ەكونوميكالىق بايلانىس نىعايا ءتۇستى
«قازىرگى كەزدە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تۇراقتى», دەيدى پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باس ساراپشىسى ءادىل كاۋكەنوۆ. ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق اسىرەسە ەكونوميكالىق سالادا جۇيەلى تۇردە ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. ماسەلەن, قازاقستان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 2022 جىلدىڭ 6 ايىندا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 11,26 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل ايماقتا سانكتسيالىق سوعىس پەن گەوساياسي باسەكەلەستىكتىڭ ءورشىپ تۇرعانىنا قاراماستان, 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 36,2%-عا كوپ.
«گەوساياسي تۇراقسىزدىق, كەرىسىنشە, قازاق-قىتاي ساۋدا اينالىمىنانىڭ ارتۋىنا تۇرتكى بولدى. قىتاي رەسەيگە قارسى سانكتسيالارعا قوسىلمادى, سوندىقتان رەسەي نارىعىنداعى ۇلەسىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى باعىتتاردى بەلسەندى قولدانا باستادى. ويتكەنى رەسەي دە قىتايلىق تاۋارلارعا تاۋەلدى بولا ءتۇستى. وسىلايشا, قىتايدان كەلەتىن يمپورت كولەمى اۆتوكولىكتەردى, وندىرىستىك جابدىقتاردى, كومپيۋتەرلەردى جانە باسقا دا جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەردى جەتكىزۋدىڭ كۇرت ارتۋى ەسەبىنەن ءوستى», دەدى قسزي باس ساراپشىسى.
جالپى, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا شەتەل نەسيەلەرىن, ينۆەستيتسيالاردى جانە وزىق تەحنولوگيالاردى تارتۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. «بۇل باعىتتا قازاقستان ۇكىمەتى شەتەلدىك ينۆەستيتسيانى تارتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى جانە بۇل جەردە قىتاي ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس قىتاي قازاقستانعا تارتىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى جاعىنان نيدەرلاند, اقش, شۆەيتساريا جانە رەسەيدەن كەيىن 5-ءشى ورىندا (21,7 ملرد دوللار) تۇر. قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قىتايعا ەكسپورتتاۋعا دا ۇلكەن ءمان بەرىلۋدە. قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى قازاقستاندىق كاسىپورىندارعا ءتيىستى كومەك كورسەتىپ, قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىندا 18 ەكىجاقتى حاتتاماعا قول قويۋعا باستاماشى بولىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىنگى تاڭدا بيداي, سيىر مەن شوشقا ەتىن, سويا, بال, بالىق, راپس, جوڭىشقا, جۇگەرى, ۇن جانە ۇن ونىمدەرىن وندىرەتىن 600-گە جۋىق وتاندىق كاسىپورىن قىتاي نارىعىنا ءوز ونىمدەرىن جەتكىزۋگە رۇقسات الدى. بۇل ىنتىماقتاستىقتىڭ ەرەكشەلىگى ەلىمىزدە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى قۇرۋعا, ونەركاسىپتىك الەۋەتتى ىسكە اسىرۋعا, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا, ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىن ىنتالاندىرۋعا, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارى ءۇشىن 25 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالعان», دەيدى ءادىل كاۋكەنوۆ.
سەنىمگە نەگىزدەلگەن سەرىكتەستىك
وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قازاقستانعا ساپارى جوسپارلانعان. بۇل وتە ماڭىزدى وقيعا, ويتكەنى ەپيدەميالىق ءىس-شارالارعا بايلانىستى قىتاي باسشىسى ءۇش جىلدان بەرى ەلدەن شىقپاعان. قسزي باس ساراپشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلى قىتايعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا پاراعىن اشتى. بۇل ساپار ساياسي ديالوگتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ تۇراقتى بولۋىنا ىقپال ەتتى. بۇرىن قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردىڭ ءىس جۇزىندە ورىندالۋىنا تۇرتكى بولدى. قىتاي توراعاسىنىڭ جاۋاپتى ساپارى تۋرالى كەلىسىم ءدال سول كەزدە جاسالعان كورىنەدى, الايدا پاندەميا باستالىپ, كەيىنگە قالدىرىلعان.
«ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتان باسقا, قازاقستان مەن قىتايدا بۇۇ, شىۇ, اوسشك سەكىلدى قۇرىلىمداردا كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق جوبالارىنىڭ ۇلكەن پاكەتى بار. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساياسي سەنىمنىڭ جوعارى دەڭگەيىنىڭ جاڭا كورسەتكىشى – بەيجىڭنىڭ بيىلعى جىلى قازاقستاندى الەمدەگى ەڭ ءىرى بريكس (برازيليا, رەسەي, ءۇندىستان, قىتاي جانە وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى) بىرلەستىكتەرىنىڭ ءبىرىنىڭ جۇمىسىنا تولىققاندى مۇشەلىككە ۇسىنۋ تۋرالى باستاماسى بولدى. بۇل – وتە ماڭىزدى قادام, ويتكەنى بريكس G7 جانە G20 سەكىلدى جاھاندىق كلۋبتارعا لايىقتى باسەكەلەس بولىپ سانالادى. ال قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ەكىنشى ەكونوميكانىڭ, ياعني قىتايدىڭ قولداۋىمەن العا جىلجۋى بريكس-تەگى سالماعىن ارتتىرىپ, سەنىمدىلىك تۋدىرادى», دەگەن پىكىردە ءا.كاۋكەنوۆ.
سونداي-اق ساراپشى قىتاي قازاقستاننىڭ 2017-2018 جىلدارداعى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتۋ تۋرالى ءوتىنىشىن, 2022 جىلعى قاڭتارداعى لاڭكەستىك قاۋىپ پەن تارتىپسىزدىكتى ەڭسەرۋ بويىنشا قازاقستان بيلىگىنىڭ ءىس-ارەكەتىن, قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋىن, قازاقستاننىڭ ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم ءىس-شارالارى تۋرالى (اوسشك) كونفەرەنتسياعا ارنالعان فورۋم قۇرۋ تۋرالى باستاماسىن قولداعانىن اتاپ ءوتتى. ساياسي بايلانىستىڭ مۇنداي جوعارى دەڭگەيى قىتايمەن قارىم-قاتىناستاعى قاۋىپسىزدىك سالاسىنا دا, ەكونوميكالىق جوبالارعا دا وڭ اسەر ەتەدى.
قىتاي قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىنىڭ باستى سەرىكتەسى ەكەنى انىق. الايدا بىرقاتار زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, قازاقستاندى قىتايعا باعىنىشتى دەپ ايتۋعا بولمايدى. كارنەگي قورىنىڭ ەۋروپالىق باعدارلاماسىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى فيليپپ لە كوررە «قازاقستاندىقتار ءىرى كورشىسىنە تىم تاۋەلدى بولسا, ولاردىڭ ەكونوميكاسى مەن ەگەمەندىگىنە قاۋىپ تونەتىنىن بىلەدى. سوندىقتان ماقساتىن تەپە-تەڭدىك قارىم-قاتىناسقا نەگىزدەيدى. قىتاي الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە ىقپالدى بولعانىمەن, قازاقستانعا بولا المايدى», دەگەن پىكىردە.
قحر دا قازاقستانعا تولىقتاي تاۋەلدى بولا المايدى. قىتايدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق باعدارلاماسى بويىنشا قازاقستان ەڭ ماڭىزدى سەرىكتەس بولىپ تابىلادى. قىتاي اسىرەسە تەڭىزدەن قۇرلىققا دەيىنگى ساۋدا مەن ەنەرگياعا تاۋەلدىلىگىن سەزىنەدى. قحر ەكونوميكاسى ءۇشىن قازاقستاندىق ەنەرگيا وتە ماڭىزدى. «بۇگىندە قىتاي ەكولوگيالىق پروبلەمالارمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. بۇل ەكولوگيالىق ماسەلەلەر قىتايلىق كومپانيالاردى شەتەلدەرگە شىعۋعا يتەرمەلەيدى. مۇناي رەسۋرستارى مەن نارىقتىق باسەكەنىڭ تومەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان ءتيىمدى ورنالاسۋىنا بايلانىستى تاڭدالۋى مۇمكىن. مىسالى, قازاقستاننىڭ سينتەتيكالىق ماتالاردى وندىرۋگە ءىس جۇزىندە مۇمكىندىگى جوق, ال قىتاي حيميالىق قالدىقتار مەن كومىرتەگى شىعارىندىلارىنىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن بايلانىستى وسى ءوندىرىس تىزبەگىنەن كەتۋگە ۇمتىلۋدا. وسىعان بايلانىستى قىتاي ءۇشىن قازاقستانمەن بايلانىستى ساقتاۋ – ونىڭ ساۋدا جانە ەنەرگەتيكالىق تاۋەلدىلىگىن تەڭىزدەن قۇرلىققا اۋىستىرۋ ماقساتىنداعى قاجەتتى قادام», دەپ كورسەتەدى ءوز زەرتتەۋىندە بىشكەكتەگى ەقىۇ اكادەمياسىنىڭ ورتالىق ازياداعى قىتاي ماسەلەلەرى بويىنشا عىلىمي قىزمەتكەرى نيۆا ياۋ. سونداي-اق اقش-تىڭ شىعىس ازيا مەن بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالار ماسەلەلەرىن زەرتتەيتىن ساراپشىسى ەيتان گولدشتەين دا قىتايدىڭ قازاقستانداعى مۇددەلەرىنىڭ سالماقتى ەكەنىن ايتادى. قىتاي – قازاقستاندىق تابيعي گاز ەكسپورتىنىڭ سەنىمدى تۇتىنۋشىسى. بۇعان باتىس قازاقستاننىڭ گاز كەنىشتەرىن ەكى ەلدىڭ شەكاراسىمەن بايلانىستىراتىن قۇبىرلار دالەل.
ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» – ءتيىمدى جوبا
وتاندىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» (BRI) جوبالارى مەن ينۆەستيتسيالارىنىڭ اشىقتىعىنىڭ جوقتىعىن, ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلمەگەندىگىن, قىتايدىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان ساياسي ىقپالىن جانە اۋماقتىق داۋلاردىڭ قايتا تۋىنداۋ مۇمكىندىگىن كورسەتەدى. دەگەنمەن ساراپشىلار قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جاعدايىندا تۇراقتى جانە نەگىزىنەن وڭ قارىم-قاتىناستا ەكەنىن العا تارتادى. مىسالى, مالايزيا نەمەسە شري-لانكا سياقتى BRI بولىگى بولىپ تابىلاتىن ەلدەردە ءىرى جوبالار كەلىسپەۋشىلىك سالدارىنان توقتاتىلىپ, قىتايعا قارىزدى وتەۋ پروبلەماعا اينالعان نەمەسە حالىق BRI مەن قىتايدىڭ ارالاسۋىنا تۇبەگەيلى نارازىلىعىن ءبىلدىردى. بۇل جاعدايدا تسيۋريح ينستيتۋتىنىڭ جانىنداعى قاۋىپسىزدىكتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى بەننو زوگگ اتالعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا قازاقستان نەگىزىنەن BRI جوباسىندا تابىستى ەلدەردىڭ قاتارىندا ەكەنىن ايتادى. الايدا بارلىعى كەمشىلىكسىز دەۋگە دە بولمايتىن سەكىلدى. قازاقستانداعى قىتايلىق كومپانيالار ءوز قىزمەتكەرلەرىن اكەلىپ, ولارعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان جوعارى جالاقى تولەيدى, بۇل حالىق اراسىندا نارازىلىق تۋعىزعانىن دا كوردىك.
دەسە دە ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» قازاقستاندا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىن, «قورعاس» حالىقارالىق شەكارالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعىن, كاسپي تەڭىزىندەگى اقتاۋ جانە قۇرىق تەڭىز پورتتارىن, «قازاقستان – تۇرىكمەنستان» جاڭا تەمىرجول ءدالىزىن قۇرۋعا ۇلكەن ىقپال ەتتى.
«قىتايدىڭ ليانيۋنگان پورتىنداعى بىرلەسكەن تەرمينالدىڭ ارقاسىندا قىتايدان قازاقستانعا, ودان ءارى رەسەيگە, ەۋروپاعا, ورتالىق ازيا ەلدەرىنە جانە كاسپي ماڭى ايماعىنا كونتەينەرلىك تاسىمالدار سانى ارتىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى قىتايدان جۇك تاسىمالداۋ كولەمىنىڭ ودان ءارى ۇلعايۋى ايماقتاعى حالىقارالىق ساۋدانى ىنتالاندىرىپ, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك-لوگيستيكالىق مۇمكىندىكتەرىن اشادى. قازاقستان-قىتاي شەكارالىق «دوستىق» جانە «التىنكول» وتكەلدەرى ارقىلى كونتەينەرلىك ترانزيت كولەمى جىلدان-جىلعا تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. 2020 جىلى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 43%-عا ءوسىپ, 781 مىڭ TEU (2019 جىلى – 545 مىڭ TEU) قۇرادى, ال 2021 جىلى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 23,4%-عا ءوسىپ, 964 مىڭ جفە (2020 ج – 781 مىڭ جفف). 2022 جىلعى قاڭتار-ناۋرىزدا كولەم ءوسۋدى جالعاستىرىپ, 154 مىڭ TEU قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا (140 مىڭ TEU) 10%-عا ارتىق», دەدى ءا.كاۋكەنوۆ.
سونداي-اق قىتاي قازاق جاستارىنان شاكىرتاقىمەن قامتىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا قىتايدا 18 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق ءبىلىم الۋدا. بۇل ەلدە بەس كونفۋتسي ينستيتۋتى – قىتاي مادەنيەتى مەن ءتىلىن ناسيحاتتايتىن وقۋ ورىندارى قازاقستان بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا BRI جوباسىنىڭ كەلىسىمىنە سايكەس قىتاي قازاقستانعا قوماقتى ينۆەستيتسيا سالعان. 2000-جىلدارى ول مۇناي كەن ورىندارىنداعى ۇلەستەردى ساتىپ الىپ, ءىرى قۇبىرلار سالعان بولاتىن. قىتاي 2009 جىلى مۇناي-گاز سەكتورىنداعى قوسىمشا ۇلەستەردىڭ ورنىنا 10 ميلليارد دوللار نەسيە بەردى.
ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ اسەرى قانداي؟
ءىرى مەملەكەتتەردىڭ ءبىر-بىرىمەن جاقىنداسۋى كەلەسى ءبىر ەلدەرگە زاردابىن تيگىزەرى ساياسي تۇرعىدان العاندا جاڭالىق ەمەس. وسى ورايدا رەسەي مەن قحر اراسىنداعى تىعىز بايلانىستىڭ قازاقستانعا اسەرىن دە ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ساراپشىلار «سي تسزينپين مەن ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ تۇسىندا بەيجىڭ مەن ماسكەۋ باتىستان وقشاۋلانىپ, ءبىر-بىرىنە جاقىنداي تۇسكەنىن» ايتادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, باسشىلاردىڭ بىرىگۋىندەگى ماقسات – باتىسقا قارسى تۇرۋ. «بەيجىڭنىڭ قىتاي-رەسەي قارىم-قاتىناسى ەكى ەلدىڭ دە قارسىلاسى بولعان باتىسقا قارسى تۇرۋىنا جانە ەگەر ولار بولىنگەننەن گورى بىرىكسە, باتىستىڭ قىسىمىنا قارسى تۇرۋ وڭاي بولادى دەگەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن», دەيدى بەيجىڭدەگى برۋكينگس ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى رايان حاسس The Guardian باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا. سونداي-اق «قىتاي مەن رەسەيدىڭ مۇددەلەرى سايكەس كەلمەيتىنىن ەستە ۇستاعان ءجون», دەپ قوستى ول. سونىمەن قاتار سينگاپۋرداعى نانيان تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رادجاراتنام حالىقارالىق زەرتتەۋلەر مەكتەبىنىڭ ساراپشىسى رافاەلو پانتۋچچي قىتاي ارقاشان قازاقستاندا ءوز مۇددەسى ءۇشىن ارەكەت ەتتى دەپ سانايدى. ونىڭ پىكىرىنشە, قىتايعا قازاقستاننان قانداي دا ءبىر گەوساياسي ىقپال ەمەس, تابيعي رەسۋرستار, نارىققا شىعۋ, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار كەرەك. بۇعان قوسا, قىتاي دا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەنادا قولداۋ كورسەتكەنىن قالايدى. الايدا مۇنىڭ ءبارى رەسەيگە زيان كەلتىرمەۋ كەرەك. رەسەي قازاقستاننىڭ تابيعي رەسۋرستارىن ساتىپ الۋعا ۇمتىلمايدى: وعان قاجەت ەمەس, ونىڭ ءوز رەسۋرستارى كوپ. رەسەي قازاقستاندىق نارىققا شىعۋعا مۇددەلى جانە مۇمكىندىگىنشە ولاردا قىتايلىق ويىنشىلارمەن باسەكەگە تۇسەدى. بىراق قىتايلىق كومپانيالاردىڭ جوعارى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ەسكەرسەك, مۇنى ىستەۋ وتە قيىن. جالپى اتالعان ەكى ەل دە ءبىر-ءبىرىنىڭ قازاقستانداعى ۇستانىمدارىن جاقسى بىلەدى جانە پاراللەلدى ارەكەت ەتەدى.
كونسۋلدىق سانى ارتىپ كەلەدى
«اقتوبە مەن سيان (قحر) قالالارىندا قازاقستان مەن قحر باس كونسۋلدىعى اشىلاتىنى تۋرالى قىتايدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆان ي ماۋسىم ايىندا ەلىمىزگە جاساعان ساپارىندا مالىمدەگەن بولاتىن. سيان قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس كونسۋلدىعىنىڭ اشىلۋى, ەڭ الدىمەن, قازاقستاننىڭ كونسۋلدىق قىزمەتىنىڭ وسى باعىتتاعى قىزمەتىن كۇشەيتەدى, سونداي-اق جۇيەلى نەگىزدە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. وڭىردە ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق (قازاقستاندىق ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ) سالاسىنداعى جۇمىستاردى قۇرۋ سەكىلدى قىزمەتتەر اتقارادى.
ال اقتوبە قالاسىنداعى كونسۋلدىق وكرۋگ اقتوبە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, باتىس قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىن قامتيدى. سيانداعى كونسۋلدىق وكرۋگ شەنسي, گانسۋ, سىچۋان, حۋبەي, نينسيا-حۋەي اۆتونوميالىق اۋدانى جانە چۋنتسين قالاسى پروۆينتسيالارىن قامتيدى. تاراپتار ەكى مەملەكەت اراسىنداعى كونسۋلدىق ماسەلەلەردى حالىقارالىق قۇقىق پەن تاجىريبە, اتاپ ايتقاندا 1963 جىلعى 24 ساۋىردەگى كونسۋلدىق قاتىناستار تۋرالى ۆەنا كونۆەنتسياسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى كونسۋلدىق كەلىسىم نەگىزىندە دوستىق كونسۋلتاتسيالار ارقىلى شەشەدى دەپ جوسپارلانۋدا. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى 1992 جىلعى 10 تامىزداعى, سونداي-اق تەپە-تەڭدىك پرينتسيپىنە سايكەس كەلىسىمگە قول قويۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى قابىلدانعاننان كەيىن «سيان قالاسىندا (قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى) باس كونسۋلدىق اشۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىنىڭ جوباسى ازىرلەنەتىن بولادى.
وسىلايشا, قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناستارى جۇيەلى ءوسۋ كەزەڭىن باستان وتكەرۋدە, بۇل كوبىنەسە پراگماتيكالىق جانە تاتۋ كورشىلىك ءوسۋدىڭ ءوزارا ساياساتىمەن بايلانىستى. ال COVID-19 پاندەمياسى حالىقارالىق بايلانىستارعا ايتارلىقتاي حاوس اكەلگەنىمەن, قازاقستان مەن قىتاي پاندەميانىڭ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىققا كەرى اسەرىن بارىنشا ازايتۋعا, تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا جانە ودان ءارى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ نەگىزىن قالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيە قۇرا الدى.
رەسەي مەن باتىس اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتا كورىنىس تاپقان ەۋرازياداعى گەوساياسي تۇراقسىزدىق قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە ساياسي بايلانىستاردى ناشارلاتا المادى, وسىلايشا ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ قالىپتاسقان بەرىك نەگىزىن ساقتاپ كەلەدى.
