاپ وتىر.

باعدارلامانى بيىلدان قالدىرماۋدى جوسپارلاعان

قۋانتارلىعى, ءوڭىر جاستارىنىڭ باسپا­ناعا سۇرانىسىن زەردەلەپ, باعدار­لامانى بيىلدان قالدىرماي قانات­قاقتى جوبا رەتىندە ىسكە اسىرۋدى كوز­دە­گەن وڭىرلەر بار. مىسالى, جامبىل وبلىسى اكىمدىگى جاستار ساياساتى ماسە­لە­لەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جومارت زۇلپىحار «اۋليەاتا جاستارى» باع­دار­لا­ماسىنىڭ ىرىكتەۋىنەن ءوتىپ, قۇجاتى وتباسى بانكتىڭ تالابىنا ساي كەلگەن ۇمىتكەرلەردىڭ دەنى جىل سوڭىنا دەيىن قونىستويىن تويلايتىنىن ايتادى.

تارقاتىپ ايتار بولساق, «اۋليەاتا جاستارى» باعدارلاماسىنا 35 جاستان اسپاعان دارىگەر, مەدبيكە, ۋنيۆەرسيتەت, كوللەدج مۇعالىمدەرى, عىلىمي قىزمەت­كەر­لەرمەن قاتار مادەنيەت, سپورت, جۋرناليستيكا سالاسىنداعى ماماندار ءوتىنىش قالدىرىپ, باعىن سىناپ كورگەن. الايدا وسى تۇستا قاناتقاقتى جوبا نەگىزىندە ىسكە اسقان باعدارلاما توڭىرەگىندە جەل ءسوز كوبەيىپ كەتكەن-ءدى. باعىتى ايقىن باعدارلامانىڭ ەرەجەسىنە سايكەس, ۇمىت­كەر­لەر www.e-jambyl.kz پورتالىندا ءوتىنىش قالدىرعان. باستاپقى جارنا رە­تىن­دە تۇرعىن ءۇيدىڭ 5 پايىز جارناسىن جەكە شوتىنا اۋدارىپ, قالعان سومانى 5 پايىزدىق نەسيەمەن 19 جىلعا راسىمدەۋگە مۇمكىندىك العان. وسىلايشا, قۇجاتى تالاپقا ساي جاستاردىڭ باسپانانى ال­عاشقى نەمەسە ەكىنشى نارىقتان جانە «قا­زاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اكتسيو­نەرلىك قوعامىنىڭ كەپىلدىگىمەن سالىنىپ جاتقان نىسانداردان الاتىنى بەلگىلى بولدى. بۇعان دەيىن وبلىس اكىمدىگى ءتيىمدى شارتپەن جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋعا ارنالعان باع­دارلاماعا 500 ملن تەڭگە بولسە, «وتباسى بانك» اق نەسيەنى ءتارتىپ بويىن­شا ۇلەس­تىرۋگە كومەكتەسۋدى ماقۇلداپ, قوس تاراپ مەموراندۋمعا قول قويعان. دەمەك, وبلىس اكىمدىگى جاستار ساياساتى ماسەلە­لەرى باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى ءوڭىر تۇر­عىندارىنا باعدارلاما تۋرالى بىلتىر حابارلاپ, سۇيىنشىلەيتىن ءجونى بار. نەگە دەسەڭىز, باعدارلامانىڭ شارتتارى ءتيىمدى, پايىزدىق مولشەرلەمەسى كو­ڭىلگە قونىمدى. تاعى ءبىر جايتتى قا­پەرگە الساق, يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتقان تۇستا باسشىلىق قىزمەتتە بولعان وسى سالاعا جاۋاپتى اكىمنىڭ ورىنباسارى, وبلىستاعى «وتباسى بانكتىڭ» باسشىسىمەن قوسا وبلىس اكىمدىگىنىڭ جاس­­­تار ساياساتى ماسەلەلەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى دا جۇمىس بابىمەن اۋىستى. ارينە, وڭىرلىك جوبانى ازىرلەۋگە ىنتالى بولعان باسشىلار قىزمەتتەن كەت­كەنىمەن, كەڭەسىپ پىشكەن شارۋا جايىندا قالادى دەگەن ءسوز ەمەس. تەك جوبادا كوزدەلگەن كەيبىر مەجەلى مىندەتتەر بيىل قارجىنىڭ كولەمىنە قاراي ءجۇز پايىز ىسكە اسپايتىن سىڭايلى.

– جوبا اياسىندا 50 جاس باسپانالى بولادى دەپ شورت كەسىپ ايتپاساق تا, جىل سوڭىنا دەيىن ءۇيلى بولعانداردىڭ سانى وسىعان جەتەعابىل بولادى دەپ توپشىلاپ وتىر­مىز. باق قۇرالدارىندا 50 ادام ءۇي الادى دەپ ايتىلىپ ءجۇر. سوعان قاراعاندا العاش­قىدا اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىس­تارى دۇرىس جۇرگىزىلمەگەن. ۇمىتكەر­لەرگە قويىلاتىن تالاپتار قاتىپ قال­عان قاعيداعا بايلانىپ قالعان جوق. قانات­قاقتى جوبا بولعان سوڭ باعدار­لا­مانىڭ كەم-كەتىگىن تاعى قاراپ, وزگە­رىس­تەر ەنگىزىپ, تولىقتىرۋعا بولادى, – دەيدى وبلىس اكىمدىگى جاستار ساياساتى ما­سە­لەلەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جومارت دۇيسەن ۇلى.

قۇجات جيناۋدىڭ ماشاقاتى

جاستاردىڭ ءوتىنىمىن وبلىس اكىمىنىڭ وكى­مىمەن قۇرىلعان كوميسسيا ساراپ­تاعان. قۇجات تاپسىرعانداردىڭ دەرە­گىن مادەنيەت, سپورت, ءبىلىم سالاسىمەن قاتار مەملەكەتتىك ورگاننىڭ باسشى­لا­رى, جۋرناليست, دەپۋتات, قوعام بەلسەن­دى­لەرىنەن ىرىكتەلگەن كوميسسيانىڭ 21 مۇشەسى مۇقيات تەكسەرگەن. وسى ەرەجە ءبىر قاراعاندا ۇمىتكەرلەردى باعالاۋ بارىنشا ءادىل ءارى اشىق وتۋگە ءتيىس دەگەن تالاپقا ساي سەكىلدى. ويتكەنى ۇمىت­كەر­لەر اراسىندا جيعان قۇجاتىندا بىرىنە-ءبىرى قابىسپايتىن, كەرەعار مالى­مەت ۇسىنعان جاستار كوپ بولىپتى. مۇنداي قايشىلىقتى اۋەلدەن ەسكەرگەن وبلىس اكىمدىگى جاستار ساياساتى ماسە­لە­لەرى باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى ۇمىت­كەر­لەرگە ۇسىنعان ءوتىنىمىن 10 جۇمىس كۇنىنىڭ ىشىندە تۇزەپ, قايتا جۇكتەۋگە مۇمكىندىك بەردى. بىراق سول ارالىقتا جاس­تاردىڭ قاي تۇستا قاتەلەسكەنىن ۇيىم­داس­تىرۋشىلار ايتىپ, ەسكەرتپەگەن. بۇل ەرەجە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الىپ, نەسيەنى ءادىل ۇلەستىرۋ ءۇشىن بەكى­تىل­دى. باسقارما باسشىسى جومارت زۇل­پىحار قۇجات جيناۋدا وزگەنىڭ كەڭە­سى­نە ەرمەي, اركىم ءوز مالىمەتىنە ىقتيات بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتادى. سەبەبى پلاتفورمادا ءوتىنىش قالدىرعان مەكتەپ, بالاباقشا مۇعالىمدەرىن قوسپاعاندا, باع­دارلاماعا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىل­مايتىن وزگە سالانىڭ جاستارى قاتى­سىپ, باعىن سىناۋعا تالپىنعان. باع­دارلاما ەرەجەسىنە سايكەس, ۇمىتكەر بو­لۋعا قۇقى جوق ەكەنىن بىلسە دە, قۇجات جي­ناعان جاستاردىڭ ارەكەتى كوكەيگە كوپ سۇراق ۇيالاتادى. اسىرەسە تۇرعىن ۇيگە جەتە الماي جۇرگەن جاستاردىڭ كوپ ەكە­نىن اڭعارتادى.

«اۋليەاتا جاستارى» باعدارلاماسىن ۇيلە­سىمدى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قۇرىل­عان كوميسسيانىڭ مۇشەسى, جۋرناليست مارجان راقايدىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

– باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە مادەنيەت سالاسىنان ءبىر ۇمىتكەردىڭ ءوتىنى­شى قابىلدانسا, جۋرناليستەردىڭ قۇ­جا­تى تالاپقا ساي ەمەس دەپ كەلدى. ويتكەنى جۋرناليستەر جۇمىس ورنىنان بە­رىلەتىن انىقتامادان بولەك, جۇمىس ور­نىنىڭ اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىندە تىركەلگەن كۋالىگىن كورسەتۋى كەرەك دەگەن قوسىمشا بار. مە­نىڭشە, جاس جۋرناليستەر وسى تۇستا ءسۇرىندى. سەبەبى جۇمىس ورنىنىڭ انىق­تا­ماسى كەز كەلگەننىڭ قولىنا تيە بەرمەيدى. كونكۋرستا ۇمىتكەرلەردىڭ باعدارلامادان وتەتىن نە وتپەيتىنى بالدىق شكالامەن ەسەپتەلدى. ياعني جاستاردىڭ جۇمىس ءوتىلى, وتباسىلىق جاعدايى, وتباسىداعى بالا سانى دا ەسكەرىلدى. ەگەر جوبا ءساتتى ىسكە اسىپ, جاستار ءۇيلى بولىپ جاتسا, كەلەر جىلى جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن قاتار وتباسى بانك تە قارجى قاراستىرۋدى جوس­پارلاپ وتىر, – دەيدى ول.

العاشقى جارنانى ەسكەرمەگەندەر كوپ

باعدارلامانىڭ ىرىكتەۋ كەزەڭىندە ۇمىتكەر وتباسى بانكتەن جەكە شوت اشىپ, ءۇي الۋعا دەپ بەلگىلەگەن قارجىنىڭ بەس پايىزىن, ياعني العاشقى جارناسىن اۋدارۋعا ءتيىس بولعان. جۋرناليست قۇربانالى امانكەلدى ۇلى جاستاردىڭ تۇر­عىن ءۇي الۋىنا ورايلاستىرىلعان باعدارلامانىڭ ەرەجەسىندە جولدامانى ءار سالانىڭ ماماندارىنا تەڭدەي ۇلەستىرۋدىڭ تەتىگى قاراستىرىلسا ەكەن دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. راسىندا جۋرناليس­تيكا­داعى جاستاردىڭ يپوتەكالىق ۇيدەن قول سوزىم جەردە قاعىلۋى, سالا مامان­دا­رىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى بىرىڭعاي جاقسى, باسپاناعا مۇقتاجدىعى جوق دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك.

– جاستاردى باسپانامەن قامتۋعا ارنالعان وڭىرلىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بىزگە قاجەت-اق. ازىرگە «اۋليەاتا جاستا­رىنىڭ» ءبىر قايناۋى كەم دەپ ويلايمىن. مەنىڭشە, ەرەجەدە كورسەتىلگەن سالانىڭ بارلىعىنا تەڭدەي باسىمدىق بەرگەن دۇرىس. سەبەبى ءار كونكۋرس
سايىن ءبىلىم مەن مەديتسينا سالاسىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى جولداماعا قول سوزسا, وزگە ۇمىت­كەرلەر باعدارلاماعا سەنۋدەن قالماي ما؟ سوندىقتان اكىمدىكتەن بولىنگەن قارجى 50 جاسقا شاقتالسا, سول سومانى 5 سالاعا تەڭدەي ۇلەستىرگەن الدەقايدا ادىلەتتى بولار ما ەدى دەپ ويلايمىن. مەن كونكۋرستىڭ العاشقى كەزەڭىنە قاتىسىپ, ىرىكتەۋدەن وتە المادىم. سەبەبى ء«وتىنىش قالدىراردا وتباسى بانكتە العاشقى 5 پايىز جارنا بولۋعا ءتيىس» دەگەن تالاپتى ەسكەرمەپپىن. جارنانى ىرىكتەۋدەن وتكەن سوڭ اۋدارامىن دەپ توپشىلاپپىن, – دەگەن ۇمىتكەر قۇجاتتارىن تالاپقا ساي جيناپ, تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنا قايتا قاتىسىپ, باعىن سىناپ كورەتىنىن ايتتى.

قازىر «اۋليەاتا جاستارى» باعدار­لا­ماسىنىڭ قوسىمشا ىرىكتەۋ كەزەڭى دە اياقتالىپ, رەزەرۆكە 32 جاس ەنگەن. ەندى جىل سوڭىنا دەيىن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەن قارالعان قارجى تىزىمدەگى جانە رەزەرۆتەگى ۇمىتكەرلەرگە وتباسى بانك ارقىلى ۇلەس­تىرىلەدى.

– ىرىكتەۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە كوميسسيا مۇشەلەرى ء«وتىنىم قالدىرعان جاستاردىڭ قۇجاتىن قاراۋعا بىرەر كۇن بەرىلدى» دەپ ءۋاج ايتقان سوڭ, قوسىم­شا ىرىكتەۋدىڭ شەشىمىن شىعارۋعا اسىق­پادىق. جۋىردا وتباسى بانكتەن العاش­قى ىرىكتەۋدەن سۇرىنبەگەن 30 جاس پەن اپەللياتسيا ءتارتىبى بويىنشا قۇجاتى ما­قۇل­­دانعان 5 ۇمىتكەرگە قاتىستى اق­پارات الدىق. 35 ۇمىتكەردىڭ ىشىندە 22 جاستىڭ نەسيە تاريحى, تولەم قابىلەتى سىندى دەرەكتەرى تالاپقا ساي كەلسە, ءبىر ۇمىتكەر باعدارلاماعا قاتىسۋدان باس تارتتى. سوندا قازىر وڭىردە 21 جاس ءۇي الۋعا دا­يىن. ەندى كەشەگى كونكۋرستىڭ ناتيجەسى بويىنشا 32 ۇمىتكەر رەزەرۆكە ەندى. قازىر قۇجاتى بانكتىڭ تالابىنا ساي كەلگەن 21 ۇمىت­كەر شامامەن 245 ملن تەڭگەگە ءۇي الادى دەسەك, ۇستىندەگى 255 ملن تەڭگە ورتا ەسەپپەن تاعى 20 ۇمىتكەرگە جەتۋى كەرەك. ءبىز ەندى رەزەرۆتەگى جوعارى ۇپاي جيناعان 20 جاسقا جولداما بەرىپ, 12 ۇمىتكەردى ەسەپتە ۇستايمىز. كەيىن بانك­تىڭ سۇرانىسىنا سايكەس رەزەرۆتەگى ۇپايى جوعارى ۇمىتكەرلەرگە جولداما بەرىپ وتىرامىز, – دەيدى باسقارما باسشىسى.

جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جومارت زۇلپىحار وتباسى بانكتىڭ وبلىستاعى باسشىلىعىمەن كەڭەسكەنىن دە ايتتى. بانك باسشىلىعى كەلەر جىلى باعدارلاماعا 1 ملرد تەڭگە نەمەسە كە­مىن­دە 500 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى قاراۋعا بولاتىنىن ايتىپتى. بىراق وتباسى بانك ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ پا­يىزدىق مولشەرلەمەسى وسكەنىن ەسكە سالىپ, تۇرعىن ءۇيدىڭ پايىزىن 5 ەمەس, 8 پايىزعا دەيىن ءوسىرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان. بۇل رەتتە باسقارما باسشىلىعى وڭىردەگى جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ەسكەرىپ, باعدارلامانىڭ پايىزىن وسىرۋگە كەلىسپەگەن. ال وبلىس اكىمدىگى «اۋليەاتا جاستارى» باعدارلاماسى ءساتتى جۇزەگە اسسا, كەلەر جىلى باعدارلاماعا بولىنەتىن قارجىنى ارتتىرۋدى ويلاستىرىپ وتىر. ەگەر قوس تاراپ ءتيىستى سومانى جىل باسىندا قاراستىرسا, جاستار باسقارماسى باعدارلامانىڭ شارتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, ىرىكتەۋ كەزەڭىن مەيلىنشە ەرتە ۇيىمداستىرۋعا دايىن.

بۇگىندە استانا, الماتى, شىمكەنت سىندى ءىرى قالالاردا ساتىپ الۋ قۇقىعىن­سىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي باعدار­لا­ماسى ىسكە اسىپ جاتىر. مۇندا جاس­­تار بەس جىلدىڭ شەڭبەرىندە كوزدەگەن باسپاناسىنىڭ باستاپقى جارناسىن جيىپ, كوپ ۇزاماي ءۇيلى بولسا, بوساعان تۇرعىن ءۇي كەلەسى ۇمىتكەرگە بەرىلەدى. سول سەكىلدى بيىل جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن وڭىرلىك باعدارلامالار ۇيلەسىمدى ىسكە اسسا, كەلەر جىلى وبلىستىق اكىم­دىك­تەرمەن قاتار وتباسى بانكى دە قارجى بولۋدەن قاشپايدى. دەمەك, تيىمدى­لىگى بايقالعان باعدارلامالاردى قارجى­لان­دى­رۋ جاعى اقساماسا, باسپاناسىز جۇرگەن ءبىراز جاستىڭ ماسەلەسى كوپ ۇزاماي شەشى­لەتىنى ءسوزسىز.

ساندىبەك ءاسانالى,

«Egemen Qazaqstan»