ەكونوميكا • 18 تامىز، 2022

تاۋار تاسىمالى: تابىستان گورى تۇراقتىلىق ماڭىزدى

86 رەت كورسەتىلدى

رەسەي ساۋدا ونەركاسىپ ءمينيسترى دەنيس مان­تۋروۆتىڭ حابارلاۋىنشا، 2022 جىلدىڭ مامىر ايىنان بەرى رەسەي پاراللەلدى يمپورت باعدارلاماسى اياسىندا 6،5 ملرد دوللاردىڭ تاۋار­ىن يمپورتتاعان. جىل سو­ڭىنا دەيىن مۇنداي ساۋدا كولەمى 16 ملرد دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. بۇل ساۋدا-ساتتىقتا قازاقستاننىڭ دا ۇلەسى بار.

پاراللەل يمپورت دەگەنىمىز – تۇپنۇسقا تاۋارلاردى مەنشىك يەسىنىڭ كەلىسىمىنسىز ءۇشىنشى ەل ارقىلى ساتىپ الۋ. رەسەي ۋكرايناعا باسىپ كىرگەننەن كەيىن كوپتەگەن شەتەلدىك كوم­پانيا مەن برەند رەسەي­دەن كەتە باستادى جانە بۇل ەكونوميكا ءورىسىنىڭ تارىلىپ، تاۋار اينالىمىنىڭ قىسقارۋىنا الىپ كەلدى.

LS پورتالىنىڭ مالىمەتىنشە، 2022 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسى­مىندا قازاقستان رەسەيگە 3،4 ملرد دوللاردىڭ ءونىمىن ەكسپورت­تاعان. ساتۋ كولەمى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 0،5 پايىزعا وس­كەن. ادەتتەگى قىمبات مەتالل، حروم، تسينك، تاس كومىر، فەر­رو­­قورىتپالارمەن بىرگە 80 ملن دوللاردىڭ ۇيالى تەلەفو­نىن (بىلتىر نەبارى 36،8 مىڭ دوللارعا ۇيالى تەلەفون ساتقان)، جالپى قۇنى 32،9 ملن دوللار بولاتىن نوۋتبۋك (بىلتىرمەن سالىستىرعاندا نوۋتبۋك ەكسپورتى 93 پايىزعا كوپ) ەكسپورتتاعان. كۇمان تۋدىراتىنى دا سول – ۇيالى تەلەفون جانە نوۋتبۋك تاۋارلارى.

پاراللەلدى يمپورت اياسىندا اسا قاجەتتى تاۋارلار باتىس سانكتسيالارىن اينالىپ ءوتىپ، رەسەي نارىعىنا تۇ­سەدى. د.مانتۋروۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا، پا­راللەلدى يمپورت ولاردىڭ نارىقتاعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋىنا كومەكتەسەدى. رەسەيلىك ساراپشىلار رەسەي قازاقستانمەن ءبىر ەكونوميكالىق وداقتا بولعاندىقتان، شەتەلدىك تاۋارلاردى قازاقستاننان ساتىپ الۋدىڭ زاڭسىز ەمەس ەكەنىن ايتىپ اقتايدى. ولاردىڭ ويىنشا، ەاەو-عا مۇشە-مەملەكەتتىڭ كەز كەلگەنىندە تىر­كەلگەن تاۋار وداققا مۇشە وزگە ەلدەرگە دە ەركىن ەكسپورتتالا بەرەدى.

«رەسەيگە قازىر كەلىپ جاتقان تاۋار­لار باستاپقىدا ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق قۇرامىنا كىرەتىن ەلدەرگە ەكسپورتتاۋعا ارنالعان. رەسەي بولسا ارمەنيا، بەلارۋس، قازاقستان جانە قىرعىزستانمەن سول وداق قۇرا­مىندا. ودان كەيىن ءونىم رەسەيگە جو­نەلتىلىپ، نارىققا شىعارىلادى، ال باتىس برەندتەرى ونى تاراتۋ مەن ساتۋعا باقىلاۋدى جوعالتادى»، دەيدى رەسەي حا­لىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتى ەكونو­ميكا فاكۋلتەتىنىڭ دوتسەنتى تاتيانا كرەيدەنكو.

ءبىز وسى ورايدا قارجى ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆقا بىرقاتار ساۋال قوي­دىق جانە ناقتىلى جاۋاپ الدىق. ول قا­زاقستاننان رەسەيگە قاراي جوعارى تەحنولوگيالار تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ كۇرت ءوسۋىن – ناقتى پاراللەلدى يمپورتتىڭ كورىنىسى دەيدى.

– بىزدە وسى جارتى جىلدا كەنەتتەن نە Apple، نە Samsung، نە Xiaomi زاۋىتى اشىلعان جوق. نە بولماسا جاپپاي ۇيالى تەلەفون وندىرىسىنە كىرىسىپ كەتكەن جوق­پىز. سول سەبەپتى بۇل – رەسەي تارا­پىنى­ڭ پاراللەلدى يمپورتى، ال ءبىزدىڭ تا­راپ­­تىڭ رەەكسپورتى. تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار. رەەكسپورتپەن اينالىساتىن ءبىزدىڭ كا­سىپكەرلەر قازىر جاقسى تابىس تاۋىپ جاتىر. تاياقتىڭ ەكىنشى ۇشى – قايتالاما سانكتسيا. امەريكالىق تەحنولوگيالاردىڭ رەسەيگە رەەكسپورتىنا تىيىم سالىنعان. دەمەك رەسەيگە تەك Apple ونىمدەرىنىڭ عانا ەمەس، Samsung، Xiaomi سياقتى سمارت­فونداردىڭ اپارىلۋىنا دا رۇقسات جوق. نەگە؟ سەبەبى اتالعان سمارتفونداردا Google بار، ال Google – امەريكالىق تەحنولوگيا. Apple-دان باسقا تەلەفونداردىڭ بارلىعىندا Android پلاتفورماسى بار. Android – Google-ءدىڭ پلاتفورماسى. تەلە­فوندارداعى چيپتەر دە امەريكالىق تەحنولوگياعا جاتادى. مەيلى، ول تايۆاندا جاسالا بەرسىن. سوندىقتان تەلەفونداردىڭ رەسەيگە رەەكسپورتى سانكتسيالاردى بۇزۋ دەپ ەسەپتەلىپ، ەكىنشى رەتتىك سانكتسيالارعا جول اشۋى ابدەن مۇمكىن. الايدا سانكتسيا قازاقستان ۇكىمەتىنە قارسى سالىنادى دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى ۇكىمەت ونداي ساۋدا-ساتتىق جاساۋعا بولمايتىندىعى جايلى بىرنەشە رەت ەسكەرتتى»، دەيدى ا.چەبوتارەۆ.

FINANCE.kz تەلەگرام كانالى اۆتو­رىنىڭ سوزىنشە، رەسەيلىك ساراپشىلار ايتىپ وتىرعانداي پاراللەلدى يمپورت ەشقانداي دا قالىپتى قۇبىلىس ەمەس، بۇل – ناعىز كونتراباندا.

«سانكتسيادا ەاەو-دان رەەكسپورت جاساۋعا بولادى; قازاقستاننان رەسەيگە قاراي تەلەفون رەەكسپورتىن جاساۋعا رۇق­سات دەپ جازىلماعان. ول جەردە ناقتى شەكتەۋ بار: «امەريكالىق تەحنولوگيالار رەەكسپورتىنا تىيىم سالىنادى». بولدى. مۇنىڭ ەاەو-عا كىرمەيتىن وزبەكستانعا دا، ەاەو-عا كىرەتىن قازاقستانعا دا قاتىسى بار. ءيا، ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر ءۇشىن تابىس تاۋىپ قالار ءسات شىعار. بىراق تاۋەكەل وتە جوعارى. سوعىس ءالى اياق­تالعان جوق. ەرتەڭگى كۇنى بۇل ارەكەت «باسقىنشىلىق جاساپ وتىرعان رەسەيدى قولداۋ» دەپ اتالىپ، تىم قاتاڭ جازاعا الىپ كەلۋى دە عاجاپ ەمەس. قازىر رەسەي ەكونوميكاسى قۇلدىراپ جاتىر. جاقىن ارادا سانكتسيا قىسپاعىنان شى­عىپ كەتۋ پەرسپەكتيۆاسى دا جوق»، دەيدى ساراپشى.

ول وسىعان دەيىن ەكىنشى رەتتىك سانكتسياعا ۇشىرايتىن تۇڭعىش قازاق­ستاندىق كومپانيا كۇزدىڭ ورتاسىندا بەلگىلى بولادى دەپ بولجاعانىن جانە بۇل بولجامىنىڭ ورىندالا قويمايتىنىنا ۇمىتتەنەتىنىن ايتادى. سونىمەن بىرگە ساراپشى امەريكالىق تاۋارلاردىڭ رەسەيگە رەەكسپورتىنا تىيى­م سالىنعاندىقتان مۇنداي ستاتيس­تيكا تىكەلەي قايتالاما سانكتسياعا الىپ كە­لەرىن تاعى دا ەسكەرتەدى.

2012 جىلدان باستاپ قازاقستاندا ەرەكشە قۇقىقتاردى پايدالانۋدىڭ ۇلت­تىق ءپرينتسيپى جۇمىس ىستەي باستادى. سوعان سايكەس، تاڭبالانعان تاۋارلاردى رەس­پۋبليكاعا قۇقىق يەلەنۋشىنىڭ ءوزى جەتكىزەدى نەمەسە ونىڭ كەلىسىمىمەن اكەلۋگە بولادى. 2015 جىلدان باستاپ قۇقىقتاردى پايدالانۋدىڭ ۇلتتىق ءپرينتسيپى ايماقتىق پرينتسيپكە اۋىستىرىلدى. وزگەرىس ەۋ­رازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەاەو) تۋرالى شارتتىڭ جاسالۋىنا جانە ۇلتتىق زاڭنامانى وسى شارتتىڭ ەرەجەلەرىمەن ۇيلەستىرۋگە بايلانىستى ەنگىزىلدى. بۇل وزگەرىس بويىن­شا، مۇشە-مەملەكەتتىڭ كەز كەلگەنىنىڭ اۋماعىنا كەلگەن تاڭبالانعان تاۋار ەاەو-دا ەركىن اينالىمدا بولا الادى. الايدا قازاقستان ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ اقپارىنا سۇيەنسەك، ەۋروپالىق وداقپەن ستراتەگيالىق سە­رىكتەستىك اياسىندا قازاقستان 2016 جىلى قۇقىقتى جوعالتۋدىڭ وڭىرلىك ۇستانىمىن قابىلداۋ بويىنشا مىندەتتەمە الدى.

«رەسەي فەدەراتسياسىندا بىرقاتار تاۋارعا قاتىستى قۇقىقتاردى سارقۋدىڭ حالىقارالىق قاعيداتى ەنگىزىلدى، ياعني قۇقىق يەسىنىڭ قۇقىقتارىن ساقتاماي اكە­لۋگە رۇقسات ەتىلدى. قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ قابىلدانعان حالىقارالىق مىن­دەتتەمەلەردى ورىندايتىنىن اتاپ وتەمىز. قۇقىقتاردىڭ سارقىلۋىنىڭ حا­لىقارالىق قاعيداتىن قولدانۋ ماسەلەسى قاراستىرىلمايدى»، دەپ جاۋاپ بەرەدى مينيسترلىك.

الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى ماعبات سپا­نوۆتىڭ ايتۋىنشا، رەەكسپورت – قا­زاقستاندىقتار ءۇشىن قارجىلىق جاع­دايىن جاقسارتىپ الار مۇمكىندىك. ەگەر رەسمي جەتكىزۋشىدەن تاۋار ساتىپ العان ءىرى قازاقستاندىق كومپانيا رەسەيلىك زاڭ­دى تۇلعامەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ، رەەكسپورت جاساسا وندا قاتاڭ سانكتسياعا ۇشىراۋى ىقتيمال. ەگەر مۇنداي ءىستى شا­عىن كاسىپورىندار مەن جەكە كاسىپكەرلەر جۇزەگە اسىرسا، وندا ولاردى قۋدالاي قويۋى ەكىتالاي.

«نەگىزىنەن رەسەيلىكتەرگە ونداي تاۋارلاردى قازاقستاندىق شاعىن كاسىپكەرلەر مەن جەكە تۇلعالار جەتكىزەدى. برەندكە قاتىستى زاڭ بۇزۋشىلىقتى دالەلدەۋ قيىن. ءبىزدىڭ ءوز مۇددەمىز بار. ەگەر ول رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ مۇددەسىمەن ساي­كەس كەلسە، وندا اقشا تاۋىپ قالۋ قاجەت. قانداي دا ءبىر وتباسىلار، قانداي دا ءبىر كوم­پانيالار ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ءبىرشاما جاقسارتا الادى. مەنىڭشە، باتىس كومپانيالارى مۇنداي زاڭداستىرىلعان كونترابانداعا كوز جۇمىپ قارايدى. بۇل ولارعا شىعىنداردى وتەۋ تۇرعىسىنان دا ءتيىمدى. كەز كەلگەن جەكە كومپانيانىڭ الدىڭعى قاتارىندا ءبىر ماقسات تۇرادى – كىرىس پەن پايدا الۋ. بۇل جەردە ولار تىم قاتتى قاداعالايدى دەپ ويلامايمىن»، دەيدى ول.

دەگەنمەن قارجى ساراپشىسى ا.چە­بوتارەۆ رەەكسپورت جاساعىسى كەلەتىن كەز كەلگەن كاسىپكەردىڭ ەش ۇيالماستان بال­كىم «اتامەكەن» ۇپك-دان، بالكىم اقش ەلشىلىگىنەن كەڭەس سۇراۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى. دەگەنمەن سانكتسياعا قاتىس­تى تۇپ­كىلىكتى شەشىمدى اقش قارجى مينيس­ترلىگى قابىلدايتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك دەيدى ول.

Tsn.ua مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قازىر رەسەيدە بىرقاتار تاۋارلار تاۋسىلا باس­تاعان. قاتارى قاتتى سيرەگەن ونىمدەر تىزىمىندە – قۇلاققاپ، Apple مەن Samsung سمارتفوندارى، يمپورتتىق اۆتوكولىكتەر، گازدالعان سۋسىنعا قاجەتتى گاز، يمپورتتىق ءدارى-دارمەك، بالالار تاعامدارى، ەلەكتروندى جانە تۇرمىستىق تەحنيكالار بار. سونداي-اق رەسەي سورەلەرىنەن بار­لىق يمپورتتىق تاۋارلار بىرتىندەپ جو­يىلى­پ بارادى. كوسمەتيكالىق برەندتەر، تۇرمىستىق حيميا، جيھازدار مەن تۇرمىستىق تەحنيكا مەن اۆتوكولىكتەرگە ارنالعان كومپونەنتتەر دە نارىقتان جوعالىپ جاتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

جاپونيادا جەر سىلكىندى

الەم • بۇگىن، 10:22

ۇقساس جاڭالىقتار