ۇلت ساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءمامس سياقتى ماسەلە كوتەرىلدى. ساراپشىلار مەن قوعام تاراپىنان ءتۇرلى سىن-پىكىرلەرگە تاپ بولىپ جۇرگەن مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى جاڭا شەشىمدەردى قاجەت ەتەدى. ازاماتتاردىڭ مەديتسينالىق كومەكتىڭ ناقتى قولجەتىمدىلىگى, مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدى جانە ساقتاندىرىلعان كولەمىن ءتۇسىنۋى تۋرالى ماسەلەلەر كۇن تارتىبىندە وتكىر تۇر. سوندىقتان ونىڭ جولداۋدا قوزعالۋى ساقتاندىرۋدىڭ ءاربىر ازامات ءۇشىن اشىق ءارى تۇسىنىكتى تارتىپكە باعىتتايدى.
ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەحانيزمىن قۇرۋ باستاماسى دا ماڭىزدى. ءبىز بىلەتىندەي, ول ەۋروپا ەلدەرىندە بەلسەندى تۇردە قولدانىلادى. ونى قازاقستانعا ەنگىزۋ كەزىندە ەسكەرەتىن رەتتەۋدىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. ولاردىڭ ىشىندە حالىقتىڭ تابىستارىنا, جۇمىس تۇرىنە جانە ت.ب. ولشەمدەرگە تاۋەلدى سۋبستيتۋتيۆتىك, قوسىمشا نەمەسە پاراللەلدى ساقتاندىرۋ. كەيبىر ەلدەردە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ارالاس تۇرلەرى ادامدارعا سالىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ ماقساتىندا سالىق شەگەرىمدەرى كەزىندە ساقتاندىرۋ جارنالارىن ەسەپكە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الەۋمەتتىك بلوكتا دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرىمەن قاتار, اتقارۋشى بيلىكتىڭ ازاماتتار سۇرانىسىن انىقتايتىن جەكەلەگەن ماسەلەلەر ەنگىزىلدى.
بىرىنشىدەن, ايەلدەردىڭ زەينەتكەرلىك جاسىن الداعى 6 جىلدا 61 جاسقا تومەندەتۋ حالىقتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرادى. بۇل رەتتە, ايەلدەردىڭ زەينەتكە ەرتەرەك شىعۋ قاجەتتىلىگىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – ءاربىر ايەلدىڭ جۇمىسپەن قاتار ءۇي شارۋاسىنىڭ ەكى ەسە اۋىرتپالىعى بارىن ەسكەرگەن ءجون.
ازاماتتىق قوعام رەتىندە ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – گەندەرلىك قاتىناستاردىڭ جانە اتا-انا ينستيتۋتىنىڭ جاڭا مودەلىن دامىتۋ. قوعامدا ەر-ازاماتتاردى سانالى اكە, ءۇي شارۋاشىلىعىنا دا تەڭ ۇلەس قوساتىن قامقور وتاعاسى رەتىندە قابىلدايتىن سانالىق وزگەرىستەردى ىنتالاندىرۋ كەرەك. مىسالى, ەر ادامنىڭ دەكرەتتىك دەمالىسقا شىعۋ مۇمكىندىگى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتىلگەن. وتكەن جىلدىڭ وزىندە 3,5 مىڭعا جۋىق ەر ادام دەكرەتتىك دەمالىسقا شىعىپ, وسى مۇمكىندىكتى پايدالاندى. وسىلايشا, الەۋمەتتىك ستەرەوتيپتەردىڭ پروگرەسسيۆتى وزگەرۋى ايەلدەردىڭ جەكە دامۋى مەن جەتكىلىكتى تابىسقا ۇمتىلىسىنا, مورالدىق جانە دەنساۋلىق مۇمكىندىكتەرىنە وڭ اسەر ەتەدى.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
ەكىنشىدەن, باستاما كەلەر جىلدان باستاپ بالا كۇتىمى بويىنشا تولەم مەرزىمىن ءبىر جارىم جىلعا دەيىن ۇزارتۋ كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل تولەمدەر بالانىڭ 1 جاسقا تولۋىنا دەيىن تولەنەدى. اتالعان تولەمدەردىڭ ۇزارتىلۋى كەز كەلگەن وتباسى ءۇشىن جاقسى قولداۋ, ال بالانىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە, بۇل ايەلدى ءىشىنارا قارجىلىق تاۋەلدىلىكتەن قورعايدى.
جولداۋدا حالىقتى قولداۋعا باعىتتالعان يننوۆاتسيالىق شارالاردى قولعا الۋ جونىندەگى تاپسىرمالار دا لايىقتى كورىنىس تاپتى. بيلىك پاندەميا كەزىندە تولەمدەر مەن حالىقتى قولداۋدىڭ بارلىق قيىندىعىن ەسكەردى. سول باعىتتا مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلى «الەۋمەتتىك ءاميان» جۇيەسىن جانە وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىن قۇرۋدى تاپسىرعان ەدى.
وسىلايشا, «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسى 2023 جىلدان باستاپ بۇكىل ەل بويىنشا جۇزەگە اسادى. وتكەندە ول قاناتقاقتى رەجىمدە جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل جۇيە ازاماتتاردىڭ شوتىنا ەلەكتروندى اقشا تۇرىندە تۇسەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردى ءتيىمدى جانە ىڭعايلى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلەسى جىلى وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتانىڭ ىسكە قوسىلۋى وتباسىلارعا ءوتىنىش بەرگەنگە دەيىن كومەكتەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل مۇمكىندىك كارتانىڭ تۇرعىن ءۇي نەمەسە ەكونوميكالىق ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارى سياقتى بىرقاتار پارامەتردى قامتيتىندىعىنا بايلانىستى. ەگەر ولاردىڭ ناشارلاعانى انىقتالسا, مەملەكەت كومەك ۇسىنا الادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل باعىتتاعى كەلەسى قادام دەرەكتەردىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى رەتتەلۋ بولۋ كەرەك.
قۇجاتتا قاراستىرىلعان الەۋمەتتىك شارالاردىڭ بارلىعىن سانامالاپ شىعۋ, ارينە, كوپ ۋاقىت الادى. بىراق بۇل جولداۋ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحىندا «بالالارعا جولداۋ» رەتىندە قالارى ءسوزسىز. ويتكەنى بالالاردىڭ ءومىرى مەن بولاشاعىن جاقسارتۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت بىرەگەي شارالاردى قولعا الدى.
بۇل «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جاڭا باعدارلاماسىنىڭ باستاۋى. وسى تەڭدەسسىز باستاما ۇلتتىق قوردىڭ جىلدىق ينۆەستيتسيالىق كىرىسىنەن بالالار كامەلەتتىك جاسقا تولعانعا دەيىن ارنايى جيناق شوتتارىنا 50 پايىزدىق اۋدارىمداردى قامتيدى. بۇل باعدارلامانىڭ ناتيجەسى بالالاردىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاننىڭ كەلەشەگىنە زور كەشەندى اسەر ەتەدى. ياعني ۇلتتىق بايلىعىمىز بالالاردىڭ دامۋىنا ءسوزسىز قولداۋ كورسەتەدى. ءبىلىم بەرۋ نەمەسە تۇرعىن ۇيگە ارنالعان العاشقى كاپيتال الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەرگە قول جەتكىزۋدەگى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى ازايتادى. سونداي-اق ءومىر ءسۇرۋ قاجەتتىلىگىن جانە بالاماسىز تابىستاردى ەسەپكە الماي, دەربەس ومىرگە جاقسى باستاما بەرەدى.
وسىلايشا, جولداۋدىڭ جالعىز الەۋمەتتىك بولىگى عانا جاڭا گەندەرلىك جانە الەۋمەتتىك كوزقاراستاردىڭ نەگىزىنە اينالادى. بۇل, تۇپتەپ كەلگەندە, بيلىكتىڭ قامقور ەلگە كوشۋ ءۇردىسىنىڭ ايقىن ەكەنىن اڭعارتادى.
زارەما شاۋكەنوۆا,
ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى,
الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
