تانىم • 17 تامىز، 2022

قاسقىر جايلى حيكايالار

515 رەت كورسەتىلدى

اتام قازاق «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەپ بەكەر ايتپاعان ەكەن. ءدال وسى تۇراقتى تىركەستىڭ راستىعىنا جۋىقتا تۋعان جەرگە بارىپ، سول ولكەدە ءوسىپ-ونگەن اعايىندارمەن بولعان اڭگىمە ۇستىندە كوز جەتكىز­گەندەي بولدىق. ياعني ەل اۋزىنان نەبىر قىزىقتى وقيعالار ەستى­دىك. اسىرەسە تاۋ جاس­تانىپ، جازيرا جامىلىپ، تۇمسا تابيعاتى بۇزىلماعان ولكەدە ءومىر سۇرگەن حالىق اراسىندا نەبىر تاڭ­عالارلىق، توسىن قىزىقتى وقيعا­لار كەزدەسەدى ەكەن. ونىڭ دەنى قاسقىر جايلى حيكايالار. سونىڭ ءبىر شوعىرىن گازەت وقىرمانىنا ۇسىنىپ وتىرمىز.

قاسقىر جەتەلەگەن كەمپىر

بۇل وقيعا ەرتەرەكتە بولعان ەكەن. جايلاۋدان قۇلاعان ەل كۇزەۋلىككە جامىراي كەلىپ قونىپ جاتقان تۇس. بۇرىنىراق كوشىپ كەلگەن اۋىل ادامدارى كەيىن كەلگەندەردى ەرۋلىككە شاقىرىپ مارە-سارە. وسىنداي ءبىر قىدىرىس كەزىندە جاسى اۋدەم جەرگە كەلىپ قالعان كەيۋانا كەمپىر ادەتتەگىدەي قاراتۇمسىقتىڭ ارعى بەتىندەگى جاعالتوبەنى جاستانا قونعان ۇلكەن ناعاشىلارىنا ەرۋلەپ بارۋعا جولعا شىعادى. ەكى ارا ونشا الىس ەمەس، جاياۋعا ەتاسىم جەر.

ەڭكىش تارتقان كەيۋانا كۇزگى سامال جەلپىگەن اقشىتىرا شىلاۋىشىن جەلبىرەتىپ، قولىندا كونەتوز ورامالعا ءتۇيىپ ۇستاعان بەس-التى قۇرتى مەن جارتى تابا نانى بار باياۋ ادىمدايدى. جارىقتىق كەزىندە التاي-قوبداعا اتى شىققان بايدىڭ قىزى ەكەن. قازىرگى كۇنى مىناۋ، ياعني توڭكەرىستەن كەيىن توڭكەرىلىپ تۇسكەن كوپتىڭ ءبىرى. اكەدەن قالعان مىڭعىرعان مال قازىر ۇكىمەتتىڭ مۇلكى. تەك شەشەسى بەيباق بايتالاۋ (كامپەسكە) كەزىندە ەنەسىنەن قالعان جال­پاقتىعى بەس ەلى، سوم كۇمىستەن قۇيى­لىپ، جيەگىنە جىڭىشكە كۇمىس جىپپەن سىر­مالى ويۋ شەكىتكەن، قالىڭدىعى پىشاق ­سىرتى بىلەزىگىن بەرىپ كەتكەن. ونى كەيۋانا كوپ جىل جان بالاسىنا كورسەتپەي ساندىققا ساقتاپ كەلگەن ەدى. ديىرمەننىڭ تاسىنداي شىر اينالعان دۇنيە تاعى ءبىر توڭكەرىلگەندە، ساياسات جۇمسارىپ، قارعىس العىسقا اۋىستى. ءسويتىپ، كەيۋانا اپامىز ساندىقتا جاتقان سوم بىلەزىكتى جاسقانباي تاعىپ جۇرەتىن كۇنگە دە جەتتى.

ەندى ءسۇتپىسىرىم جۇرسە اپامىز دىت­تەگەن جەرىنە جەتەرى حاق. الداعى ۇرىم­تال بەلەگىردەن اسسا بولدى. بۇل جەر­دى بىلايعى جۇرت «قاسقىرسوقپاق» دەي­دى. سەبەبى ارتقى جاقتاعى قىزىل تاۋ جاماتىدا ءبورى ۇيالايدى، ولار كۇزدە ەسەيگەن كۇشىكتەرىن ەرتىپ وسى سوقپاقپەن ويعا تۇسەدى.

قىزىق بولعاندا اپامىزعا ۇيالى قاسقىر كەزدەسە كەتكەنى. بۇلار سەل جىر­عان تەرەڭ جىلعاعا جىعىلىپ، ۇيەلەپ ولگەن كارى سيىردىڭ جەمتىگىن جەپ جاتىپتى. جالعىز-جارىم كارى كەيۋانانى كورگەن ءۇيىردىڭ ارلانى اقىرىن تايقىپ، كۇشىكتەرىن باستاپ جىلىستاي بەرگەن كورىنەدى. الدە قورىقتى، الدە سولاي جاساۋدى قۇپ كوردى مە ەكەن اپامىز قولىندا قيسىق تاياق، قاسقىرلارعا قاراي اقىرىپ ۇمتىلىپتى. سول ساتتە جەمتىكتى قىزعانعان ولىكشىن قانشىق قاسقىر تۇرا ۇمتىلىپ، كەيۋانانىڭ قو­لىن بىلەگىنە دەيىن قاۋىپ قالسا كەرەك. قىزىق بولعاندا قاسقىردىڭ ءتىسى سوم بىلەزىككە ءتيىپ، شاقىر-شۇقىر تىس­تە­سىپ تۇرىپ قالماي ما. ساسىپ قال­عان اپا­مىز قاسقىردىڭ ءتىلىن قىزىل وڭە­شىمەن قو­سىپ ءبۇرىپ الا قويىپتى. الدە ەرلىك، الدە قۇدايدىڭ قۋاتى. ءسويتىپ، جارىق­تىق ءتىلى تۇتىلىپ، وڭەشى شەڭگەلدەن­گەن قانشىق قاسقىردى جەتەلەپ اۋىلعا الىپ كەلىپتى. مىنا قىزىقتى كورگەن ناعاشىلار اۋىلىنىڭ بىلەكتى جىگىتتەرى دەرەۋ كەمپىردىڭ جەتەگىندەگى قاسقىردى سويىلمەن سوعىپ الىپتى.

ايۋ جارعان قاسقىر

بۇل وقيعا دا تىم ەرتەرەكتە، شامامەن شىڭجان-التاي بەتىنە قو­نىس تەپكەن قازاقتار ءورىسىن كەڭەيتىپ، قوبدا بەتىنە قونىستانا باستاعان تۇس دەيدى ۇلكەندەر. بىلتەلى مىلتىعىن اسىنعان اڭشى قازاق ورمەگەيتى اسۋى­نىڭ ەكى بەتىن كەزەك-كەزەك شولىپ اڭ اۋلايدى ەكەن. بىردە بيىك جارتاستىڭ كولەڭكەسىندە جۋساپ جاتقان ءبىر توپ تاۋەشكىنى كورەدى. بۇلاردىڭ بىرەۋىن اتىپ الماققا ىق جاعىنا شى­عىپ، اياقتى مىلتىعىن قۇرىپ قويىپ، جا­نۋارلاردىڭ ءورۋىن كۇتىپ جاتادى. سول ەكى ورتادا ۇلكەن قوڭىر ايۋ جاردىڭ ۇستىنە باسپالاپ شىعىپ، كۇرەكتەي تاس­تى جۋساپ جاتقان تاۋەشكىلەرگە اتادى. ەشكىلەردىڭ بىرىنە تاس ءدال ءتيىپ سەسپەي قاتقان ەكەن. قالعانى ءدۇر ەتىپ ۇركىپ جوق بولادى. اڭشى قۇداي بەردى دەپ ايۋدى اتۋعا ىڭعايلانادى. ايۋ قوباڭداپ كەلىپ، ولجاسىن جاۋكەمدەي باستايدى.

اڭشى اسىقپاي بەلدىگىنە بايلاعان دارىقابىن الىپ، ونى وقشانتايعا قۇيۋعا وقتالا بەرىپ، ايۋدىڭ وڭجاعىنان باسپالاپ كەلە جاتقان كوكشۋلان قاسقىردى بايقاپ قالادى. ەندى نە بولار ەكەن؟ قاسقىر وقشا اتىلىپ ايۋدىڭ استىنان زىپ ەتىپ وتە شىققانداي بولادى. ايۋ ارس ەتىپ باۋىرىنان وتە شىققان قاسقىردى قاۋىپ تۇسەدى دە، قورباڭداپ بىردەمەلەردى سۋىرىپ ابىگەرگە تۇسەدى.

ازدان سوڭ قورباڭداعان ايۋ تىپ-تىنىش جەر باۋىرلاپ جاتىپ قالادى. نە بولىپ جاتقانىن كولدەنەڭنەن اڭدىپ وتىرعان اڭشى تۇسىنە قويماي، اقىرىن كۇتەدى. ارادا ءسۇتپىسىرىم وتكەندە مانا ايۋدىڭ استىنان اعىنداپ وتە شىققان كوك­شۋلان اسىقپاي كەلىپ، ايۋدىڭ ولجا­سىن جەي باستايدى. ايۋ تىپىر ەتپەي ءۇنسىز جاتىر. وعان ءبىر نارسە بولعانىن اڭ­عار­عان اڭشى دەرەۋ قاسقىردى اتىپ الىپ، جار­تاستىڭ تۇبىنە كەلسە، ايۋ ءوزىنىڭ ىشەك-قا­رنىن سۋىرىپ العان، ءولىپ جاتىر.

سويتسە، وقيعا بىلاي ءوربىپتى. ولجا­سىن اپىل-عۇپىل جاۋكەمدەپ جات­قان اڭقاۋ ايۋدىڭ سىرىن بىلەتىن كانىگى قاس­قىر ونىڭ استىنان وتكەندە جۇقا شابىن جارىپ كەتكەن ەكەن. قاسقىردى قابام دەپ ارس ەتكەن ايۋ ءوزىنىڭ شالا جارىلعان ىشەك-قارنىن ءوزى سۋىرىپ الىپ، اقىرى ءولىپ تىنعان. ونىڭ ولگەنىن كۇتىپ تۇر­عان ايلالى قاسقىر جەتىپ كەلىپ، سەمىز تاۋ­ەشكىنىڭ ەتىن جەي بەرگەندە ونى اڭشى اتىپ تۇسىرگەن.

قاسقىر العان ساسىقكۇزەن

تاعى بىردە جالعىز اڭشى يەن دالادا كەلە جاتىپ، قۇلادۇزدە جايىلىپ جاتقان قالىڭ سۋىردى كورەدى. سۋىر جۇرگەن جەرگە قاسقىر، قارساق، ساسىقكۇزەن سياق­تى تەرىسى باعالى جىرتقىشتار كەلەرى حاق. وسى تۇيسىكپەن اڭشى اتىن ساي­دىڭ ىشىنە دوعارىپ تاستاپ، ءوزى تاستان تۇرعىزعان قالقاننىڭ ىعىندا جاسىرىنىپ جاتادى.

كوپ وتپەي سۋىرلاردىڭ اڭقيتتا­عان داۋسىن ەستىپ باسىن كوتەرمەي ماڭايىن شولىپ قاراسا، قارسى بەتتەن ءبىر قاسقىر سۋىر ۇستاۋ ءۇشىن باۋىرلاي باسپالاپ كەلە جاتقانىن كورەدى. «قاپ، بالەم، قاندى باسىڭدى بەرى تارت»، دەپ مىلتىعىن كەزەي باستاعانى سول ەدى، الگى قاسقىر ىرشىپ-شورشىپ، وزىنەن-ءوزى جانتالاسىپ قارعي باستايدى. الىستان انىق كورىنبەيدى، قاسقىردىڭ القىمىندا ءبىر نارسە جابىسىپ جۇرگەن سياقتى. نە بولىپ جاتقانى تۇسىنىكسىز.

ءبىر زاماندا قارعىپ-قارعىپ بولدىر­عان قاسقىر سىلق ءتۇسىپ جاتىپ قالادى. سول بەتى تۇرمايدى. اڭشى وقتاۋلى مىل­تىعىن كەزەي ۇستاپ جاقىنداپ كەلسە، قاسقىر ءولىپ جاتىر. القىمى قانجوسا. تاماعىنان ءالى قان اعىپ جاتىر. اڭشى جان-جاعىنا باجايلاپ قاراسا، اناداي جەردە شاقار ساسىقكۇزەن وتىر. سوندا بارىپ اڭشى وقيعانىڭ ءمان-جايىن تۇسىنەدى.

ياعني ەسى كەتىپ سۋىردى باسپالاپ كەلە جاتقان اش قاسقىردى ساسىقكۇزەن كورەدى دە، جەمىمە ورتاق بولماسىن دەپ، بىلدىرمەي كەلىپ ونىڭ تاماعىنا جابىسا كەتكەن. ونى ەسىل-دەرتى سۋىر بولىپ كەلە جاتقان قاسقىر بايقاماي قالعان. ءسويتىپ، وتكىر تىستەرىمەن قاسقىردىڭ كۇرەتامىرىن ورىپ جىبەرگەن. قاسقىر العان ساسىقكۇزەن اقىرى اڭشىنىڭ وعىنان قۇتىلماعان كورىنەدى.

قارعا كومىلگەن قاسقىر

ەل جاقتا قابىلمۇرات قاري ۇلى دەي­تىن سىنىپتاس دوسىم بار. مىنا اڭگى­مەنى سول ايتىپ بەردى. – وتكەن ەكى مى­­ڭىنشى جىلداردىڭ باسى بولاتىن، – دەيدى قاباڭ دوس. – قاراشا ايىنىڭ باسىندا تابيعاتتى قورعاۋ قىز­مەت­كەرلەرىمەن بىرگە اقسۋ-سىرعالى ولكە­سىنە باردىم. مەنىڭ مىندەتىم – قار كوپ جاۋعان جاعدايدا جول بۇزاتىن تەحنيكانى باسقارۋ ەدى.

راسىندا، بۇل ولكەگە قار ەرتە تۇسەدى. سوعان بايلانىستى تاۋدىڭ سۋىر، تاراق­قۇيرىق سياقتى ۇساق اڭدارى ويداعى حايۋاندارعا قاراعاندا ەرتە ۇيقىعا كەتەدى. بۇل ولكەدە تاۋەشكى مەن ارقاردىڭ ءۇيىرى مول. تابيعات قورعاۋشىلار قىس تۇسپەي تۇرىپ بەلگىلەنگەن نۇكتەلەرگە كەسەك-كەسەك تۇز تاستاپ، قار قالىڭ جاۋا­تىن ويپاڭ جەرگە ەمەس، بيىك-بيىك جالا­ڭاش قىراتتارعا پرەستەلگەن ءشوپ اپا­رىپ تاستايدى.

قاباڭ دوستىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، جۇمىسشىلار ەرتە تۇرىپ تۇز بەن ءشوبىن ارقالاپ تاۋعا شىعىپ كەتكەن. تۇراقتا ءبىر ءوزى قالعان سوڭ ىرگەدە قاڭتارۋلى تۇرعان قاردا جۇرەتىن كولىكتى مىنە سا­لىپ، كۇرتىك قاردى جيەكتەپ ءبىراز ءجۇ­رىپتى. تاۋدىڭ ىقتاسىن قولاتىندا قو­ناق­­تاعان ءبىر توپ تاۋەشكى موتوردىڭ ۇنى­نەن ۇركىپ ورلەي بەرگەنى سول ەكەن، بوك­تەردەن قۇلداي جەل­گەن ءۇش قاسقىر تۇرا قالىپ، ىشىندەگى ىرى­لەۋ ءبىرىن سۋا­عار جىلعاعا جينالعان ومبى قاردى اپىر-توپىر قازىپ كومىپ تاستايدى دا، قال­عان ەكەۋى تاۋەشكىلەردى ەكى جاقتان قاۋ­مالاپ تىقسىرا-تىقسىرا ءدال كومۋلى قاس­قىردىڭ ۇستىنە اكەلىپ توعىتادى.

وسى ساتتە قاردىڭ استىندا كومۋلى جاتقان قاسقىر قارعىپ تۇرعان ءۇيىردىڭ ءدال ورتاسىندا ورعىپ بارا جاتقان سەر­­كەشتىڭ القىمىن الا ءتۇسىپ باسىپ قالىپ­ت­ى. بۇل وقيعانى كوزىمەن كورگەن دو­سىم «ەگەر بۇل دۇنيەنى كوزىممەن كور­مەي بىرەۋدەن ەستىسەم سەنبەس ەدىم، قاس­قىر­دىڭ مۇنداي اقىلدى بولارىن كىم بىل­گەن» دەپ باسىن شايقاپ، تاڭدانىپ وتىردى.

قاسقىر سوققان كاسىپ اپاي

بۇل وقيعا قوبدا ايماعىنىڭ تەك قازاقتار مەكەندەيتىن قوبدا سۇمىنى جەرىندە بولعان ەكەن. جون جايلاپ، تاۋ ساعالاپ وسكەن حالىق دالانىڭ تاعى­سى قاسقىرمەن سوقتىعىسپاي ءجۇرۋى نە­كەن-ساياق. وسىنداي كۇننىڭ بىرىندە كاسىپ بەيىسبايقىزى دەيتىن اپامىز ءتۇن ىشىندە قوتاندا دۇركىرەپ قوي ۇرىككەن سوڭ جۇگىرىپ دالاعا شىعادى. اي سۇتتەي جارىق. ەكى كۇن بۇرىن قىستاۋعا كوشىپ كەلگەندىكتەن وتار قويدى تاس قوراعا قاماماي سىرتقا تاستاپ قويعان بولاتىن.

ۇيدەن اتىپ شىققان اپامىز باجايلاپ قاراسا، وتار قويدىڭ ورتاسىندا يت سياقتى ءبىر حايۋاننىڭ جۇرگەنىن كوزى شالادى. قاسقىر دەيىن دەسە تۇرقى كىشى. ال ءيتتىڭ قوتانعا ءتۇسىپ قوي ۇركىتكەنىن بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن. ويلانىپ تۇ­رۋعا ۋاقىت جوق، اپامىز جان-جاعىنا قاراسا قولىنا ءىلىپ الار ەشتەمە جوق. سودان تۇرا ۇمتىلىپ اقشۋلان ءيتتىڭ ارتقى سيراعىنان شاپ ەتكىزىپ ۇستاي الىپ، سۇيرەي جونەلەدى. سۇيرەپ كەلە جاتىپ ويلاندى. مىنا حايۋان يت ەمەس. يت بولسا قىڭسىلار ەدى. تەگى كۇشىك قاسقىر بولسا كەرەك...

كوڭىلىنە كۇدىك كىرگەن كاسىپ اپامىز قاسقىردىڭ سيراعىن تاستاي بەرىپ، قاق شەكەدەن قۇلاقتايدى. قاسقىر بۇلقىنعان سايىن باس تەرىسى بۇلعاقتاپ كۇش بەرەتىن ءتۇرى جوق. ءبىر كەزدە ارپالىسقان قاسقىر كىرش ەتكىزىپ الاقانىن تىستەپ الادى. وعان قارايتىن ۋاقىت قايدا. ايقاسىپ ءجۇرىپ ۇيدە جاتقان كۇيەۋىنە «تەز، تەسەنى اكەل!» دەپ ايعايلايدى. ويىندا ەشتەڭە جوق ۇيدەن شىققان كۇيەۋى كەشە عانا قويدىڭ قيىن ويعان تەمىر تەسەنى ىزدەپ كەتىپ بارادى. «تەز تەسەنى اكەل!». «نە بولدى؟».

– كورمەي تۇرسىڭ با، بەيباق، قاسقىر قۇلاقتاپ جاتىرمىن، – دەپ استىنا باسىپ الىپ، تىپىر ەتكىزبەي ۇستاپ وتىر­عان قاسقىردى كورسەتەدى. ەندى مومىن كۇيەۋ ساسقالاقتاسىن. تەسەنى الىپ جەتەدى.

– ۇر، تۇمسىقتان! ساسقان كۇيەۋى تەسە­­مەن قاسقىردىڭ تۇمسىعىن ەمەس، ايەلىنىڭ قانجوسا قولىن پەرىپ كەتەدى.

– ءوي، قارا باسقىر، مەنى ەمەس قاس­قىردى ۇر! سودان نە كەرەك تەسەمەن سوققى­لاپ ءجۇرىپ، قاسقىردى ەستەن تاندىرادى. قاسقىر ءولدى. بىراق اپامىزدىڭ قاسقىردىڭ قۇلاعىندا قارىسىپ قالعان قولى جازىلمايدى. زورعا دەگەندە قا­رىس­قان قولىن بوساتىپ، ء«ۇھ» دەپ كورشىسى ورازبايعا «تەز جەتسىن» دەپ ادام جىبەرەدى.

سول ەكى ورتادا قويلار تاعى دا ءدۇر ەتىپ ۇركەدى. قاراسا، الگى ولگەن قاسقىر سۇيەگىن سۇيرەتىپ، جەر باۋىرلاپ جىلجىپ بارادى ەكەن. ابدەن اشۋلانعان كاسىپ اپامىز ۇيدەن سوعىم سوياتىن اعاش ساپتى پىشاعىن الىپ شىعىپ، اقشۋ­لاننىڭ قارنىن جارىپ تاستاپ بارىپ تىنىشتالادى. تاڭ جارىعىمەن شاۋىپ جەتكەن ورازباي وتاشى دەرەۋ قاسقىردىڭ ءوتى مەن باۋىرىن ارالاستىرىپ، ءبورىنىڭ ءتىسى تيگەن جەرلەرگە جاعىپ شىعادى دا، سىرتىنان قاسقىردىڭ شاربى مايىمەن وراپ تاستايدى. از كۇندە اپامىزدىڭ جاراسى جازىلىپ، ەل ىشىندە «قاسقىر سوققان كاسىپ» اتانىپ كەتكەن ەكەن. وسىندا كەلگەن سوڭ كاسىپ اپامىزدى بىلەتىندەردەن سۇراستىرىپ ەدىم، جارىقتىق دۇنيەدەن ءوتىپ كەتىپتى. وزىنەن تاراعان ۇرپاقتا­رى قاراعاندى وبلىسى، اقتاۋ-تەمىرتاۋ ماڭىندا تۇرادى ەكەن.

تاياقتى قاسقىر

ال مىنا وقيعانى ايتىپ بەرگەن ادام – شىناي راحمەت ۇلى دەيتىن تانىمال ولكەتانۋشى اعامىز. – بىردە، – دەيدى شىقاڭ، – سايىر تاۋىنا اڭ قاراۋعا شىققان اڭشىلار قاتار جۇپ­تاسىپ، ءبىرىن-ءبىرى قولتىقتاپ قاشىپ بارا جاتقان ءۇش قاسقىردى كورەدى. اڭ­شى­لار اڭ-تاڭ. قاسقىر دەگەن حايۋان ءبىرىنىڭ ارتىنان ءبىرى تىزبەكتەلىپ ءجۇرۋشى ەدى، مىنالاردىڭ ارەكەتى قىزىق ەكەن. جۇرىستەرى دە ءونىمسىز بە قالاي...

سودان اڭدىعان الماي قويماس دەگەندەي، قولتىقتاسقان قاسقىرلاردىڭ ىزىنە تۇسكەن كانىگى اڭشىلار كەلەسى بەلەستەن كۇتىپ جاتىپ ەڭ ءىرىسىن قاراۋىلعا الا­دى. وق ءدال قوس وكپەدەن تيگەن ارلان سەس­پەي قاتادى. مىنا قىزىققا قاراڭىز، قالعان ەكى قاسقىردىڭ ءبىرى جوسىپ بەرە­دى دە، ەكىنشىسى تىپىر ەتپەي جاتىپ قالادى. تاجىريبەلى اڭشىلار اتتارىن جاقىن ماڭعا تۇساپ قويىپ، وقتاۋلى مىلتىقتارىن كەزىپ جاقىنداپ كەلسە، ۇلكەن قاسقىر ءولىپ قالىپتى، ال جەر باۋىرلاپ قاشا الماي قالعان قاسقىردىڭ الدىڭعى ەكى اياعى جوق ەكەن. بەيباق جەر باۋىرلاپ جاتىپ قالعان ارتقى ەكى اياعىن شوندايىنا دەيىن كوتەرىپ، تىپىر-تىپىر ەتەدى.

مۇنداي توسىن وقيعاعا تاپ بولعان اڭشىلار انىقتاپ قاراسا بۇل حايۋان­ كۇشىك كەزىندە قاقپانعا ءتۇسىپ، سودان ال­دىڭعى ەكى اياعىن قيىپ قۇتىلعان سياق­تى. سودان بەرى ەكى اياقتاپ كۇن كور­گەن. ۇيالاستارى مۇنى دالاعا تاستاپ كەتپەي، الدىڭعى ەكى قولتىعىنا كولدەنەڭ اعاش­قا جۇگىرتىپ، ونىڭ ەكى باسىن ەكى قاسقىر اۋزىمەن تىستەپ الىپ، ۇشەۋى قاتارلاسا قاشادى ەكەن. شامامەن وسىلاي 7-8 جىل ءومىر سۇرگەن سياقتى.

ەكى كوزى قانتالاپ كەۋدەسىمەن جەر جاستانىپ جاتقان قاسقىردى اڭشىلار اتىپ الىپ قاراسا، كولدەنەڭ تاياق اعاش ءتىپتى جۇنىنە ورالىپ، قولتىق ەتىمەن تۇتاسا ءبىتىپ كەتكەن ەكەن. وسىلاي تاياقتى قاسقىردى اتاپ العان اڭشىلار بۇل حايۋاننىڭ ارەكەتىنە تامسانا تاڭدانىپ، ەل-جۇرتقا كورگەندەرىن ايتىپ ءجۇرىپتى.

اقتوس قارا قاسقىر

مەنىڭ تۋعان اۋىلىمنىڭ باتىس جا­عىن­دا ونشالىق الىس ەمەس دولانقارا (جىلى­قارا) دەگەن تاۋ بار. بالا كەزدەن بىلە­مىن، تاۋدىڭ كۇن بەتى قىستىڭ وزىن­دە شۋاق تارتىپ تۇرادى. سول سەبەپتى دە، وسى­لاي اتالعان بولۋى كەرەك. ءدال تاۋ­دىڭ بوكتەرىندە مەنەن بىرنەشە جاس كىشى قۋانىش دەيتىن ازاماتتىڭ قىستاۋى ورنالاسقان.

 – وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن، – دەيدى قۋەكەڭ. – قايدان كەلگەنى بەلگى­سىز اقتوس قارا قاسقىر پايدا بولدى. وز­دەرى تىم اككى، ماڭايداعى تايىنشا-تور­پاقتان تۇك قويمادى. بۇرىن مۇنداي اقتوس قارا قاسقىر كورمەگەن ەل اڭ-تاڭ. بىرەۋلەر بۇلار قاسقىر ەمەس، جابايى يت شىعار دەيدى. قىسقاسى، ناقتى ءجىپ تاعا الماي قينالادى. سودان بەردىحان دەگەن اڭشى قاقپان قۇرىپ قاسقىردىڭ ءبىرىن قولعا ءتۇسىردى. كادىمگى قاسقىر. ەكىنشىسىن، اڭشى جانىبەك اتىپ الدى. بۇل جىگىتتەر قاسقىردىڭ قارا تەرىسىنە قىزىققان سياقتى.

كەشىكپەي بۇل قارا قاسقىرلاردىڭ دا سىرى اشىلىپتى. جاڭاعى دولان تاۋدىڭ تەرىسكەيىنە قىستاۋ سالعان كەڭ­شىلىك دەگەن قويشىنىڭ اتاقتى قاسقىر الاتىن «قۇتپان» اتتى اقتوس قارا ءيتى بار ەدى. وسى يت ەكى جىلدىڭ الدىندا جوعالىپ كەتكەن بولاتىن. كەڭشىلىك قاريا تاپ ءبىر اتان تۇيەسى جوعالعانداي قايعىرعان ەكەن.

ارتىنان انىقتالعانداي قۇتپان قاتۋ­بەلدىڭ جونىندا ىلىققان قاسقىر­لار­مەن بىرگە جۇرگەنىن مال وتارلاتىپ بار­عان قويشىلار كورگەن ەكەن. قىسقاسى، باتىل تو­بەتتى ۇيىككەن ۇرعاشى قاسقىر ەرتىپ كەت­كەن ەكەن. اقىرى انا اقتوس قارا قاس­قىر­لار قۇتپاننىڭ كۇشىگى بولىپ شىقتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار