قوعام • 28 قىركۇيەك، 2022

قىلمىستى قۇرىقتاۋ كەزەڭى

94 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىل قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا قۇقىق سالاسىنداعى پروبلەمالار از ايتىلعان جوق. كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەتجانوۆ جولداۋ جۇكتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى.

جالپى، بۇعان دەيىنگى جولداۋلاردا دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتى الدىن الۋدىڭ تىڭ تەتىكتەرىن قاراستىرۋ تاپسىرىلعان ەدى. سونىڭ نەگىزىندە 2019 جىلى ۇرلىق، مال ۇرلىعى جانە زورلاۋ اۋىر قىلمىستار ساناتىنا اۋىستى. بۇل – جەڭىل جازامەن قۇتىلامىن دەگەن «قۇتىرعان» قىلمىسكەرلەردى قاماققا الىپ، قوعامنان وقشاۋلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. قىلمىستى قايتالاۋىنا توسقاۋىل بولدى. ناتيجەسىندە، ەكى جىلدىڭ ىشىندە ۇرلىق سانى 2 ەسەگە ازايدى (2019 جىلى – 108 مىڭ; 2022 جىلى – 46 مىڭ). ال مال ۇرلىعى ارنايى قىلمىس قۇرامىنا ەنگىزىلدى. باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى 12 جىلعا دەيىن كوزدەلدى. قابىلدانعان شارالار مال ۇرلىعىن 2،5 ەسەگە ازايتتى (2019 جىلى – 3 292، 2022 جىلى – 1 271). زورلاۋ قىلمىسى دا اۋىر ساناتقا جاتقىزىلدى. تاتۋلاسۋعا تىيىم سالىندى. وسىلايشا، كۇدىكتىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋىنا توسقاۋىل قويىلدى. بۇل قىلمىس سانى دا 2 ەسەگە قىسقارعانىن اتاپ وتكەن ءجون.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىندا: «سينتەتيكالىق ەسىرتكى تۇتىناتىنداردىڭ كوبەيۋى ۇلت ساۋلىعىنا زور قاۋىپ توندىرۋدە. قازىرگى احۋال وتە كۇردەلى، سوڭعى ءۇش جىلدا تəركىلەنگەن «سينتەتيكانىڭ» كولەمى 10 ەسە ارتقان. ۋاقىت وتكەن سايىن مۇنداي ەسىرتكى ارزان ءəرى قولجەتىمدى بولا باستادى. ناشاقورلار ونى əلەۋمەتتىك جەلى مەن ءتۇرلى مەسسەند­جەر ارقىلى ەمىن-ەركىن ساتىپ الىپ جاتىر. ەسىرتكىنى، ءتىپتى ۇيگە əكەپ بەرەتىندەر بار. بۇل – اسا قاۋىپتى ءəرى اۋقىمدى əلەۋمەتتىك كەسەل.

سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى وندىرۋگە جəنە تاراتۋعا قارسى كۇرەس جالپىۇلتتىق دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. سوندىقتان ناشاقورلىقپەن جəنە ەسىرتكى ساۋداسىمەن كۇرەسۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن əزىرلەۋ قاجەت»، دەگەن ەدى.

– ناشاقورلىق – بولاشاققا بالتا شابۋ. ناشاقور دوزا ءۇشىن بارىنە دايىن. ءتىپتى ءوز تۋىسىنا قارسى قىلمىس جاساۋدان دا تايىنبايدى. سوندىقتان دا مۇنى تەك قىلمىستىق قۋدالاۋ تاسىلىمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. بارلىق ۋاكىلەتتى ورگان بىرلەسىپ، الدىن الۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى اياسىندا مينيسترلىك كەشەندى جوسپاردى ازىرلەۋگە كىرىستى. اتاپ ايتقاندا، ەسىرتكىگە قارسى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇيلەستىرۋ قۇزىرەتىن كۇشەيتۋ، جاڭادان شىعىپ جاتقان «سينتەتيكانى» جەدەل تۇردە ەسىرتكى توبىنا قوسۋ، مەديتسينالىق ەسەپكە الۋدى جەتىلدىرۋ شارالارىن قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر، – دەدى م.احمەتجانوۆ.

2019-2020 جىلدارى ەسىرتكىنى ينتەرنات ارقىلى جارنامالاۋ، ساتۋ اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس ساناتىنا جاتقىزىلعانى بەلگىلى. تىركەلگەن اۋىر قىلمىستىڭ ۇشتەن ءبىرى ەسىرتكى قىلمىسىنا قاتىستى ەكەن. الا ءجىپتى اتتاعانداردىڭ باسىم بولىگى ينتەرنەت ارقىلى جىمىسقى ارەكەتىن جۇزەگە اسىرعىسى كەلگەن. وسى رەتتە جىل باسىنان بەرى 1 772 ەسىرتكى سايتتارى انىقتالعان. ولاردىڭ بارلىعى «كيبەرنادزور» جۇيەسى ارقىلى بۇعاتتالعان. بيىل ءتارتىپ ساقشىلارى 33 ەسىرتكى دايىندايتىن تسەحتىڭ كوزىن جويىپ، 105 كيلو سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى نەمەسە قۇنى 2 ملرد تەڭگەگە تەڭ 200 مىڭ ءبىر رەتتىك دوزانى تاركىلەگەن. جالپى، جىل باسىنان بەرى 11،8 توننا ەسىرتكىنىڭ كوزى جويىلىپتى.

ارينە، كەسەلدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن زاڭدى كۇشەيتۋ ماڭىزدى. وسى رەتتە سوڭعى بىر­نەشە جىلدا ۇلتتىق زاڭناما ايتارلىقتاي پىسىقتالعان. اتاپ ايتساق، 2019 جىلى نارىقتا پايدا بولىپ جاتقان ەسىرتكىلەر ءتىزىمى زاڭمەن ەمەس، قاۋلىمەن بەكىتىلەتىن بولدى. جالپى، تىزىمگە ەسىرتكىنىڭ 117 ءتۇرى ەندى. بۇرىن ينتەرنەت رەسۋرستار ارقىلى ساتۋ تارماعى بولماعان. وسىعان وراي، قىلمىستىق كودەكستىڭ 297-باپتىڭ 3 تارماعىنىڭ 5-بولىگىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى. ەسىرتكىنى جارنامالاپ، ناسيحاتتاعانى ءۇشىن دە جازا تاعايىندالعان.

وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن اسا قاۋىپتى زاتتاردىڭ «كري­مينالدىق» مولشەرى ازايتىلدى. وعان سايكەس، مەفەدرون، پيروۆالەرون جانە سول سياق­تى زاتتار 3 گرامنان 1 گرامعا دەيىن، سينتە­تيكالىق كاننابينويدتار 50 گرامنان 1 گرامعا دەيىن تومەندەتىلدى. ياعني ەندىگى جەردە 1 گرامم زياندى زاتتى الىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى اۋىر قىل­مىس سانالادى. تيىسىنشە، ولاردى وتكىزۋ ماقساتىنسىز زاڭسىز ساقتاعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەندى ساتۋ ماقساتىنسىز ساقتاعانى ءۇشىن مۇنداي زاتتاردىڭ 1 گرامىنان باستاپ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك تۋىندايدى.

ايتا كەتۋ كەرەك، قازاقستان بۇۇ-نىڭ ەسىرت­كىگە قارسى بارلىق ءۇش كونۆەنتسياسىنىڭ قاتىسۋ­شىسى بولا وتىرىپ، وسى سالاداعى ءوزىنىڭ حالىق­ارالىق مىندەتتەمەلەرىن پراكتيكالىق جانە زاڭنامالىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرادى. 2019 جىلى جاڭا پسيحوبەلسەندى زاتتاردى باقى­لاۋعا ەنگىزۋ مەحانيزمىن ايتارلىقتاي جەڭىل­دەت­كەن نورمالار ەنگىزىلدى. مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەسىرتكىنى ينتەر­نەت ارقىلى تاراتقانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەسىرتكىنى جارنامالاۋ مەن ناسيحاتتاعانى ءۇشىن، ونىڭ ىشىندە گرافي­تي-سۋرەتتەر مەن QR-كودتار ارقىلى جاۋاپكەر­شىلىك كوزدەلەتىن قىلمىستىڭ جاڭا قۇرامى ەنگىزىلدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا: «ينتەرنەت جəنە تەلەفون ارقىلى جاسالاتىن الاياقتىق əرەكەتتەرگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مۇنداي قاتەرلەردى انىقتاپ، قىلمىسكەرلەردى قۇرىقتاۋ ءۇشىن اقپاراتتىق-ساراپتاما جۇمىسىن كۇشەيتۋى قاجەت. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق جəنە قارجىلىق ساۋاتىن جۇيەلى تۇردە ارتتىرعان ءجون»، دەدى.

– جىل سايىن الاياقتار ازاماتتارعا 10 ملرد تەڭگەگە جۋىق زالال كەلتىرەدى. مۇنداي قىلمىستاردىڭ سانى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ جاتىر. ەگەر 2018 جىلى 4 مىڭ قىلمىس تىركەلگەن بولسا، ال ونىڭ سانى 15 مىڭعا دەيىن جەتتى. ينتەرنەت الاياقتىققا قارسى كۇرەس جۇيەلى جالعاسىپ جاتىر، – دەدى بۇل جونىندە م.احمەتجانوۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 01:05

بلوگەر جۋرناليست ەمەس!

قوعام • بۇگىن، 00:52

سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ

ساياسات • بۇگىن، 00:06

ماقتاشىلاردىڭ مۇڭى

ەكونوميكا • كەشە

ۋاقىت تالابى

قوعام • كەشە

كۇرەسكەر گەينە

ادەبيەت • كەشە

اجالدى جەڭگەن اسپان

ادەبيەت • كەشە

اعاش كوشەتى ەگىلدى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار