جاياۋلار دا ساق جۇرسە...

– جول-كولىك وقيعالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ سەبەبى – جۇرگىزۋشىلەر مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جول قوزعالىسى ەرە­جەلەرىن قاساقانا بۇزۋى. ماسەلەن جاعىمسىز جاعدايدىڭ 99,9 پايىزى نەمەسە 2 614 جول-كولىك وقيعاسى جۇرگىزۋ­شى­لەر­دىڭ كىناسىنەن ورىن الدى. ءاربىر بەسىنشى جول-كولىك وقيعاسى مانەۆر جاساۋ ەرەجەلەرىن ساقتاماۋ سالدارىنان تۋىندايدى. جىل باسىنان بەرى وسىنداي سەبەپپەن 1 163 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلدى. ال جىلدامدىقتى ارتتىرۋ سالدارىنان 395 جول-كولىك وقيعاسى بولدى. تاعى ءبىر سەبەپ – جول قيىلىسىنان ءوتۋ ەرەجەسىنىڭ ساقتالماۋى, وسىنداي 567 جازاتايىم وقيعا تىركەلدى. جىل باسىنان بەرى جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن 952 622 جول قوزعالىسىنا قاتىسۋشى اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, – دەيدى الماتى قالالىق پد جەرگىلىكتى پو­لي­تسيا قىزمەتى باسقارماسىنىڭ باستىعى ەرجان ۇزاباەۆ.

شىمكەنتتە جىل باسىنان بەرى جابىر­لە­نۋ­شىلەرگە اۋىر دەنە جاراقاتىن سالۋمەن جانە ادام ولىمىمەن اياقتالعان 123 جايت تىركەلگەن. وسى وقيعالار سالدارىنان 44 ادام قازا تاۋىپ, 80 ادام قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلعان. وسى تۇستا شىمكەنت پوليتسەيلەرى ادام ءومىرىن اقشامەن ولشەۋگە بولمايتىنىن, دەسە دە, جول اپاتى سالدارىنان اسى­راۋ­شى­سىنان ايىرىلعان نەمەسە اۋىر دەنە جاراقاتىن العان ازاماتتارعا ساق­تان­دى­رۋ وتەماقىسى تولەنەتىنىن ەسكە سالادى. جول-كولىك وقيعاسىنان زارداپ شەك­كەن, قازا تاپقان, دەنە جارا­قا­تىن العان جانە ماتەريالدىق زالال كەل­تى­رىل­گەن تۇلعالارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ №446 زاڭى­نىڭ 24-بابىنا سايكەس ساق­تان­دى­رۋ وتەماقىسى تولەنەدى.

– جابىرلەنۋشى قازا تاپقان كەزدە, ياعني اسىراۋشىسىنان ايىرىلىپ, كامەلەت جاسقا تولماعان بالالارى قالعان كەزدە 2000 اەك, ياعني 6 ملن 360 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قارجى تولەنەدى;

– جول اپاتى سالدارىنان 1-توپتاعى مۇگەدەكتىككە شالدىققان جاعدايدا – 1600 اەك;

 – 2-توپتاعى مۇگەدەكتىككە شالدىقسا – 1200 اەك;

– 3-توپتاعى مۇگەدەكتىككە شالدىقسا – 500 اەك;

– جابىرلەنۋشىنىڭ مۇلكىنە ماتەريال­دىق شىعىن كەلتىرىلسە 600 اەك دەيىن وتەماقى تولەنەدى.

ايتىلعان كومەكتى جابىر­لە­نۋ­شىنىڭ ءوزى نەمەسە ونىڭ وكىلى تىكەلەي ساق­تان­دى­رۋ كومپانياسىنا جازباشا ارىزبەن جۇگىنۋ ارقىلى الادى. قاجەتتى اقپا­رات­­تاردى تولىعىراق ساقتاندىرۋ كوم­پا­نيا­­لارىنان بىلۋگە بولادى.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاندوس مۇراتاليەۆتىڭ مالىمەتىنشە, جىل سايىن ەلىمىزدە 13 مىڭ جول-كولىك وقيعاسى تىركەلەدى.

– جالپى, سوڭعى 5 جىلدا اپاتتى­لىق­تىڭ تومەندەۋ ديناميكاسى بايقالادى. بيىل 10 مىڭنان اسا جول كولىك وقي­عا­سى بولدى. وسىنىڭ سالدارىنان
1 716 ادام قازا بولىپ, 13 مىڭنان اسا ادام ءارتۇرلى دەنە جاراقاتىن الدى. نەگىزگى سەبەپ – كولىك جۇرگىزۋ ءتار­تى­بىنىڭ تومەندىگى. قازىرگى كولىك تۇرلەرىنىڭ ۇلكەن جىلدامدىقپەن جۇرۋگە تەح­ني­كا­لىق مۇمكىندىگى جەت­كى­لىك­تى. ايتسە دە, اۆتوكولىك بىردەن توقتاي الماي­تىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. جول-كولىك وقيعا­لارىندا قازا تاپقاندار مەن جارا­لانعانداردىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر قۇرايدى. جولداعى قاۋىپ­سىزدىك جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە دە, جۇر­گى­زۋ­شىلەرگە دە بايلانىستى. جول-كولىك وقيعاسىنىڭ تۋىنداۋىنا كوشەنى رۇقسات ەتىلمەگەن جەردەن كەسىپ وتەتىن نەمەسە باعدارشامنىڭ قىزىل جارىعى جانىپ تۇرعاندا ءوتىپ كەتەتىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر دە كىنالى بولىپ جاتادى. اتاپ ايتساق, بيىل جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ كىناسىنەن 357 جول-كولىك وقيعاسى بولىپ, 77 ادام قازا تاپتى, 293 ادام جاراقات الدى, – دەيدى ج.مۇراتاليەۆ.

تاعى ءبىر نازار اۋدارتاتىن ماسەلە – كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن جول-كولىك وقيعالارى. بالالار – جول جۇرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ەڭ وسال ساناتتارىنىڭ ءبىرى. كوبىنە جول ءجۇرىسى قاعيدالارىن بىلمەۋ نەمەسە ولارعا نەمقۇرايدى قاراۋ سالدارىنان جولدىڭ بويىندا ويناپ جۇرگەن, بەلگىلەنبەگەن جەرلەردەن كوشەنى كەسىپ وتكەن بالالار جول اپاتىنا سەبەپشى بولىپ جاتادى. بيىل 9 ايدا كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن بولعان جول-كولىك وقيعالارىنىڭ بارلىق كورسەت­كىش­تەرى بويىنشا ءوسىمى بايقالادى. بۇل كەزەڭدە بالالاردىڭ قاتىسۋىمەن
2 378 جاعىمسىز جاعداي تىركەلىپ, 181 بالا قازا تاۋىپ, 2 826 ءجاسوسپىرىم جا­را­قات الدى.

ەلدەگى جول-كولىك وقيعالارى مەن جارا­قات العاندار بويىنشا ستاتيس­تي­كانىڭ نەگىزگى ديناميكاسىن كوشەلەردى قا­جەتتى جول ينفراقۇرىلىممەن جانە جول ءجۇرىسىن رەتتەۋدىڭ تەحنيكالىق قۇ­رال­دارىمەن جابدىقتالعان, قاۋىپسىز ەلدى مەكەندەر ايقىندايدى.

– جولداردى جانە كوشە-جول جەلىسىن تەك­سەرۋ تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلەدى. ولاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا اپاتتى ۋچاسكەلەردى جويۋ, سونداي-اق جول ءجۇ­رى­سىن ۇيىمداستىرۋدىڭ قازىرگى زامان­عى تەحنيكالىق قۇرالدارىن قولدانىسقا ەنگىزۋ بو­يىنشا ولاردىڭ يەلەرىنە قاتىستى ۇسىنىستار بەرىلەدى. بيىل 29 مىڭعا جۋىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى, انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويۋ جونىندە 29,6 مىڭنان استام ۇيعارىم بەرىلدى.ۇيعارىلعان تالاپتاردى ورىن­دا­ما­عا­نى ءۇشىن 3 مىڭ­نان استام لاۋازىمدى جانە زاڭدى تۇل­عا­لار اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­شى­لىككە تارتىلدى.

جول ءجۇرىسىن ينتەللەكتۋالدى باقى­لاۋ جۇيەلەرى بەلسەندى دامىپ جاتقا­نىن اتاپ وتكەن ءجون. جولداردا جول ەرە­جە­لەرىن بۇزۋدى تىركەيتىن 17 مىڭنان اسا اۆتوماتتى كامەرا ورناتىلدى, ولار جىل باسىنان بەرى 2,7 ملن. زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتادى. مۇنداي جۇيەلەردى ەنگىزۋ جول جۇرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ءتارتى­بىن ارتتىرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار اپاتتىلىق دەڭگەيىنىڭ تومەن­دە­ۋىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى, دەيدى ج.مۇراتاليەۆ.

وسى جىلدىڭ 11 شىلدەسىندە مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كو­دەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تىرۋلار تۋرالى» زاڭعا قول قويعان بو­لاتىن. زاڭ اعىمداعى جىلدىڭ 9 قىر­كۇيەگىندە كۇشىنە ەنەدى. وعان سايكەس تۇزە­تۋلەرمەن كولىك قۇرالىن مەملە­كەت­تىك ءنومىرسىز قايتا باسقارعانى ءۇشىن اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جاڭا قۇ­رامى ەنگىزىلدى (590-باپ 2-1 ب.), وندا 20 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل تۇرىندە ءوندىرىپ الۋ نەمەسە كولىك قۇرالدارىن باسقارۋ قۇقىعىنان 1 جىل مەرزىمگە ايىرۋ كوزدەلگەن. بۇرىن مۇنداي نورما بولماعان ەدى. بۇعان قوسا, كورىنەۋ جالعان نەمەسە جالعان مەملەكەتتىك نومىرلەرى بار كولىك قۇرالىن باسقارۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ايىپپۇل تۇرىندەگى جازا الىنىپ تاستالدى, ەندى اتالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن تەك 1 جىل مەرزىمگە كولىك قۇرالدارىن باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرۋ جانە 5 تاۋلىككە دەيىن اكىمشىلىك قاماۋعا الۋ قولدانىلماق. بۇعان دەيىن 20 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل نەمەسە 1 جىل مەرزىمگە باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان بولاتىن.

قازىرگى ۋاقىتتا ىشكى ىستەر مي­نيسترلىگى قالا سىرتىنداعى تراسسالاردا «ورتاشا جىلدامدىقتى» ارت­تىر­عانى ءۇشىن كولىك قۇرالدارىنىڭ جۇر­گىزۋشىلەرىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ مۇمكىندىگىن كوزدەيتىن تۇزەتۋلەردى پىسىقتاپ جاتىر.