ەڭبەك نارىعى جانە تسيفرلىق تەحنولوگيا

داعدارىستىڭ سالدارى ۇزاق ۋاقىت بويى حالىقتىڭ ەكونوميكالىق بەلسەن­دى­لى­گىنە, ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ تابىسىنا, الەۋمەتتىك, ساياسي كەلىسىمدەرگە دە اسەر ەتۋى مۇمكىن. الەمدەگى جۇمىسسىزدىق كور­­سەتكىشى كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ساق­تالادى دەپ كۇتىلۋدە. بولجام بو­يىنشا, بيىل دۇنيە جۇزىندەگى جۇمىس­سىز­دار سانى 200 ملن-نان اسادى. حەۇ مالىمەتىنشە, ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ الەمدىك ۇلەسى 2019 جىلعى كورسەتكىشتەن 1,2 پايىزعا تومەن.

حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كاسىپوداقتار كە­ڭەسى «ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ جانە لا­يىقتى ەڭبەكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تسيفر­لىق تۇرلەندىرۋلەردى پايدا­لا­نۋ­داعى كاسىپوداقتاردىڭ رولىنە» ارنالعان كونفەرەنتسيادا الماتى دەكلاراتسياسىنا قول قويىپ, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. حالىقتى جۇ­مىس­پەن قامتۋعا اسەر ەتىپ وتىرعان جا­ھان­دىق داعدارىس سالدارىن قاراستىرا وتىرىپ, ساراپشىلار تسيفرلىق تەحنو­لو­گيالار داۋىرىندە ەڭبەككەرلەردىڭ قۇقىق­تا­رى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ۇسىندى.

كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ تور­ا­عا­سى ساتىبالدى داۋلەتالين ورتا­لىق ازيا ءوڭىرىنىڭ مەملەكەتتەرى, ونىڭ ىشىن­دە قازاقستان دا ەكونومي­كا­لىق دامۋ سترا­تەگيالارى مەن باعدارلامالارىندا قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكانىڭ تسيفر­لىق ترانسفورماتسيانىڭ سىن-تەگەۋرىن­دە­رىنە قارسى ارەكەتتەر جۇزەگە اسىپ جات­قانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تسيفر­لىق ەكونوميكانى دامىتۋ ەڭبەك نارىعىنىڭ ساندىق پارامەترلەرىن وز­گەر­تۋمەن قاتار جۇمىسكەرلەر مەن جۇ­­مىس بەرۋشىلەر اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل فور­ماتىن دا وزگەرتۋدى كوز­دەي­دى. «قازىرگى ۋاقىتتا تسيفرلاندىرۋ بار جۇمىس ورىندارىن تۇرلەندىرىپ, ەڭبەك­كەرلەردەن جاڭا داعدىلاردى تا­لاپ ەتۋدە. بۇل تۇراقتى كاسىبي دامۋدى, جاڭا ءبىلىم مەن داعدىلاردى مەڭگەرۋدى قاجەت ەتەدى. وسىعان بايلانىس­تى كا­سىپ­وداقتار جۇمىسكەرلەردىڭ قۇ­قىق­تا­رىن, مۇددەلەرىن قورعاپ قانا قويماي, تسيفر­لان­­دىرۋ جاعدايىندا ەڭبەك قاتىناس­تا­رىنا جەڭىل شەشىمدەر ۇسىنۋى كەرەك», دەدى س.داۋلەتالين.

حەۇ/ACTRAV ەڭبەككەرلەر مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى ماريا حەلەنا اندرە ايماقتاعى كاسىپ­وداقتار بىرلەستىكتەرىنىڭ نەگىزگى ۇسى­نىس­تا­رىن ايقىنداپ بەردى.

– بۇگىندە الەمدە تسيفرلىق تەحنولوگيا­لار­دىڭ دامۋىنان تۋىنداعان ەڭبەك نارى­عىنداعى UBER-لەنۋ – جۇمىسپەن قام­تۋدىڭ جاڭا ءتۇرىن, سونىمەن قاتار جۇمىس بەرۋشىلەر مەن ەڭبەككەرلەر ارا­سىن­داعى ءالى رەتتەلمەگەن قارىم-قاتى­ناس­تاردى ەنگىزدى. سوندىقتان حەۇ حا­لىق­ارالىق جانە ۇلتتىق دەڭگەيدەگى الەۋ­مەتتىك جانە ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋشىلەردى كەلىسسوزگە, پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە جۇمىسكەرلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋدا ەڭبەك زاڭناماسىنداعى ولقىلىقتاردى رەتتەۋگە شاقىرادى. وسى ورايدا جۇ­مىس­كەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قام­تاماسىز ەتۋ, كاسىپوداقتارمەن بىرلەسىپ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قا­بىل­داۋ جانە جۇمىسكەرلەردىڭ جەكە دە­رەك­تەرىنىڭ تسيفرلىق قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ماڭىزدى. ونىڭ ايتۋىن­شا, ۇلتتىق دەڭگەيدەگى الەۋمەتتىك ارىپ­تەس­تەر ءۇشىن جۇمىس ورنىنداعى ەڭبەك قاعيدالارىن ساقتاۋ, حەۇ-نىڭ 155 جانە 187 كونۆەنتسيالارىن راتيفيكاتسيا­لاۋ­مەن قاتار كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ور­گان­داردى, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ ءار­تۇرلى سالالارىنداعى جۇمىسكەرلەردىڭ الەۋ­­مەتتىك تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باس­تى باسىمدىق. ال ۇجىمدىق جاۋاپ­كەر­شىلىك پەن الەۋمەتتىك ديالوگ قازاقس­تاندا جانە ايماقتىڭ باسقا ەلدەرىندە نا­تي­جە­سىن بەرىپ كەلەدى, – دەدى ماريا حەلەنا اندرە.

كونفەرەنتسيا مودەراتورى, حەۇ/ACTRAV ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ءبو­لى­مىنىڭ جەتەكشىسى س.گلوۆاتسكاس ورتا­لىق ازيا ەڭبەكشىلەردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ حالىقارالىق كاسىپوداق قوزعالىسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

قازىرگى داعدارىس قۇبىلىستارىنىڭ ىقپالى تۋرالى تاقىرىپقا كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ.جۇماگەلديەۆا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ اعىمداعى دەرەكتەرى بويىنشا جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى ەلىمىزدە 8 ملن-نان اسادى. ونىڭ ىشىندە 2 ملن-نان استامى – ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار. بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋ كورسەتكىشىنىڭ ارتۋى كوبىنەسە جۇمىس ورىندارى ساپا­سى­نىڭ ناشارلاۋىنا, تومەن جالاقى, وقۋعا قولجەتىمدىلىكتىڭ شەكتەلۋى مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ نەمەسە ەڭبەكتىڭ قورعالماۋىنا اكەپ سوقتىرادى. ونىڭ ارقايسىسى ەڭبەك نارىعىنىڭ ساپاسىنا عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتاردىڭ ءال-اۋ­قاتىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. وسى­عان بايلانىستى كاسىپوداقتار فەدە­راتسياسى قولدانىستاعى ەڭبەك زاڭنا­ما­سى­نا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە بايلانىستى بىرنەشە جۇمىس توبىنا قا­تىسىپ, ەڭبەك سالاسىنداعى وزەكتى ماسە­لەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءىس-شارالارعا باس­تاماشى بولىپ وتىر.

«كاسىپوداق باس كەلىسىمگە ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇل­عايتۋ, ونى جىل سايىنعى يندەكساتسيالاۋ, حەۇ-نىڭ «دامۋشى ەلدەرگە ەرەكشە نازار اۋدارا وتىرىپ, ەڭ تو­مەن­گى جا­لاقىنى بەلگىلەۋ تۋرالى» №131 كون­ۆەن­تسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ, الەۋ­مەت­تىك ارىپتەستەرمەن «لايىقتى ەڭبەك» تۇجى­رىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جول كارتاسىن ازىرلەۋ ماسەلەلەرىن ەن­گىزۋگە قول جەتكىزدى. ءبىز الەۋمەتتىك ارىپ­تەس­تەرگە ەڭ تومەنگى جالا­قىنى انىق­تاۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋ جانە ونى دا­يەك­تى تۇردە ارتتىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسە­لەنى بىرنەشە رەت ۇسىندىق. پرە­زي­دەنت جولداۋىندا كاسىپوداقتىڭ بۇل باس­تا­­ماسىن قولدايتىنى كورىنىس تاپتى. مەملەكەت ەڭ تومەنگى جالاقىنى انىق­تاۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسىن ەنگىزەدى, ول ونىڭ مولشەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇل­عايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەلەسى جىل­دىڭ باسىندا ەڭ تومەنگى جالاقى 60-تان 70 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسەدى. بۇل جۇمىس ىس­تەيتىن 1,8 ملن قازاقستاندىقتىڭ جاع­دا­يىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى», دەدى گ.جۇماگەلديەۆا.

تسيفرلىق پلاتفورمالارداعى جۇ­مىس­پەن قامتۋدىڭ قازاقستاندىق كەيس­تە­رىن كا­سىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق قاتىناستار جانە الەۋ­مەتتىك ارىپتەستىك كوميتەتىنىڭ تورا­عاسى س.كەنجەبولات تانىستىرسا, تسيفر­لىق پلاتفورمالاردىڭ ەل ەكونوميكاسى مەن ەڭبەك نارىعىنا اسەرى تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى «ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى» اق پرەزيدەنتى د.ارعاندىقوۆ باياندادى.

ۇلتتىق كاسىپوداق ورتالىقتارى وكىل­دەرى ءوز ەلدەرىندەگى الەۋمەتتىك-ەڭبەك قا­تى­ناستارىن دامىتۋ شارالارىنا توق­تال­دى.

حەۇ-نىڭ شىعىس ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا بيۋرو­سى­نىڭ ساراپشىلارى ك.چاتاني مەن م.ۆاتت ونلاين پلاتفورمادا پىكىر بىلدىرسە, تا­جىك­ستاننىڭ تاۋەلسىز كاسىپوداقتار فەدە­راتسياسىنىڭ وكىلى د.يۋنۋسوۆتىڭ ايتۋىن­شا, ەلدەگى ەڭبەككە قابىلەتتى 5,5 ملن حالىقتىڭ 53,4 پايىزى بەيرەسمي جۇ­مىسپەن قامتىلعان. سوندىقتان كون­فەرەنتسيانىڭ ۇسىنىستارى تاجىكستان ءۇشىن وتە وزەكتى. مولدوۆا كاسىپوداقتار كونفەدەراتسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى س.ساينچۋك جۇمىس ورىندارىنىڭ جابىلۋ كورسەتكىشىنىڭ ارتۋى جانە جۇمىس­سىز­دىقتىڭ كوبەيۋىنە توقتالدى. ۋكراي­نا­دان بوسقىنداردىڭ كوبەيۋى ماسەلەنى ودان ءارى قيىنداتىپ وتىر. وزبەكستان كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ب.ماحماداليەۆ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا قاتىستى پىكىرىمەن بولىسسە, تۇرىكمەنستاننىڭ ۇلتتىق كا­سىپ­وداق ورتالىعى توراعاسىنىڭ ورىنبا­سارى س.اتابەرديەۆ كاسىپوداقتار قىز­مە­تىنە توقتالدى. موڭعوليا كاسىپو­داقتار كونفەدەراتسياسى توراعا­سىنىڭ كەڭەسشىسى س.زالماا دا ءوزارا ءىس-ارەكەتتەرىن ودان ءارى دامىتۋ مەن نىعايتۋعا قولداۋ ءبىلدىردى.

تسيفرلىق پلاتفورمالار جۇمىسشى­لار­دىڭ حالىقارالىق كەڭىستىكتە عانا ەمەس, مەملەكەتتەر ىشىندەگى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن دامىتۋدى كوزدەيدى. بۇل با­عىتتا جۇزەگە اسىپ جاتقان شارالار جا­يىندا ەڭبەك نارىعىندا اقپاراتتىڭ مەيلىنشە كوپ بولعانى ماڭىزدى.

الماتى