قازاقستان • 29 قىركۇيەك، 2022

سالىق رەفورماسى: ءۇمىت كۇتتىرەر باستاما

73 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا ديففەرەنتسيالدى سالىققا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. «تاعى ءبىر باسىمدىق – سالىقتىق ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. ول ءۇشىن ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا ديففەرەنتسيالدى سالىق مولشەرلەمەسىنە كوشكەن ءجون»، دەگەن پرەزيدەنت سالىق رەفور­ماسى اياسىندا ء«سان-سالتاناتقا سا­لىق» سالۋدى ەنگىزۋگە نازار اۋداردى. ايتا كە­تەرلىگى، مۇنىڭ ورتا تاپقا قاتىسى جوق. بۇل تەك اسا قىمبات جىلجىمايتىن مۇ­لىك جانە اۆتوكولىك ساتىپ العان كەزدە سالىنباق.

وسى ورايدا ديففەرەنتسيالدى، ياعني ۇدەمەلى سالىق ماسەلەسىن تارقاتىپ ايتا كەتسەك. ۇدەمەلى ولشەمگە سايكەس جالاقىسى تومەن ازاماتتار سالىقتى قازىرگىدەن از تولەيدى. ال ەڭبەكاقى­سى جوعارى قىزمەتكەرلەردىڭ تولەيتىن سالىعى ارتادى. ماقسات – ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ  مەيلىن­شە كەڭ تاراعان ءارى جاسىرىن ءتاسىلىن «كولەڭكە­دەن» شىعارۋ. ەگەر ءتيىستى سالىق مولشەرى قىسقاراتىن بولسا، جالاقىنى جاسىرىن تولەۋدىڭ قاجەتى بولمايدى

نەگىزى ۇدەمەلى سالىق سالۋدىڭ دا بىرنەشە ءتۇرى بار. قازىرگى تاڭدا دامىعان مەملەكەتتەردە  پايىزدىق مولشەرلەمەمەن ۇدەمەلى سالىق جۇيەسى قولدانىلادى. ماسەلەن، ۇلىبريتانيادا جىلدىق تابىسى 12 570 فۋنت-ستەرلينگكە جەتپەيتىندەرگە مۇلدەم سالىق سالىنبايدى. ال جالاقىسى 12 571-50 270 فۋنت-ستەرلينگ بولاتىن ازاماتتارعا – 20 پايىز، كىرىسى 50 271-150 000 فۋنت-ستەرلينگتى قۇرايتىندار 40 پايىزىن مەملەكەتكە ساناپ بەرۋگە ءتيىس. تابىسى 150 000 فۋنتتان اساتىندارعا سالىناتىن سالىق – 45 پايىزعا تەڭ.

ۇلىبريتانيانى مىسالعا كەلتىرۋىمىز بە­كەر ەمەس. ءاۋ باستا وسىعان ۇقساس جۇيە ريم يمپەرياسىندا كەزدەسسە دە، زاماناۋي داۋىر­دە ۇدەمەلى سالىقتى ەڭ العاش ەنگىزگەن ءدال وسى اعىلشىندار. سول كەزدەگى تۇماندى ال­بيون­نىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ۋيليام پيتت 1798 جىلى بيۋدجەتتىڭ «جىرتىعىن جاماۋ» ءۇشىن وسى جۇيەگە يەك ارتتى. كەيىنىرەك اعىلشىندار ۇدەمەلى سالىقتان باس تارتىپ، قايتا قابىلداپ ءجۇرىپ، اقىرىندا وسىعان تۇراقتادى.

قارجى مەن ەكونوميكادان حابارى جوق ادامعا مۇنداي جۇيە ەسەپتەۋگە قيىن كورىنۋى ىقتيمال. جوعارىدا ۇلىبريتانيانى مىسال­عا كەلتىردىك قوي، تۇماندى البيوننان الىس­تامايىق. وسى جۇيەنى قولدانا وتىرىپ، ەل پرەمەر-ءمينيسترى ليز تراسستىڭ قانشا سالىق تولەيتىنىن ەسەپتەپ كورەيىك.

ۇلىبريتانيا ۇكىمەتىنىڭ سايتىندا كورسەتىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، پارلامەنت مۇشەلەرى جىلىنا 84 144 فۋنت-ستەرلينگ كولەمىندە جالاقى الادى. ال پالاتا سپيكەرى، پرەمەر-مينيستر سەكىلدى لاۋازىمدارعا قوسىمشا اقى تولەنەدى. مىسالى، پرەمەر-مينيسترگە قوسىمشا 79 936 فۋنت ارتىق بەرىلەدى. سوندا ليز تراسستىڭ جىلدىق جالاقىسى  164 080 فۋنت-ستەرلينگتى قۇرايدى.

تۇماندى البيونداعى سالىق جۇيەسى بىرنەشە ساتىلى. سوعان سايكەس، جىلدىق تابىسى 12 570 فۋنت-ستەرلينگكە جەتپەيتىندەرگە سالىق سالىنبايتىن بولعاندىقتان، بۇل سومانى جالاقىدان الىپ تاستاۋىمىز كەرەك. بىراق پرەمەر-مينيسترگە جەڭىلدىك بەرىلمەيتىندىكتەن، ونى ەسەپكە المايمىز. كەلەسى ساتى رەتىندە جالاقىسى 50 270 فۋنتقا سالىناتىن 20 پايىزدىق شكالانى قولدانامىز. وسىلايشا، نەگىزگى سومادان 50 270-ءتى الىپ، ونىڭ 20 پايىزىن سالىققا تولەيمىز. سالىق – 10 054، قالعانى – 113 810 فۋنت-ستەرلينگ. ءۇشىنشى ساتى رەتىندە بۇل سومانىڭ 40 پايىزىن سالىققا جۇمسايمىز (45 524 فۋنت-ستەرلينگ). سوندا جالپى ليز تراسستىڭ تولەيتىن سالىعى شامامەن 55 578 فۋنتتى قۇرايدى.

اقش-تىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بەنجامين فرانكلين «امەريكادا ەكى نارسە عانا ماڭگىلىك: ءولىم مەن سالىق» دەگەن ەكەن. سون­دىق­تان شىعار، مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە تا­بىس­ى مول ازاماتتار قوماقتى قاراجاتىن سا­­لىق­قا تولەيدى. قازىرگى تاڭدا اتالعان ەلدە ۇدەمەلى سا­لىق جۇيەسى پايدالانىلادى. ونىڭ كو­لەمى 10 پايىزدان 37 پايىزعا دەيىنگى ارالىقتا.

ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلىندە دە وسىنداي جۇيە بار. بەلگيادا سالىق كولەمى 25 پايىزدان 50 پايىز دەڭگەيىندە. گەرمانيا، دانيا، شۆەتسيا، نورۆەگيا، يسپانيا سەكىلدى مەملەكەتتەر دە وسىنداي ءتاسىلدى پايدالانادى. مۇنىڭ ءبارى جەكە تابىس سالىعىنىڭ مولشەرى. ايتپەسە، ءتۇرلى دەڭگەيدەگى سالىقتاردى قوسسا، قالتاسى قالىڭ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە بەرەتىن قاراجاتىنىڭ كولەمى مۇلدەم ارتادى. ماسەلەن، بەلگيادا كەي جاعدايدا تابىستىڭ 79 پايىزىنا جۋىعىن بيۋدجەتكە شىتىرلاتىپ ساناپ بەرەدى ەكەن. ال فينليانديادا 66 پايىزعا دەيىن جەتەتىن كورىنەدى.

ەكونوميستەردىڭ پايىمداۋىنشا، مۇنداي ديففەرەنتسيالدى جۇيە قوعامداعى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان شىعار، دامىعان ەلدەردىڭ بارىندە وسىنداي ءتاسىل قولدانىلادى. جولداۋدا كوتەرىلگەن ماسەلە الداعى ۋاقىتتا قىزۋ تالقىلاناتىنى تۇسىنىكتى. وسىندايدا شەتەلدىك تاجىريبەلەردى ەسكەرە وتىرىپ، كىرىسىن جاسىرعان قالتالىلاردىڭ سالىق تولەۋىن زاڭمەن رەتتەگەن ءجون.

سوڭعى جاڭالىقتار

ايتىپ كەلگەن اپات

ايماقتار • كەشە

«مىڭ بالا» جەڭىمپازدارى

رۋحانيات • كەشە

اقيقاتتىڭ اي ديدارى – ءباسپاسوز

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ىنتىماقتاستىق ىقپالى

ەكونوميكا • كەشە

جاڭا فورماتتاعى ساۋدا

ەكونوميكا • كەشە

جوتەلگە جەڭىل قاراماڭىز

مەديتسينا • كەشە

بىتىمگەرشىلىك ساردارلارى

قازاقستان • كەشە

جىپ-جىلى جۇرەك بۋىنداي

ادەبيەت • كەشە

داۋىستىڭ دا ءتۇسى بار

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار