«ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى اپاتتى ازايتۋ ءۇشىن ايانىپ قالمايتىندارىن ايتىپ, انت-سۋ ءىشىپ الەك. ولاردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, كومپانياعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا قوماقتى. كەيىنگى جىلدارى 1 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكەن. بيىلدىڭ وزىندە 147 ملن دوللار ينۆەستيتسيا بولىنگەن. بىراق قاپ-قاپ اقشا قات-قابات قايعىدان قۇتقارار ەمەس. جەتى قات جەر استىنا ءتۇسىپ, كومىر قازاتىن كەنشى ماماندىعىنىڭ ءوزى تاۋەكەلگە تولى دەسەك تە, ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا اسىلىنان ايىرىلىپ, اھ ۇرۋ بۇل ماسەلەدە سولقىلداققا ورىن جوقتىعىن كورسەتەدى. قوعام تالابى دا سول.
«ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق باس ديرەكتورى بيدجۋ ناير قايعىلى وقيعانىڭ قايتالانعانىنا قاپالى ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ول قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا مورالدىق جانە قارجىلىق قولداۋ كورسەتىلەتىنىن مالىمدەدى. وزگە مىندەتتەمەلەرىن دە مۇلتىكسىز ورىنداۋعا بەيىل ەكەندەرىن ەسكە سالدى.
– مۇنداي جاعدايدىڭ قايتالانعانى وزەكتى ورتەپ وتىر. وقيعادان سوڭ ىلە-شالا مارقۇمداردىڭ وتباسىنا باردىق. ولارعا بارىنشا قارجىلىق جانە مورالدىق كومەك كورسەتىپ جاتىرمىز. قازىر وقيعانىڭ سەبەبىن انىقتاۋ ءۇشىن تەرگەۋ باستالدى. ءيا, ءبىزدىڭ الدىمىزدا شاحتالارداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى زور مىندەت تۇر. مەن وسىندا كاسىپورىندارىمىزدى جۇمىسكەرلەرىمىزدى قاۋىپسىز ەتۋ ءۇشىن كەلگەن ەدىم. بۇل قاۋىپسىزدىكتەردى ەرتەرەك قامتاماسىز ەتە الماعانىم دا مەنىڭ جانىما باتادى. الايدا كوماندامىز تولىقتاي جۇمىسقا جۇمىلدىرىلعان. ءبىز بۇل مىندەتتى دە ورىندايمىز, كاسىپورىندارىمىزدى قاۋىپسىز ەتەمىز, – دەدى بيدجۋ ناير.
اتقارۋشى ديرەكتور ۆيدجاي گوەل الداعى ۋاقىتتا قايعىلى جاعداي قايتالانباس ءۇشىن كومپانيانىڭ شارالار كەشەنىن قابىلدايتىنىن ايتتى. بۇل كۇندە لەنين اتىنداعى شاحتادا جۇمىس توقتاپ تۇر. شاحتادا جۇمىس ىستەۋدىڭ جانە وعان بايلانىستى تاۋەكەلدەردىڭ تۇجىرىمداماسى قايتا قاراستىرىلاتىن بولادى. وسىنىڭ نەگىزىندە اتقارىلار شارالاردىڭ جوسپارى جاسالماق.
– جۇمىستى جاقسارتۋ ءۇشىن سىرتتان ساراپشىلار تارتىلادى. 1 ملرد دوللار كولەمىندەگى ينۆەستيتسيا ەندىگى ناتيجەسىن بەرە باستادى. بۇل قاراجات جۇمىسشىلارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا جانە قۇرال-جابدىقتى جاڭعىرتۋعا جۇمسالادى, – دەدى ۆيدجاي گوەل.
شەتەلدىكتەر قاراعاندى شاحتالارىنا قوجالىق ەتكەن جىلدارى قانشا اپات بولعانى تۋرالى ناقتى ستاتيستيكا ايتىلمايدى. بىراق لەنين اتىنداعى شاحتادا وسىدان 16 جىل بۇرىن 41 ادامدى الىپ كەتكەن قايعىلى جايت ءالى ەلدىڭ ەسىندە. وندا تەحنيكا قاۋىپسىزدىگىن ساقتاماعان دەپ, شاحتانىڭ 6 جۇمىسكەرى سوتتالعان ەدى. بۇل جولى كىم جازالانباق؟
شيرەك عاسىر بويىنا «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق شاحتالارىندا دەگازاتسيا جۇرگىزبەدى دەگەن مالىمدەمە, راسى كەرەك, جۇرتتىڭ جۇيكەسىنە شي جۇگىرتتى. ونسىز دا شيرىعىپ تۇرعان قوعامنىڭ قيتىعىنا ءتيىپ كەتكەن-ءدى. بىلاي قاراساڭىز, شاحتاداعى سىرەسكەن گازدى شىعارماۋ – قولدان جاسالعان جارىلىسپەن پارا-پار. بۇل قانشالىقتى شىندىق؟ «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق كومىر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ارمان قالىقوۆ دەپارتامەنت تاراپىنان گازدى شىعارۋ ءۇشىن بارلىق شارانى جۇزەگە اسىرعاندىعىنا سەندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, گۋلەگەن اقپار شىندىققا جاناسپايدى.
– كومىر دەپارتامەنتى دەگازاتسيا جاساۋ ءۇشىن بار جەرۇستى, جەراستى بۇرعىلاۋلار ءادىسىن قولدانادى. كەي جىلدارى ءتۇرلى ماقساتتا 400 شاقىرىمعا دەيىنگى ۇڭعىمالار بۇرعىلاندى. بىلتىر 310 شاقىرىم بۇرعىلاندى. سونداي-اق مەتان گازىن سورىپ الۋ ءۇشىن نەمىس ءوندىرۋشىسىنىڭ زاماناۋي ۆاكۋمدىق-سورعى ستانسالارىن قولدانامىز. شاحتالاردا مۇنداي 26 ستانسا بار. بۇل – تمد-داعى ەڭ ءىرى دەگازاتسيا ستانساسى. كەيىنگى 20 جىلدا اقش, اۋستراليا, رەسەي, قىتاي كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەدىك. گازسىزداندىرۋ تاسىلدەرىنىڭ ءبارىن شاحتالاردا قولداندىق. اتقارىلعان ءىستىڭ بايلامى بىرەۋ عانا. ول – ءبىزدىڭ سىلەمدەر تومەن گازدالعان دەگەن بايلام. ياعني سىلەمدەردى بۇزعاندا عانا گاز شىعاتىندىعى. گازسىزداندىرۋ جۇمىسى ءبىر مينۋتقا دا توقتاعان ەمەس, – دەيدى ارمان قالىقوۆ.
بيدجۋ ناير كەنشىلەر ءۇشىن قاۋىپتى جۇمىستى جۇرگىزەتىن زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار الۋعا بيىل 40 ملن دوللار جۇمسالعانىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, شاحتالاردا قاشىقتىقتان بۇرعىلايتىن قۇرىلعىلار دا بار.
– بيىل كومىر دەپارتامەنتىنە 147 ملن دوللار باعىتتالدى. ونىڭ 40 ملن دوللارى گازسىزداندىرۋ قۇرالدارىنا جۇمسالادى. ءبىز الماز جالاتىلعان ارنايى 25 بۇرعىلاۋ قۇرالىنا تاپسىرىس بەردىك. ونىڭ بەسەۋىن الدىق. قۇرالداردى نەمىس كومپانياسى ءبىزدىڭ شاحتالاردىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ ورناتتى. تورتەۋى جۇمىسقا كىرىستى. ونىڭ ءبىرى – لەنين اتىنداعى شاحتادا, – دەدى بيدجۋ ناير.
كىسىسى ولگەن ۇيگە ءدال قازىر ات باسىنداي التىن بەرسە دە, باسىنا تۇسكەن قايعىسىنان قۇتقارا الماسى انىق. دەگەنمەن كومپانيا باسشىلىعى قازا تاپقان كەنشىلەردىڭ وتباسىنا ۇجىمدىق شارتقا سايكەس 10 جىلدىق جالاقى تولەيدى. وتباسىنا پاتەر بەرىلىپ, بالالارىنىڭ ءبىرىنشى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ اقىسى وتەلەدى. بىلتىر ءدال وسى كەزدە قازا تاپقان 6 كەنشىگە قاتىستى اتالعان مىندەتتەمەلەر ورىندالعان ەكەن.
قاراعاندى وبلىسى
