ساقتاندىرۋداعى سان ساۋال ساپالى ەم الۋعا كەپىل بولسا يگى

«جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى تۋرالى ايتار بولساق, مۇندا تۇيتكىلدى ماسەلەلەر كوپ. قازاقستاندا سوزىلمالى اۋرۋ سال­دارىنان قايتىس بولۋ كور­سەت­كىشى وتە جوعارى. اسىرەسە ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا بىزدەگى احۋال وتە ناشار. مەديتسينا سالاسىنا بولىنگەن قارجى كولەمى ارتقانىمەن, قوردالانعان ماسە­لەلەر شەشىمىن تاپپاي وتىر. مىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسي­نا­لىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ءتيىم­دى بول­مادى, ناقتى ناتيجە جوق.

3 ملن-عا جۋىق ادام مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋدان تىس قالعان. سونىڭ كەسىرىنەن ولار دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قىزمەتتەردى تولىق پايدالانا المايدى. ۇكىمەت ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ, مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىستار دايىنداۋى كەرەك», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت 3 ملن-عا جۋىق ادام مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدان تىس قالدى دەگەن بولاتىن. ولار كىمدەر؟ كاسىپكەرلەر مە, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مە؟ جاس ەرەكشەلىكتەرى قانداي؟ اتالعان سۇراقتاردى ءمامس قورىنىڭ وكىلدەرىنە جولداعان بولاتىنبىز.

«جۇرتشىلىقتى ساقتاندىرۋ مارتە­بەسىمەن قامتاماسىز ەتۋ – ءمامس جۇيە­سىندەگى نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى. 2022 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى جاعداي بويىن­شا ءمامس جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار سانى 16 ملن-نان استام ادامدى قۇراي­دى (بۇل ەل حالقىنىڭ جال­پى سانىنىڭ 83,6 %-ى). ال 3,1 ملن-نان استام ازامات ەلى­مىز­­دە ساقتاندىرىلماعان. ولار­دىڭ ىشىن­دە 3 ملن ادام – ەڭ­بەك­ك­ە قابىلەت­تى, ياعني رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەمەيتىن, ءوزىن-ءوزى جۇ­مىسپەن قامتىعان نەمەسە جۇ­مىسسىز تۇلعالار. ولار ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا اۋدا­رىم جاساماي­دى دا, جۇمىسكەرلەردىڭ ساق­تاندىرۋ مارتەبەلەرى بولماي­دى. Saqtandyrý اقپاراتتىق جۇ­يە­سىندە سوڭعى 12 اي ىشىندەگى دەرەك­تەر­دى تالداۋ كەزىندە ءمامس جۇ­يەسىنە قاتىسۋشىنىڭ ال­دىڭ­عى مارتەبەسى تۇرعىسىنان ساق­­تان­­دىرىلماعانداردىڭ 69%-ى مۇل­دە جارنا تولەمەگەنى انىق­تال­دى. ازاماتتاردىڭ تاعى 16%-ى – ءوز قىزمەتىن ازاماتتىق-قۇ­­قىق­تىق سيپاتتاعى شارت بويىن­­شا ات­قاراتىن تۇلعالار. قازىر جارنالاردى تولەۋدى توقتات­قان بۇرىنعى جالدامالى جۇمىس­شىلار 7%-دى قۇرايدى. دەر­بەس تولەۋشىلەردىڭ ۇلەسى – 4%», دەپ جاۋاپ بەردى قوردىڭ ماماندارى.

قازىر جارنا تولەمەيتىن جانە ساق­تاندىرۋ مارتەبەسىن جوعالتقان جەكە كاسىپكەرلەر مەن بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم (بجت) تولەۋشىلەردىڭ سانى 3 %-دى قۇرايدى. بۇل نەگىزىنەن 38-40 جاستاعى ادامدار. ولار بەيرەسمي جۇمىس ىستەيدى جانە جارنالاردى تولەمەيدى. سونداي-اق جۇ­مىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا بارىپ رەسمي تىركەلە الاتىن جۇمىسسىزدار دا بار. بۇل جاعدايدا وسى ازاماتتار جەڭىلدىك ساناتىنا كىرىپ, ولار ءۇشىن تولەمدەردى مەملەكەت جاسايدى. تۇپتەپ كەلگەندە مۇنىڭ ءبارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەر. سوندىقتان قور بۇل باعىت­تا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن, سونداي-اق ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلە­سىپ جۇمىس ىستەۋدە. سەبەبى بۇل وزگە مەم­لە­كەتتىك ورگاندارمەن جانە مەكەمەلەر­مەن بىرلەسىپ شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە», دەپ جاۋاپ بەردى قوردىڭ ماماندارى.

ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءلاززات سەيت­قازىقىزى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا تۇراقتى قاراجات اعىنىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قولدانىستاعى بيۋدجەتتىك باسىم­دىقتاردى ونىڭ پايداسىنا اسىرۋ بو­يىنشا وتكىر ماسەلەلەر بارىن تىلگە تيەك ەتتى.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتى­رىسىندا اتاپ ايتقان مىندەتتى الەۋمەت­تىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى­نىڭ پروبلەمالارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى تالاپ ەتەدى. قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن كەڭەيتۋگە ۇمتىلۋ – دەنساۋلىق ساقتاۋدى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن وزگەر­تۋ باعىتى رەتىندە ساقتاندىرۋ مەديتسيناسىن تاڭداۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى. قازاقستاندا مەملەكەتتىك مەديتسينا­لىق جانە ستاتسيونارلىق كومەككە اقى تولەۋ جان باسىنا شاققانداعى جانە كلينيكالىق-ستاتيستيكالىق توپتار ءادى­سى بويىنشا اقى تولەۋ جۇيەسى بويىن­شا ىسكە اسادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا تۇراقتى قاراجات اعىنىن قام­تا­ماسىز ەتۋ جانە قولدانىستاعى بيۋد­­جەتتىك باسىمدىقتاردى ونىڭ پاي­دا­سىنا اسىرۋ بويىنشا وتكىر ماسە­لەلەر بار. قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسە­لەلەر اياسىندا جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن دە, قىزمەتكەرلەر ءۇشىن دە ساق­تاندىرۋ جارنالارى ەنگىزىلدى, جارنا مول­شەرلەمەلەرىنىڭ شكالاسى بەلگىلەن­دى, ول 2022 جىلى جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن ەڭبەكاقى قورىنىڭ 3 %-ىنا جانە قىز­مەتكەرلەر ءۇشىن 2 %-عا دەيىن ءوستى. جۇمىس ىستەمەيتىن حالىقتى مىندەتتى مە­دي­­تسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا وڭىر­­­لىك جارنالاردىڭ مولشەرلەمەلەرى دە بەلگىلەندى. جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق تابىسىنىڭ ءتيىستى پايىزىن دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا تولەيدى», دەدى ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ل.سەيتقازىقىزى.

سونىمەن قاتار ول ستراتەگيالىق جوس­­پارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگى­نىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ ما­لىمەتى بويىنشا COVID-19 پاندە­ميا­سىنىڭ سالدارى مەن ينفلياتسيا قازاق­ستاندىقتاردىڭ ءدارى-دارمەككە, مەدي­تسي­­نالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار مەن تەح­­نيكاعا جۇمساعان شىعىستارىنا اسەر ەتىپ, 63%-عا وسكەنىن اتاپ ءوتتى.

«2020 جىلى وتباسى ورتا ەسەپپەن ءدارى-دارمەككە, مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار مەن قۇرال-جابدىققا 47,1 مىڭ تەڭگە جۇمسادى. تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارىنىڭ جو­عارى بولۋىنا بايلانىستى, ەڭ كوپ قاراجاتتى الماتى قالاسىندا (71,7 مىڭ تەڭگە), ەڭ ازى قىزىلوردا وبلىسىندا (29,8 مىڭ تەڭگە) جۇمساعان. ماسەلەن, 2018 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋعا جۇمسال­عان قارجى قۇرىلىمىندا قازاقستاندىق­­تار ەڭ كوپ قاراجاتتى (60,7%) ءدارى-دار­مەك­كە جۇمساعان. جان باسىنا شاققان­داعى ءدارى-دارمەككە جەكە شىعىندار 19 356 مىڭ تەڭگەنى, مەملەكەتتىك شى­عىستار 5 213 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. ءدارى-دارمەككە جۇمسالعان جالپى شىعىن 24 569 مىڭ تەڭگەنى (70 دوللار) قۇرادى. ەىدۇ ەلدەرىندە ءار وتباسىنىڭ ءدارى-دارمەككە جۇمساعان شىعىندارى 2018 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارىنىڭ جال­پى كولەمىنىڭ 38,1%-ىن قۇرادى, ال جان باسىنا شاققانداعى ءدارى-دار­مەككە جۇمسالعان شىعىن 376,7 دوللاردى قۇرادى. بىرىنشىدەن, قازاقستان حالقىنىڭ وزىنە ءتان بەلگىلەرى – مەملەكەتكە دەگەن «پاتەرناليستىك» كوزقاراسى, بيلىكتەن پايدا, كومەك كۇتۋى, سونداي-اق باستاماشىلدىقتىڭ تومەندىگى دەپ بولجاۋعا بولادى. حالىق سانىنىڭ 50,6 %-ى اۋىل تۇرعىندارى بولاتىن ەلى­مىزدە مۇنداي جاعداي بيلىككە دەگەن سە­نىم­گە نۇقسان كەلتىرۋى جانە ودان ءارى ەكونوميكالىق رەفورمالار جۇرگىزۋ ءۇشىن بىرقاتار كۇردەلى ماسەلە تۋعىزۋى مۇمكىن. حالىقتىڭ ەڭ كەدەي توپتارى ءۇشىن «اپاتتى» دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارىنىڭ قاۋپىن ازايتۋ كەرەك. ەشبىر وتباسى اۋىرىپ قالسا, ماتەريالدىق جاعىنان قي­نالماۋى كەرەك. اۋىلدان قالاعا جۇمىس ىزدەپ كوشىپ جاتقان ەڭبەك ميگرانتتارىنا مەديتسينالىق-سانيتارلىق قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەسى وتكىر بولىپ تۇر. ساق­تان­دىرۋ جارنالارى جالاقىسى تومەن ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ وزدەرى ءۇشىن دە, ولاردىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرى – ارزان ميگرانتتاردىڭ جۇمىس كۇشىن پايدالاناتىن جانە ساقتاندىرۋ پاكەتتە­رىن ساتىپ الۋعا جەتكىلىكتى قارجىلىق رەسۋرستارى جوق شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار ءۇشىن دە تىم جوعارى. وسىلايشا, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۇرعىسىنان ەڭبەك ميگرانتتارى حا­لىقتىڭ ەڭ پروبلەمالى بولىگى بولىپ تابىلادى», دەدى مامان.

الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ قورى ماماندارى 2022 جىلعى قاڭتار-ماۋسىم ارالىعىندا ءمامس ءۇشىن تولەنگەن اۋدارىمدار مەن جارنالار سوماسى 485,9 ملرد تەڭگە ەكە­نىن جەتكىزدى. ونىڭ ىشىندە جەڭىلدىككە يە 15 سانات ءۇشىن تولەنگەن مەملەكەت جار­ناسى 180,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وسى ارالىقتا جۇمىس بەرۋشىلەر ءوز قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن شامامەن 172 ملرد تەڭگە اۋدارىم جاساعان. سونداي-اق قىز­مەتكەرلەردەن, جەكە كاسىپكەرلەردەن, ازا­ماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى شارت بو­يىنشا جۇمىس ىستەيتىندەر جانە دەربەس تولەۋشىلەردەن 133 ملرد تەڭگە جارنا تۇسكەن. ءمامس ءۇشىن جارنالار مەن اۋدارىمدار الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ وزىنە ەمەس, ۇلتتىق بانكتەگى ارنايى شوتقا تۇسەدى. ول جەردەن قاراجات ءمامس پاكەتى بويىنشا كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋگە مەديتسينالىق ۇيىمدارعا جىبەرىلەدى.

«مەديتسينالىق قىزمەتتەردى قار­جى­لاندىرۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسى مەدي­تسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى مەن قول­­جەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە مەدي­تسينالىق كومەكتى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. مىسالى, 2019 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ مولشەرى 1,039 ترلن تەڭ­گەنى قۇرادى. 2021 جىلى قور مەدي­تسينالىق ۇيىمدارمەن 2 ترلن تەڭگەگە, ونىڭ ىشىندە ءمامس بويىنشا شامامەن 700 ملرد تەڭگەگە شارت جاسادى. مەديتسينالىق كومەكتى قارجىلاندىرۋ 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 94%-عا ءوستى. وسىعان وراي 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا كە­لەسى باعىتتار بويىنشا مەديتسينالىق قىز­مەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى ارتتى. ولار, كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەتتەر – 5 ەسە ءوستى, مەديتسينالىق وڭال­تۋ بويىنشا تاۋلىكتىك ستاتسيونار جاعدايىندا ەمدەلگەن جاعدايلاردىڭ ءوسىمى 33%-دى قۇرادى, جوعارى تەحنو­لوگيالىق مەديتسينالىق كومەك 2 ەسە ارتتى, رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىندا پروبلەمالارى بار وتباسىلار ءۇشىن ەكستراكورپورالدىق ۇرىقتاندىرۋدى (ەكۇ) جۇرگىزۋگە كورسەتىلەتىن قىز­مەت­تەر 7,7 ەسە ءوستى, پاتسيەنتتەردى امبۋلا­تو­ريالىق دەڭگەيدە دارىلىك زاتتارمەن قام­تاماسىز ەتۋ 54,1%-عا ارتتى. ءمامس جۇ­يە­سىنىڭ قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى – الەۋ­مەتتىك باعدارلانۋ. ياعني ءمامس جي­ناقتاۋشى جۇيە بولىپ تابىلمايدى, سوندىقتان جۇيەگە قاتىسۋشىلار جارنالاردىڭ مولشەرىنە قاراماستان مەديتسينالىق كومەكتى قاجەتتى كولەم­دە الا الادى. ايتا كەتەرلىگى, ءمامس ءۇشىن اي سايىن 3 مىڭنان 12 مىڭعا دە­يىن­گى ارالىقتا تولەم جاسايتىن ازا­مات­تار ەمىنە قاجەتتى كولەمدە, ياعني جۇز­­دەگەن مىڭ, ءتىپتى ميلليونداعان تەڭ­گەگە ەم الا الادى. سونداي-اق بۇرىن ساق­تاندىرىلماعان ازاماتتار جارنا تولەپ, ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنە يە بولادى. ولار بۇنىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءتيىمدى ەكەنىن تۇسىنەدى», دەدى ءمامس قورىنىڭ وكىلدەرى.

ال «ۇلتتىق مەديتسينا ورتالىعى» اق دارىگەرى عابيت نۇرحان ۇلى ءمامس جۇيەسى جۇيەلى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن اقشا جي­ناۋمەن شەكتەلمەۋى كەرەك دەگەن پىكىردە.

«قور اشىلعانداعى ماقسات – مەدي­تسي­­نالىق مەكەمەلەردىڭ جاعدايىن جاق­سارتىپ, ساپاسىن ارتتىرۋ ەدى. بىراق قور اقشا جيناۋمەن عانا شەك­تەلەدى. ساپا ءۇشىن جاۋاپ بەرە الماي­دى. ەمحانالار سول كۇيىندە. جاڭا مەدي­تسينالىق مەكەمەلەر پايدا بولعان جوق. ۇلكەن قالالاردا حالىقتىڭ سانى كوپ, ەمحانا سانى از. جالپى ايتقاندا, سول باياعى 2016-نىڭ دەڭگەيىندە قالدى. ساقتاندىرىلعان ادام مەديتسيناعا ءوز قالتاسىنان اقشا تولەمەۋى كەرەك», دەدى ع.نۇرحان ۇلى.

سونىمەن قاتار ول ازاماتتاردىڭ ساۋلىعىنا جاۋاپتى سالاداعى جەمقور­لىقتى جويماي, ەلدىڭ سەنىمى ارتپايتىنىن العا تارتتى.

ء«مامس-ءتىڭ ءتيىمدى تۇسى قانداي دەسەڭىز, قازىر نارىق زامانى بولعان­دىقتان بارلىق نارسەگە تولەنەدى, ءبارى ساتىلادى, ءبارى ساتىپ الىنادى. ساق­تاندىرۋ جۇيەسى دە تەك ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الىنبايدى, دەنساۋلىقتى دا ساتىپ الۋعا بولادى دەگەندى ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن جاسالعان. مۇنداي جۇيە الەمنىڭ بارلىق ەلىندە بار دەپ ايتۋعا بولادى. ول جاقتا ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن ەمحانالاردىڭ سۇرانىسى دا جوعارى. سەبەبى ادامدار وزدەرى تولەگەن اقىسىنا قاراي ساپالى قىزمەتتى جوعارى دەڭگەيدە الا الادى. ساقتاندىرۋ قورىنا ۇنەمى اقشا ءتۇسىپ وتىرعاندىقتان مەملەكەت دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كوپ كوڭىل بولەدى. ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بولىنەتىن سوما جالپى ۇلتتىق تابىستان 2,4 پايىز بولسا كەرەك. دامىعان مەملەكەتتەردە 10 پايىزدان كەمى جوق. ەگەر بۇل جۇيەنى جۇيەلى جۇرگىزسە اۋرۋحا­نالار سالىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنا وراسان زور ۇلەس قوسۋعا بولاتىن ەدى. ول ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى حالىققا ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىستارىن جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزۋ كەرەك. الدىمەن قىزمەتتەرىن ۇسى­نىپ, ساپالى تۇردە كورسەتسە, ازاماتتار ءوز دەنساۋلىعىنان قارجى اياماي­دى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وسىن­داي ولقىلىقتاردىڭ كەسىرىنەن قانشاما ­اقشا شەتەلگە كەتىپ جاتىر. قانشاما وتان­­داس وتاندىق مەديتسينادان گورى شەتەلدە ەمدەلۋگە اسىعادى. سول سەبەپتى سالماقتى سالاداعى جەمقورلىقتى جويۋ كەرەك. ويتكەنى باستالعانىنا 6 جىل بولعان ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ باسشىلارى دا جەمقورلىقپەن ۇستالدى», دەدى مامان.

ال الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­­تان­دىرۋ قورىنىڭ قىزمەتكەرلەرى پرە­زي­دەنتتىڭ ەسكەرتۋى نەگىزىندە قور تارا­پىنان بىرقاتار شارۋا قولعا الىناتىنىن ايتتى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ماسىن ەسكەرە وتىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق ساقتان­دى­رۋ قورىمەن بىرلەسىپ حالىقتى ءمامس جۇيە­سىنە تارتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلدايدى. دەسە دە بۇل جەردە, ەڭ الدىمەن, حالىقتى ەل ەكونوميكاسىنا تارتۋ ماسەلەلەرى دە بار ەكەنىن ۇمىتپا­عان ءجون. 2022 جىلدىڭ 4 شىلدەسىندە «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋ تۋرالى» زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ساقتاندىرۋ مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن تەك وتكەن 12 اي ءۇشىن ەمەس, الداعى 12 ايعا دا تولەم جاساۋعا بولادى. ياعني ءمامس-كە جارنالار تو­لەمەگەن ادامدار سول وزگەرىستەر بويىن­شا ءمامس جۇيەسىندەگى مەديتسينالىق كومەكتى الۋ ءۇشىن كەلەسى تاسىلدەردىڭ بىرەۋىن تاڭداپ, جارنالار تولەي الادى. بىرىنشىدەن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا اعىمداعى قارجى جى­­لىنا بەلگىلەنگەن جالاقىنىڭ ەڭ تو­مەن مولشەرىنىڭ 5 پايىزى كولەمىندە تولەم جاساعان كۇنىنەن كەيىنگى ون ەكى اي كەزەڭ ءۇشىن, ءاربىر اي ءۇشىن (2022 جىلى – 3 مىڭ تەڭگەدەن), ەكىنشىدەن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا اعىمداعى قارجى جىلىنا بەلگىلەن­گەن جالاقىنىڭ ەڭ تومەن مولشەرىنىڭ 5 پا­­يىزى كولەمىندە تولەنبەگەن كەزەڭ ءۇشىن تولەي الادى. بىراق ءاربىر اي ءۇشىن تولەم كۇنىنىڭ الدىنداعى ون ەكى ايدان اسىرماۋ كەرەك (2022 جىلى – 3 مىڭ تەڭگەدەن, 2021 جىلى – 2 125 تەڭگەدەن). وسى وزگەرىستەر حالىقتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە تارتۋعا ىقپال ەتەدى جانە وبەكتيۆتى سەبەپتەر بويىنشا ءوتىپ كەتكەن كەزەڭدەر ءۇشىن جارنالاردى تولەي الماعاندارعا ساقتاندىرىلۋ مارتەبەسىن ىڭعايلى جانە پايدالى تاسىلمەن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى زاڭ العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن كەيىن كۇنتىزبەلىك الپىس كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى, ياعني تۇزەتۋلەر قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا كۇشىنە ەنەدى», دەپ اتاپ ءوتتى قور ماماندارى.

سايىپ كەلگەندە وسىنىڭ بارلىعى مەديتسينالىق الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان باستى قادامدار. حالىق سونىڭ جۇيەلى جۇرگىزىلگەنىن عانا تالاپ ەتەدى. قالتاسىنان قيىپ بەرگەن قارجىسىنا قاناعاتتانارلىق قىزمەت الۋدى قالايدى.