پارىزدىڭ ءبىر پاراسى

جاقىندا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا “فوليانت” باسپاسىنان “مەنىڭ وتانىم – قازاقستان” سەرياسىمەن جارىق كورگەن “وتىرار” كىتاپ-البومنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. اۆتورى –پرەزيدەنتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى,  ارىپتەسىمىز ەركىن قىدىر. كيەلى وتىراردىڭ وتكەن تاريحى مەن بۇگىنىن ورامدى ويمەن, ويۋلى كەسكىنمەن كەمشىلىكسىز تۇيىندەگەن كىتاپ-البوم جايىندا گازەتىمىزدە جارىق كورگەن ومىرزاق ايتباي­ ۇلى­نىڭ ايتقاندارىنا قوسىپ-الا­رى­مىز جوق. كىتاپتا وتىراردان شىق­قان ۇلى بابامىز ءال-فارا­بي­دىڭ, بابتاردىڭ بابى – ارىس­تان­بابتىڭ اڭىزبەن استاسقان عۇمىر­لارى جا­سام­پازدىق ىلىمدەرىمەن ۇش­تاس­تى­رىلا ورىلگەنىن, شىڭعىس حان مەن ءامىر تەمىر جورىقتارى وي ەلەگىنەن وزگەشە وتكىزىلگەنىن, تۇر­عانباي داتقا, قاجىمۇقان, ءو.ءجانى­بەكوۆ, ا. ماشانوۆ, ك.اكىشەۆ سەكىلدى وتىرارمەن وزەكتەس تۇلعالار جايلى تىڭ دەرەكتەرمەن جارىق كورگەنىن تاعى ءبىر مارتە ايتا كەت­سەك, ارتىق بولمايتىن شىعار. ءوڭىر­دىڭ عا­جا­يىپ تابيعاتى, جان-جانۋارلار الە­مى, وسىمدىكتەر ءدۇ­نيەسى مەن قازىرگى الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق, مادەني-رۋحاني كەلبەتى تۋرالى كەلتىرگەن مالىمەتتەرى تاريح­شىلار مەن ءول­كە­تانۋ­شى­لار­دىڭ نازارىن وزىنە قا­زىر­دىڭ وزىندە-اق مولىنان اۋدا­رىپ, جالپى كوپ­شىلىك ءۇشىن وتە كەرەكتى دۇنيە ەكەنى بىلىنۋدە. قازاقتىڭ تاريحى جا­يىندا ءالى دە تولىققاندى وقۋ­لىق­تار جوق دەگەن وكىنىش وزەكتى ءجيى ورتەپ جاتاتىن ماسەلە بولسا, “فوليانت” باسپاسىنان جارىق كورگەن وسىعان دەيىنگى “ ۇلىتاۋ”, “وي­ىل”, “ەرەيمەنتاۋ”, “قازى­عۇرت” كىتاپتارى سول ءتۇيىندى ءبىر­تىن­دەپ شەشەتىن جول سەكىلدى كورىنەدى. وسى كىتاپتار سىندى ەلىمىزدىڭ باسقا دا وڭىرلەرى جايىندا قىزىقتى جي­ناقتاردىڭ باسى قۇرالسا, بۇل ەل تا­ريحى مەن تاعدىرىنا ارنالعان تۇتاس ەنتسيكلوپەديا ءرولىن اتقارماق. تۇ­ساۋكەسەردە شىعىپ ءسوز سويلەگەن جازۋشى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى الىبەك اسقاروۆتىڭ ايت­قانى وسى ويعا سايادى. قالامگەر ءبۇ­گىندە ەلىمىزدە 160-تاي اۋدان بار ەكە­نىن, كەلەشەكتە باسپادان ولاردىڭ ارقايسىسى تۋرالى وسىن­داي ۇستاعاندا ۋىسىڭ تولاتىن رۋ­حاني بايلىعىمىز كوبەيسە, ول ەل ءۇشىن باعا جەتپەس قۇندىلىق بو­لا­تىنىن تىلگە تيەك ەتتى. مەملەكەتتىك ء“ما­دەني مۇرا” باعدارلاماسى بو­يىنشا ەسىل, بەرەل, تۇركىستان – وتىرار سياقتى تاريحي ەسكەرت­كىش­تەر قازاق ەلىنىڭ برەندى بولىپ سانالادى دەسەك, ەندەشە باسپاداعى باستاما ەلدىك باعدارلامامەن تۇ­تاسقان ءىس ەكەنى كۇمان كەلتىرمەيدى. وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى شالاتاي مىر­زاحمەتوۆ پەرزەنتتىك تولعا­نىس­پەن اعىل-تەگىل وي ساپتاسا, ل.گۋ­ميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى سەرىك نەگيموۆ “وتىرار” كىتا­بى­نىڭ تۇ­ساۋكەسەرى تەك ەلوردادا ءوتىپ قوي­ماۋى كەرەك, الەمگە ايگىلى ءال-فا­رابيدىڭ تۋعان جەرى تۋرالى كىتاپ كەشىن شەتەلدەردە دە وتكىزسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى دەدى. كىتاپتى دارىپتەۋدە قۇلاشتى كەڭ جايىپ, فارابي تاعىلىمىنا تاعزىم ەتكەن ەلدەردە جالعاستىرۋ يدەياسى كوپشىلىك كوڭىلىنە قوندى. اقىن سەرىك تۇرعىنبەك ۇلى: “جىگىتتەر! جۇرەكتە وتى بار, ومىردە قىران بار, توتى بار. ايىرىپ اراسىن ايتا الساڭ, ءالىپتىڭ ءبىر سىرى اشىلار. تاريحتىڭ تىلسىمى وقىلار. ول – تىزگىن – وتىرار, ول – ءبىزدىڭ وتىرار...” دەپ سيا­سى ءالى كەۋىپ ۇلگەرمەگەن جاڭا ولەڭىن وقىسا, جاس اقىن ايباتىر سەي­تاق اعاسىنان قالىسپاي: ەي, جاس ۇرپاق! جۇرەگىندە وتى بار! ەل تاريحىن وي-ساناڭا توقىپ ال. “وزەگىڭدى نە ورتەيدى؟” دەسەڭىز ورنى تولماس ويراندالعان وتى­رار! دەپ وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلوردادا تۋعان جىرىن ۇسىندى. كىتاپ اۆتورى ەركىن قىدىر وتىرار حاقىندا ءالى دە تەرەڭنەن بۇلقىنعان تولايىم بۇلاق كوزى تابىلارىنا, ال وتىرار تۋرالى اڭگىمە مۇنان ارمەن قاراي دا ءالى جالعاسا بەرەرىنە سەن­دىردى. وسى كىتاپقا دەرەك كوز­دەرىن ىزدەي ءجۇرىپ, بەيمالىم نەبىر عاجاپ تىل­سىم­دارعا باتقانىن ايتقان. مۇنى ارحە­ولوگتار مەن تاريحشىلار زەرت­تەۋىنە كەلەشەكتە مۇرىندىق بولار تاريحتىڭ تاعى ءبىر قۇپيادا جاتقان تىڭ ارناسى دەپ ۇقتىق. جازۋشى ادىلبەك ىبىرايىم ۇلى جۇرگىزگەن تۇساۋكەسەر كەشىندە اۋەلەگەن اسەم اندەر وتىرار عيبراتىن تو­لىق­تىرىپ, كونە عاسىر كوك­جيەگىنەن سىر تولعادى. قاراشاش توقسانباي.