سۋرەتتەردى تۇسىرگەن يۋري بەككەر
گەرمانيا الەمگە كورنەكتى ويشىلداردىڭ, كومپوزيتورلاردىڭ, جازۋشىلار مەن سۋرەتشىلەردىڭ تۇتاس تىزبەگىن سىيلادى. كوپتەگەن نەمىس سۋرەتشىلەرىنىڭ قولتاڭباسى ادامزات وركەنيەتىن ورىستەتۋگە ۇلەس قوسقان شىعارمالار رەتىندە تاريحتا قالدى. بۇل تۇرعىدا ءبىر عانا يوگانن گۋتتەنبەرگتىڭ 1440 جىلى باسىپ شىعارعان ونەرتابىسى گەرمانيادا جانە ەۋروپانىڭ ىرگەلى ەلدەرىندە ادەبيەت پەن گرافيكالىق ونەردىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەرگەنىن العا تارتۋعا بولادى.
كەزەكتى كورمەدە XV-XXI عاسىرلار ارالىعىندا نەمىس سۋرەتشىلەرىنىڭ قالامىنان ورىلگەن تۋىندىلار ۇسىنىلعان. سونىمەن قاتار كورنەكتى نەمىس قايتا ورلەۋ ءداۋىرى شەبەرلەرى البرەحت ديۋرەر (1471-1528) مەن لۋكاس كراناحتىڭ (1472-1553) گراۆيۋرالارى ەكسپوزيتسيانىڭ سالماعىن ارتتىرا تۇسكەن. ونەرتانۋشى ءامىر جادايباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ديۋرەردىڭ بيبليالىق سيۋجەتتەرىندەگى «مىسىرعا قاشۋ», «يۋدانىڭ ءسۇيۋى» تۋىندىلارى تاقىرىپتىق الەمدى سەنساتسيالار مەن نازىك ەموتسيالاردىڭ كەڭ سپەكترىمەن بايىتا الاتىن سۋرەتشىنىڭ تاڭعاجايىپ شەبەرلىگىن كورسەتەدى. ء«ماسىحتىڭ ازعىرىلۋى» پاراعىنداعى لۋكاس كراناحتىڭ تراگەديالى شىعارماسى عايسانىڭ عاجاپ بەينەسى ارقىلى ز ۇلىمدىقتىڭ تاس-تالقانىن شىعارادى.
– نيۋرنبەرگتە جۇمىس ىستەگەن ديۋرەر حانس بەحايم (1500-1550) جانە ەرحارد شەننىڭ (1491-1542) گراۆيۋرالارى كورەرمەننىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى. اعارتۋ داۋىرىندەگى ادامعا ءتان بەينە لەيپتسيگتىڭ گراۆەرى يوگانن باۋزە (1738-1814) سالعان «گەرتسوگ فريدريح گولدشتەين بەكتىڭ پورترەتىندە» (1801) بەينەلەنگەن. جوعارى تاپ وكىلىنىڭ بەينەسىندە سۋرەتشى ءداۋىردىڭ رومانتيكالىق مۇراتتارىنا تولى بەلسەندى تۇلعانى بەينەلەيدى. كوپتەگەن نەمىس سۋرەتشىلەرى گەرمانيادان تىس جەرلەردە جۇمىس ىستەدى. رەسەي پاتشايىمى II ەكاتەرينانىڭ شاقىرۋىمەن XVIII عاسىردا نەمىس شەبەرلەرىنىڭ رەسەيگە اعىلۋى ورىس كوركەمسۋرەت مەكتەبىنىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي سەرپىن بەردى. ەكسپوزيتسيادان رەسەي يمپەراتورى I پاۆەل مەن ونىڭ ايەلى حانشايىم ماريا فەدوروۆنانىڭ سالتاناتتى پورترەتىن كورۋگە بولادى. اتالعان تۋىندىنى 1796 جىلى سانكت-پەتەربۋرگتەگى يمپەراتورلىق ونەر اكادەمياسىنا گراۆيروۆكا ونەرىن ۇيرەتۋ ءۇشىن شاقىرىلعان يگناك كلاۋبەر (1753-1817) ورىنداعان. ونىڭ شاكىرتتەرىنىڭ اراسىندا كەيىننەن ن.ۋتكين, ا.ۋحتومسكي, ە.سكوتنيكوۆ جانە ت.ب. تانىمال گراۆەرلەر بولدى. XIX عاسىردىڭ ورتاسىندا نەوكلاسسيتسيزمنىڭ باسىم ءستيلى كورنەكتى نەمىس ءمۇسىنشىسى ي.شادوۆ (1764-1850) جاساعان «لۋيزا حانشايىمنىڭ» بيۋستىندە ۇسىنىلعان. يوگانن مەللەردىڭ (1814-1885) «II الەكساندر وتباسىنىڭ توپتىق پورترەتى» اكۆارەل مينياتيۋراسى نازىكتىكپەن جانە شەبەرلىكپەن ەرەكشەلەنەدى, – دەيدى كورمە جەتەكشىسى ءامىر جادايباەۆ.
كورمەنىڭ XIX عاسىرداعى بەينەلەۋ ونەرى قابىرعاسىنا گەرمانيادا پايدا بولعان رومانتيزم جانە بيدەرمايەر ستيلىندە ورىندالعان سۋرەتتەر ىلىنگەن. ورىس اقسۇيەكتەرىنىڭ سۇيىكتى سۋرەتشىسى ا.ءموليناريدىڭ «اسكەري پورترەتى», ءشۋلتستىڭ تاۋلى پەيزاجى, كوركەمسۋرەت بولىمىنەن ورىن العان ديۋسسەلدورف مەكتەبىنىڭ وكىلى اندرەاس اچەنباحتىڭ «سۋرەتشىنىڭ شەبەرحاناسىندا» اتتى شاعىن سۋرەتى كوز تارتادى. ال حح عاسىردىڭ باسىنداعى ونەردەگى دەموكراتيالىق تەندەنتسيالار ا.شيلدەردىڭ (1861-1919) پەيزاجدىق كەسكىندەمەسىندە كورىنىس تاپقان.
ەكسپوزيتسيانىڭ جەكە بولىمىندە 1930-1940 جىلدارى قازاقستانعا قونىس اۋدارعان نەمىس سۋرەتشىلەرىنىڭ تۋىندىلارى تۇر. بۇل ءبولىمنىڭ دەنىن 1933 جىلى الماتىعا كەلگەن ميۋنحەن ونەر اكادەمياسىنىڭ تۇلەگى ا.ءريتتيحتىڭ (1889-1945) كارتينالارى قامتيدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باسىندا ۇكىمەتتىڭ بۇيرىعىمەن رەسپۋبليكاعا نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى بولىپ سانالاتىن جۇزدەگەن مىڭ كەڭەس ازاماتتارى قونىس اۋداردى. ولاردىڭ اراسىندا ۆ.ەيفەرت, ا.فونۆيزين, ل.بريۋممەر سياقتى تانىمال سۋرەتشىلەر بار. قاراشا ايىنا دەيىن جالعاساتىن رۋحاني جوبادا كورەرمەن ي.براۋەر, يۋ.گۋممەل, ن.گينزبۋرگ, ن.بۋبەنىڭ شىعارمالارىمەن دە تانىسا الادى.
الماتى
