قازاقستان • 08 قىركۇيەك، 2022

ترانسكاسپي باعىتى: ءتيىمدى، بىراق تۇيتكىل كوپ

512 رەت كورسەتىلدى

ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى وتاندىق لوگيس­تيكا ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنى داۋسىز. الايدا اتالعان باعىتقا قاتىستى شەشىمىن تاپپاعان تۇيتكىل دە كوپ. سولقىلداق تاريف ساياساتىنان بولەك، ينفراقۇرىلىمنىڭ تاپشىلىعى دا جۇك تاسىمالىنا قولبايلاۋ بولىپ وتىر.

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، «ەQ»

رەسەي مەن ۋكراينا اراسىن­داعى گەوساياسي جاعداي الەم ەلدە­رىنىڭ تاۋار جەتكىزۋدەگى ءداستۇرلى با­عىتتارىن قايتا قاراۋعا ءماج­بۇر ەتكەنى ءمالىم. وسى ورايدا مۇددەلى تاراپتاردىڭ ترانس­كاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىنا دەگەن قىزىعۋ­شى­لىعى ايتارلىقتاي ارتتى. KAZ­LOGISTICS قازاقستان كولىك ودا­عىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك، گەو­ساياسي جاعداي شيەلەنىسە تۇسكەلى بەرى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى ارقىلى ءبىزدىڭ ەلدەن وتەتىن جۇك كولەمى بىرنەشە ەسە وسكەن. ماسەلەن، 2017 جى­لى اتالعان باعىت بويىنشا قازاق­ستان ارقىلى 500 كونتەينەر تا­سى­مالدانسا، 2021 جىلى كورسەت­كىش 25 مىڭ كونتەينەرگە دەيىن ۇلعايعان.

دەسە دە جۇك اعىنىنىڭ ۇل­عايۋى ترانسكاسپي حالىق­ارا­­لىق كولىك باعىتىنداعى بىر­قا­تار ماسەلەنىڭ بەتىن اشىپ بەر­دى. ماسەلەن، بالامالى با­عىت بويىندا قوزعالىسقا كە­دەر­گى كەلتىرەتىن، تيىسىنشە ينفرا­قۇ­رىلىمدى دامى­تۋدى قاجەت ەتەتىن ورىن­­دار بار. سول سەبەپتى تران­س­­كاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋعا مۇد­دە­لى ءتورت مەم­لەكەتتىڭ – قازاق­­ستان، ازەر­بايجان، گرۋزيا جانە تۇركيانىڭ بيلىگى ءوز ەلدەرى­نىڭ اۋماعىنداعى ينفرا­قۇرى­لىمدىق قۋاتتاردى جەدەل كەڭەيتۋدى قولعا الا باس­تادى. بۇل جەردەگى اڭگىمە تەڭىز پورتتارىنا عانا قاتىستى ەمەس. سونداي-اق تەمىر جول، اۆتوموبيل جولدارى، پارومدىق وتكەل، اۋىستىرىپ تيەۋ ستانسالارىنا دا قاتىستى بولىپ وتىر.

«ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى» حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باس حاتشىسى گايدار ابدىكەرىموۆتىڭ ايتۋىنشا، كولىك باعىتىنداعى جەتىل­دىرۋدى قاجەت ەتەتىن ورىن­دار­دىڭ دەنى كاسپي تەڭىزىنىڭ بو­يىندا ورنالاسقان. سونىڭ ءبىرى قازاقستانعا تيەسىلى.

– جۇك جونەلتۋشىلەر تاراپىنان تۇسكەن وتىنىمدەردىڭ سانىنا قاراعاندا، قازاقستان اقتاۋداعى ءوز پورتى ارقىلى بۇگىندە 15 ملن تونناعا جۋىق جۇك جىبەرە الاتىن مۇمكىندىككە يە. الايدا ازىرشە ءبىزدىڭ ناقتى مۇمكىندىگىمىز جىلىنا 4 ملن توننانى عانا قۇراپ وتىر. ءارى كەتكەندە 5 ملن توننا تاسىمالداي الامىز. بۇل ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىستاردان ءۇش-ءتورت ەسە تومەن. سوندىقتان قازاق­ستاندىق تاراپ بۇگىندە قىتاي شەكاراسىنان بەرى قاراي جاڭا اۆتوموبيل جولىن سالۋدى، اقتاۋ پورتىنىڭ قۋاتىن ەسەلەۋدى جانە كاسپيدە پارومدىق وتكەل سالۋدى جوسپارلاپ وتىر، – دەيدى گايدار ابدىكەرىموۆ.

حالىقارالىق قاۋىمداستىق­تىڭ باس حاتشىسى تاعى بىرنەشە پروبلەمالىق ايماقتى اتاپ ءوتتى. سونىڭ ءبىرى – كاسپي تەڭىزىنىڭ ازەربايجان جاعالاۋىنداعى اليات تەڭىز پورتى. مۇنى باكۋ حالىقارالىق تەڭىز ساۋدا پورتى دەپ تە اتايدى. ونىڭ دا قۋاتتى­لى­عىن جەدەل تۇردە ارتتىرۋ كەرەك. تاسىمالعا «تۇساۋ» سالا­تىن نۇك­تەلەردىڭ قاتارىندا ازەرباي­جاننىڭ تەمىر جولدارىن دا اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. بۇل ەلدىڭ تەمىر جولدارى قازىرگى تالاپتارعا جا­ۋاپ بەرە الماي وتىر. وسى ورايدا، ازەربايجان تاراپى تەمىر جولدىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋعا كىرىسىپ تە كەتتى. ءتىپتى قازاقستاننان 50 لوكوموتيۆ ساتىپ العانى دا ەسىمىزدە.

مىنە، وسىنداي كەدەرگىلەردەن كەيىن جۇك تاسىمالىنا قاتىستى ناقتى ماسەلەلەر تۋىنداعان. ماسەلەن، قازاقستاندىق جۇك جونەلتۋشىلەر ازەربايجان مەن گرۋزيا ارقىلى تاسىمالداۋدا قيىندىقتار كوپ ەكەنىن ايتىپ، شاعىمدانىپ وتىر. جونەلتىلگەن جۇكتەر ءاۋ باستا كورسەتىلگەن مەر­زىمدە جەتپەي، دىتتەگەن جەرگە ۇنەمى كەشىگىپ بارادى ەكەن.

– 24 تامىز كۇنى ءبىزدىڭ كومپانيا 24 ۆاگون كاتودتى مىس جونەلتتى. جۇك قۇرىق پورتىنا دەيىن تەز جەتتى. ودان كەيىن پارومعا تيەلدى. الايدا 3 قىر­كۇيەكتەن بەرى جۇگىمىز ازەر­بايجان تەمىر جولىنىڭ ينفرا­قۇ­رىلىمدىق پروبلەمالارىنا بايلانىستى باكۋعا جاقىن ماڭداعى اليات پورتىندا قاڭتارىلىپ تۇر. بۇل – ءبىر. ەكىنشى ماسەلە تاريفكە قاتىستى. KazMinerals ءساۋىر ايىنان پوتي پورتى باعىتىنا جۇك جونەلتە باستادى. سودان بەرى ازەربايجان جانە گرۋزيا تارابىنىڭ تاريفتەرى ورتاشا ەسەپپەن 18 پايىزعا ءوستى، – دەيدى KazMinerals كومپانياسىنىڭ وكىلى ايدار قالياسقاروۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، كومپانيا ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى ارقىلى اي سايىن 1،5 مىڭ توننا جۇك جونەلتۋدى جوسپارلاپ وتىر. الايدا جوسپاردىڭ ناقتى ورىندالۋى جەتكىزۋ مەرزىمىنە باي­لانىستى. ەگەر جۇك دىتتەگەن جەرگە ۇنەمى كەشىگىپ جەتەتىن بول­سا، كومپانيا ترانسكاسپي باعى­تى­نان باسقا بالاما باعىتتى قاراس­تى­رىپ كورمەك. ايتالىق، جۇكتى اۆتو­كو­لىكپەن جەتكىزۋگە دە بولا­دى جانە بۇل قازىرگى باعىتپەن سالىس­تىر­عاندا الدەقايدا ارزان ءارى جىلدام.

– باستاپقىدا اقتاۋ پورتىنان تيەلگەن جۇك ازەربايجاننىڭ اليات پورتى مەن ازەربايجان-گرۋ­زيا تەمىر جولى ارقىلى گرۋ­زيا­نىڭ پوتي پورتىنا 25 كۇندە جەتەتىن. وكىنىشكە قاراي، قازىر بۇل مەرزىم ەكى ەسە ۇلعايىپ وتىر، – دەيدى ول.

جۇكتەردىڭ كەشىگۋىنە قاتىس­تى ماسەلەنى «قازاقمىس» كورپو­راتسياسىنىڭ باس تاسىمالداۋ­شىسى سانالاتىن «ترانكو» كومپانياسىنىڭ وكىلى راحمەتوللا قۇدايبەرگەنوۆ تە اتاپ ءوتتى. كومپانيا بيىلعى 9 ناۋرىزدان باستاپ ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى ارقىلى 45 مىڭ توننادان استام كاتودتى مىس نەمەسە 800-گە جۋىق جابىق ۆاگون جونەلتكەن.

– ماۋسىم ايىنا دەيىن مۋل­تيمودالدىق تاسىمالدى پايدالاندىق.  ياعني جۇكتەردى اقتاۋ پورتىنا جابىق ۆاگوندارمەن اكەلدىك. ودان كەيىن ونى بوس كونتەينەرلەرگە تيەپ، كاسپيدە جۇرەتىن فيدەرلىك كەمەنىڭ فيتينگتىك پلاتفورمالارىنا ورنالاستىردىق. وسىلايشا، ءبىز 1 302 كونتەينەر جونەلتتىك. وكىنىشكە قاراي، مامىردىڭ ءۇشىنشى ونكۇندىگىنەن بەرى گرۋزيانىڭ پوتي پورتىندا ۇزاق كىدىرىس باستالدى. ماسەلەن، ماۋسىم ايىندا باكۋ پورتىنا دەيىن كەلگەن جۇكتىڭ ورتاشا كىدىرىسى 20-30 كۇنگە دەيىن جەتتى. شىلدەدە مىستى اقتاۋدىڭ قۇرعاق جۇك كەمەلەرىنە تيەي باستادىق. وسى سحەما بويىنشا باكۋگە شامامەن 9 مىڭ توننا تاسىمالداندى. 3،5 مىڭ توننا جۇك تيەلگەن تاعى ءبىر كەمە جولدا كەتىپ بارادى. ءارى قاراي جۇكتەر گرۋزيانىڭ پوتي پورتىنا نەمەسە تۇركياعا جەتكىزىلەدى. الايدا پوتيگە كەلەتىن بارلىق جۇك قويما قۋاتىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى كەزەگىن كۇتىپ تۇرادى، – دەيدى راحمەتوللا قۇدايبەرگەنوۆ.

«KTZ Express» اق لوگيستيكا جونىندەگى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايبەك قاپار تاريفتەردىڭ ءوسۋىن كونتەينەرلەردى تاسىمالداۋعا ارنالعان قوسىم­شا فيتينگتىك پلاتفورمالاردى تارتۋمەن جانە ديزەل وتىنى باعاسىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستىردى. ونىڭ پىكىرىنشە، زاكاۆكازە­دە جۇك تاسىمالداۋ تاريفتەرى وسىعان دەيىن 10-14 پايىزعا وسكەن. دەمەك، جىل سوڭىنا دەيىن بۇدان ارتىق كوتەرىلمەيدى. قازاقستان تاراپى ەكسپورتتىق جۇكتەردى اكەتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قازاقستاندىق كونتەينەرلەردى اليات پورتىنان «مينيمالدى» باعامەن اكەتۋ ءۇشىن ازەربايجاندىق 214 فيتينگتىك پلاتفورمانى ۇسىنعان.

– ءيا، شەتەلدىك تاسىمالداۋشىلار باعانى بىرنەشە ەسە كوتەرۋدى جوسپارلاعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ماسەلەن، جىل باسىندا گرۋزيا شەكاراسىنان ىستانبۇلعا دەيىنگى تاريف قىرىق فۋتتىق كونتەينەر ءبىرى ءۇشىن 500 دوللاردى قۇراسا، ماۋسىم ايىندا 1 700 دوللارعا دەيىن كوتەرۋ ارەكەتى جاسالدى. بۇلار ونى تۇركياداعى ينفلياتسيامەن ءتۇسىندىردى. سونداي-اق شەتەلدە ديزەل قىمباتتاپ جاتىر. مىسالى، ديزەل باعاسى قاڭتارمەن سالىستىرعاندا التى ەسە ءوستى. بۇدان بولەك، تەرمينال، لوكوموتيۆ كۇشى سەكىلدى بارلىق ىلەسپە قىزمەتتىڭ باعاسى قىمباتتادى. بىراق ءبىز ولاردىڭ ايتقانىن قابىلدامادىق جانە قازىرگە دەيىن ءتاريفتى 1 000-1 100 دوللار دەڭگەيىندە ساقتاپ وتىرمىز، – دەيدى ايبەك قاپار.

ازەربايجان مەن گرۋزيا تاراپىندا ماسەلە بارىن «تران­سكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى» حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باس حاتشىسى گايدار ابدىكەرىموۆ تە مويىندادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ازەربايجان تاراپىندا لوكوموتيۆ جەتىسپەي­دى. سونداي-اق وندا تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىن مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان كورىنەدى. سوندىقتان قازىرگى قيىندىقتار وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتالۋى ابدەن مۇمكىن.

– ازەربايجاندىقتار بىزدەن 50 لوكوموتيۆ ساتىپ الدى. ونىڭ 10-ى – تەپلوۆوز. ولار تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. قالعان 40-ى – ەلەكتروۆوز. 24 ەلەكتروۆوز ءدال قازىر توقتاپ تۇر. ويتكەنى ولار لوكوموتيۆتىڭ مۇنداي ءتۇرىن كەيبىر جەرلەردە قولدانا المايدى. ازەربايجان تاراپى تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ تۋرالى جوسپار قۇرعان كەزدە وسى جۇمىستىڭ ءبارىن 2025 جىلعا دەيىن اياقتاۋدى كوزدەگەن. الايدا ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى جاعداي بارلىق جۇمىستى جەدەلدەتۋگە ءماجبۇر ەتتى، – دەيدى ول.

سونىمەن قاتار گايدار ابدى­كەرىموۆ ازەربايجاندا تۋىن­داعان قيىندىقتاردىڭ تاعى ءبىر سەبەبىن اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ازەربايجاننىڭ اليات پورتى قازاقستاندىق قۇرىقتان بولەك، تۇرىكمەنستاننىڭ تۇركمەنباشى پورتىنان دا جۇك قابىلداپ جاتىر. سوندىقتان ولار ۇلگەرە الماي جاتقان كورىنەدى. ازەربايجان تاراپى كونۆەنتسيالىق تىيىم جاريالاۋدى سۇراپ وتىر. قازاقستان تاراپى تۋىنداعان قيىندىقتارعا قاراماستان، ازەربايجاندىق تاراپتان ءبىزدىڭ ەلدەن كەلگەن جۇكتەردى قابىلداۋعا تىيىم سالماۋدى سۇرايدى.

– دەگەنمەن، كوڭىلگە مەدەۋ بولار ساتتەر دە بارشىلىق. ما­سەلەن، گرۋزيا تەمىر جولدارى قارا­شادان باستاپ وتكىزۋ قابىلەتى مەن لو­كو­موتيۆپەن قامتاما­سىز ەتۋ جۇ­مىستارى ايتارلىق­تاي جاق­سا­راتىنىن حابار­لادى. قالىپ­تاس­قان جاعدايعا بۇل دا اسەر ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ازەرباي­جان تاراپى تەمىر جول ينفراقۇ­رىلى­مىن جاڭعىرتۋدى كەلەسى جىلى اياقتاۋعا ۋادە بەرىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق تاراپ كاسپيدەگى پارومدار سانىن ءبىرىنشى كەزەڭدە 4-6-عا دەيىن، ەكىنشى كەزەڭدە 10-عا دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل بىزگە ازەربايجان كەمە شارۋاشىلىعى مەن قازاقستان اراسىندا تەپە-تەڭدىك ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جيىرما فۋتتىق 350 كونتەينەر تاسىمالداۋعا قابىلەتتى «بارىس» كونتەينەرلىك تاسىمالداعىشىنا ءدال وسىن­داي قۋاتقا يە «سۇڭقار» كون­تەي­نەرلىك تاسىمالداۋشىسى قو­سىلدى. بيىل بۇل باعىتتا التى قۇرعاق جۇك كولىگى تارتىلدى. سونى­مەن قاتار ءبىز «تۇركىستان» جانە «بەكەت-اتا» كەمەلەرىن دە تارتتىق، – دەيدى گايدار ابدىكەرىموۆ.

ەسكە سالا كەتەيىك، تران­س­كاسپي حالىقارالىق كولىك باعى­تى دەگەنىمىز – 8 مەملەكەتتىڭ اۋماعىنداعى 11 مىڭ شاقىرىمعا سوزىلعان جول باعدارى. بۇل جول قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شىعىس جاعالاۋىندا ورنالاسقان ليانيۋنگان پورتىنان باستالىپ، ەۋرووداققا دەيىن جەتەدى. جول قىتاي، قازاقستان، ازەربايجان، گرۋزيا، تۇركيا، ۋكراينا، پولشا، رۋمىنيا سەكىلدى مەملەكەتتەردى باسىپ وتەدى. قىسقاسى، شىعىس پەن باتىستى جالعايتىن اسا ماڭىزدى كولىك ءدالىزى بولىپ سانالادى. قازىرگى جاعدايلارعا بايلانىستى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى نەگىزگى كولىك دالىزدەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەلكەۋسىز سەنىم

پىكىر • بۇگىن، 07:33

كوزبوياۋشىلىقتان ارىلايىق

پىكىر • بۇگىن، 07:32

قايتا تۇلەگەنىن قالايمىز

پىكىر • بۇگىن، 07:29

اۋىل تۇرلەنە تۇسەدى

پىكىر • بۇگىن، 07:28

ەل بەسىگىنە – ەرەكشە نازار

پىكىر • بۇگىن، 07:27

جاقسى باستاما

پىكىر • بۇگىن، 07:21

وزىق تەحنولوگيالى وپەراتسيالار

مەديتسينا • بۇگىن، 07:09

ماڭىزى زور مادەني جوبا

قوعام • بۇگىن، 07:07

قاراشاداعى قارا ولەڭ

قوعام • بۇگىن، 07:04

«سپارتاك» سان سوقتىرىپ كەتتى

حوككەي • بۇگىن، 07:02

كۋكۋشكين كۇشىنە ەندى

تەننيس • بۇگىن، 07:00

جاس ساراپشىلار تالداۋى

ساياسات • كەشە

كەتىگىن تاپقان كاسىپورىن

ەكونوميكا • كەشە

ايان تۋرالى بايان

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار