جيىندى العىسوزىمەن اشقان ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى بەرىك اسىلوۆ دەلەگاتتاردى شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باس پروكۋرورلارىنىڭ 20 مەرەيتويلىق كەزدەسۋىمەن قۇتتىقتادى. ء«بىز ءۇشىن بۇل وتىرىستىڭ قازاقستان جەرىندە وتكىزىلۋى – ۇلكەن مارتەبە. ءوزارا سەنىمگە, تەڭ قۇقىلى جانە اشىق ديالوگكە نەگىزدەلگەن شىۇ-نىڭ مىندەتى اسا ماڭىزدى بولىپ سانالادى. شىۇ جيىرما جىلدان بەرى بەدەلدى ساراپتامالىق پلاتفورما مارتەبەسىن لايىقتى تۇردە ساقتاپ كەلەدى. مۇنى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ كەلە جاتقان شىۇ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ گەوگرافياسى دالەلدەپ وتىر», دەدى وتىرىستى اشقان ب.اسىلوۆ. ول سونداي-اق شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ – ترانسۇلتتىق قىلمىسقا قارسى كۇرەسكە باعىتتالعان شارالاردى تالقىلاۋدا بەدەلدى ساراپتامالىق الاڭعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
باسقوسۋدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومەكشىسى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى عيزات نۇرداۋلەتوۆ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن وقىپ بەردى. «پروكۋراتۋرا قىزمەتى قۇقىق زاڭدىلىعى مەن ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە, ءادىل قوعام قۇرۋدا اسا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قازاقستان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ كوپجىلدىق ىنتىماقتاستىعىن جوعارى باعالايدى. ترانسۇلتتىق قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل – شىۇ-نىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ورىندالۋى وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتىڭ نىعايۋىنا ۇلەس قوسادى. شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باس پروكۋرورلارىنىڭ ءداستۇرلى جىل سايىنعى وتىرىستارى جالپى قۇقىقتىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالدى.
جيىرماسىنشى مەرەيتويلىق وتىرىس كۇن تارتىبىنە زاڭسىز شىعارىلعان قاراجاتتى قايتارۋ بويىنشا تاجىريبە الماسۋعا قاتىستى سۇراقتاردى شىعارىپ وتىر. بۇل ماسەلە شىۇ-نىڭ جاھاندىق ەكونوميكالىق پلاتفورماعا اينالۋ اياسىندا اسا وزەكتى. ۇيىم اياسىندا ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتىڭ زور الەۋەتىن تولىققاندى پايدالانۋ ترانسۇلتتىق ەكونوميكالىق قىلمىسپەن كۇرەسۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىنە بايلانىستى ەكەنى انىق» دەلىنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.
ال شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى چجان مين بەينەبايلانىس ارقىلى قازىرگى سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك, مەرەيتويلىق وتىرىستىڭ باستى تاقىرىبى قىلمىستىق اكتيۆتەردى قايتارۋعا قاتىستى تاجىريبە الماسۋعا ارنالدى. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسقا ەلدەرمەن جىلدىق ساۋدا اينالىمى شامامەن 675 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتكەن. بۇل اقشا اعىنىنىڭ ءبىر بولىگى قىلمىستىق جولمەن جىمقىرىلاتىنى دا جاسىرىن ەمەس. وتىرىسقا جينالعاندار وسى زاڭسىزدىقتىڭ جولىن كەسۋ, ايلاسىن اسىرعاندار انىقتالسا, ءتيىستى شارا قولدانۋدىڭ جايىن پىسىقتادى.
باس پروكۋرورلار جيىندا ترانسۇلتتىق ەكونوميكالىق قىلمىس قاۋىپسىزدىككە قول سۇعىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار قارجى جۇيەلەرىنىڭ تۇراقتىلىعى, اشىقتىعى جانە تيىمدىلىگىنە نۇقسان كەلتىرەتىن جاھاندىق قاۋىپكە اينالىپ بارا جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ولار بۇل اقشا اعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىنىڭ قىلمىستىق ماقساتتارعا, ونىڭ ىشىندە تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالاتىنىن دا جوققا شىعارمادى.
«جوعارى ەكونوميكالىق ءوسىم ءاردايىم تەرىس پروتسەستەرمەن قاتار جۇرەدى: كولەڭكەلى بيزنەس, قىلمىستىق كىرىستەردى زاڭداستىرۋ, اكتيۆتەردى شەتەلگە زاڭسىز شىعارۋ. بۇۇ باعالاۋى بويىنشا الەمدە جىل سايىن شامامەن 2 ترلن دوللار نەمەسە الەمدىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 5 پايىزىنا جۋىق قاراجات زاڭسىز جولمەن شىعارىلادى. ال دامۋشى ەلدەردەن كاپيتالدىڭ «زاڭسىز كەتۋىنىڭ» جىلدىق كولەمى شامامەن 1 ترلن-دى قۇرايدى ەكەن. بۇل اقشانىڭ ءبىر بولىگى قىلمىستىق ماقساتتارعا, سونىڭ ىشىندە تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى قارجىلاندىرۋعا جۇمسالادى دەگەن تۇسىنىك بار. مەنىڭشە, بۇل ماسەلە بويىنشا تاجىريبە الماسۋ وتە ماڭىزدى. سەبەبى زاڭسىز قارجى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرەتىن وزەكتى ماسەلە», دەپ اتاپ ءوتتى بۇل جايىندا بەرىك اسىلوۆ.
وسى تۇرعىدا ب.اسىلوۆ قىلمىستىق كاپيتالدى ەلگە قايتارۋدىڭ قازاقستاندىق تاجىريبەسىن ورتاعا سالىپ, جينالعانداردى پرەزيدەنت جارلىعىمەن قۇرىلعان ەكونوميكالىق رەسۋرستاردىڭ زاڭسىز شوعىرلانۋىنا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ قىزمەتىمەن تانىستىردى. ول, سونداي-اق مۇنداي قىلمىس جىل سايىن ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا ورنى تولماس زالال كەلتىرىپ وتىرعانىن ايتىپ, ويىن «تەك تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل مەن بىرلەسكەن جۇمىس بۇل سىن-قاتەرلەرگە توسقاۋىل قويا الادى», دەپ تۇجىرىمدادى.
ال قازاقستان باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى جاندوس ومىراليەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا جۇمىسىنىڭ سوڭعى بىرنەشە ايىندا عانا مەملەكەتكە 500 ملرد تەڭگەدەن اتسام قارجى قايتارىلعان. «قازاقستاندا قۇقىقتىق كومەك سۇراۋدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارى ازىرلەندى. ول بويىنشا ەۋرووداق, اقش, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ تالاپتارى تولىعىمەن ەسكەرىلگەن. بۇۇ ەسىرتكى جانە قىلمىس باسقارماسى ارقىلى ەۋروپا جانە ازياداعى اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا دەرەكتەر الماسۋ جەلىلەرىنە قوسىلۋعا دا قول جەتكىزىلدى. قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالادا 33 يۋريسديكتسيا مەن كومەك تۋرالى سوتتالعان ادامداردى بەرۋگە قاتىستى 70 ەكىجاقتى شارت جاسالدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. وسى ماقساتتار ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان ۇيىمداستىرۋ جانە قۇقىقتىق شارالار قابىلداندى», دەيدى ج.ومىراليەۆ.
باسقوسۋدا شري تۋشار مەحتا ءۇندىستاندا ترانسۇلتتىق ەكونوميكالىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەس بويىنشا قابىلدانعان شارالار تۋرالى ايتسا, قىتايدىڭ باس پروكۋرورى چجان تسزيۋن وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى قىلمىستىق جولمەن الىنعان جانە شەتەلگە شىعارىلعان اكتيۆتەردى ءوندىرىپ الۋ ماسەلەلەرىندە قحر-دا قولدانىلاتىن تەتىكتەر مەن قۇرالدار تۋرالى اقپاراتتاندىردى. سونداي-اق وسى باعىتتاعى رەسەيلىك تاجىريبە تۋرالى باس پروكۋرور يگور كراسنوۆ ايتىپ بەردى.
ال تاجىكستاننىڭ باس پروكۋرورى يۋسۋف راحمون قىلمىستىق جولمەن الىنعان جانە شەتەلگە اۋدارىلاتىن اقشالاي قاراجات پەن باسقا دا قۇندىلىقتاردى زاڭسىز شىعارۋدىڭ جولىن كەسۋ بويىنشا شارالار تۋرالى بايانداما جاسادى. قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى قۇرمانقۇل زۋلۋشەۆ پەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى نيگماتيللا يۋلداشەۆ شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى ىزدەستىرۋ جانە قايتارۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيالاردىڭ جۇمىسى تۋرالى مالىمدەدى.
تالقىلاۋ شەڭبەرىندە دەلەگاتتار شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ارىپتەستىگىن ارتتىرۋ, ترانسۇلتتىق ەكونوميكالىق قىلمىستارعا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا كوممۋنيكاتسيانى جاقسارتۋ, كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋ تۋرالى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
ءىس-شارا اياسىندا ۇرلانعان اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا ودان ءارى ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جانە وزىق تاجىريبەمەن الماسۋ جونىندەگى باسىم مىندەتتەردى ايقىندايتىن حاتتاماعا قول قويىلدى.
