الەم • 17 تامىز، 2022

يەمەندە جاعداي تۇراقتالىپ كەلەدى

885 رەت كورسەتىلدى

يەمەندە تاراپتار اتىستى توقتاتۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. ەلدەگى ازاماتتىق سوعىس پەن اتىستى توقتاتۋ كەلىسىمى وسىمەن ەكىنشى رەت ۇزارتىلىپ وتىر. تاراپتاردىڭ بىتىمگە كەلۋى ەلدەگى تىنىشتىقتى ساقتاۋ تۇرعىسىنان ۇلكەن مانگە يە.

2014 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن بەرى يران قولدايتىن حۋسيلەر ەل استاناسى سانا مەن كەيبىر ايماقتاردى ءوز باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. بۇل يەمەن اسكەري كۇشتەرى مەن حۋسيلەر اراسىندا جىلدار بويى جالعاسقان قاق­تىعىسقا سەبەپ بولدى. ساۋد ارابياسى باس­تاعان اراب كواليتسيا كۇشتەرى 2015 جىل­دىڭ ناۋرىز ايىنان بەرى حۋسيلەرگە قارسى شىعىپ، يەمەن ۇكىمەتىنە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمىنىڭ يەمەندەگى ارنايى وكىلى گرۋندبەرگ يەمەن ۇكىمەتى مەن حۋسيلەر 2 ءساۋىر كۇنى اۋە، قۇرلىق جانە تەڭىز وپەراتسيالارىن 2 ايعا توقتاتۋعا كەلىسكەنىن حابار­لاعان بولاتىن. كەيىن 2 ماۋسىمدا اتىس­تى توقتاتۋ كەلىسىمىنىڭ اياقتالۋىنا بىر­نەشە ساعات قالعاندا تاراپتار اتىستى توقتاتۋدى تاعى 2 ايعا ۇزارتۋعا كەلىسكەنى تۋرالى اقپارات شىقتى. ەندى يەمەن ۇكىمەتى مەن حۋسيلەر بىتىمگەرشىلىكتى 2 قازانعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. گرۋندبەرگ ەكىنشى رەت ۇزارتۋمەن 6 ايعا سوزىلعان اتىستى توقتاتۋ كەلىسىمى تايز جانە حۋدەيداداعى قيىندىقتاردى جەڭىلدەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

يەمەندە 2 ساۋىردە باستالىپ، ءتورت ايدان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان جانە سوڭعى شەشىممەن التى ايعا سوزىلعان اتىستى توقتاتۋ كەلىسىمى سوعىس باستالعاننان، ياعني 2014 جىلدان بەرگى ەڭ ۇزاق مەرزىمگە اتىستى توقتاتۋ قادامى رەتىندە بەلگىلى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ يەمەندەگى جاعدايدى تۇ­راقتاندىرۋى قاقتىعىسقا قاتىستى اي­ماق­تىق جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ۇستانىمىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. وسىلايشا، بۇۇ مەن ومان يەمەندەگى اتىس­تى توقتاتىپ، ەكى تاراپتىڭ بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمىنىڭ ۋاقىتىن ۇزارتىپ، ونى تۇراقتى ەتۋ ارقىلى ەلدە بەيبىتشىلىك ورناتۋعا اتسالىسىپ جاتىر.

بۇۇ-نىڭ يەمەندەگى ارنايى وكىلى گرۋندبەرگ اتىستى توقتاتۋ مەملەكەتتىك قىز­مەتكەرلەردىڭ جالاقىلارى مەن زەينەتا­قى­لارىن تۇراقتى تولەۋگە، تايز جانە باسقا ايماقتارعا جولداردى اشۋعا، حالىقارالىق «سانا» اۋەجايىنا ەكى جاقتى رەيستەردى كوبەيتۋ، جانارمايدىڭ مول بولۋى جانە حۋدەيدا پورتىنىڭ تۇراقتى قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن العا تارتتى. بۇۇ-نىڭ يەمەن كەڭسەسى دايىن­دا­عان ەسەبى بويىنشا اتىس توقتاعان 4 ايدىڭ ىشىندە 30 جانارماي تاسىمالدايتىن كەمە حۋدەيدا پورتىنا كەلگەن. يەمەن ۇكىمەتى بولسا 29 شىلدە كۇنگى مالىمدەمەسىندە اتىس­تى 4 ايعا توقتاتۋ پروتسەسى كەزىندە حۋدەيدا پور­تىنا جەتكەن جانارمايدان 187 ميل­ليون دوللار تابىس تاپقانىن مالىمدەدى.

حۋسيلەردىڭ باقىلاۋىنداعى «سانا» حالىقارالىق اۋەجايى 2016 جىل­دان بەرى العاش رەت قايتا اشىلىپ، مىسىر مەن يور­دا­نياعا كوممەرتسيالىق رەيس­تەر­دىڭ جۇزە­گە اسىرىلۋىنا رۇقسات بەرىلدى. كوم­مەر­تسيالىق رەيسپەن قاتار 10 مىڭنان استام جولاۋشىنىڭ ساياحاتتاۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. سونداي-اق يەمەننىڭ رەسمي اگەنتتىگى شابۆا قالاسىنداعى «اتاك» اۋەجايى كوم­مەر­تسيالىق رەيستەر ءۇشىن قايتا اشىل­عانىن حابارلادى. اۋەجاي بۇعان دەيىن ازاماتتىق سوعىس سالدارىنان 7 جىلدان استام ۋاقىت قىزمەت كورسەتپەگەن. ەستەرىڭىزگە سالا كە­تەيىك، حۋسي جاساقتارى مەن يەمەن اسكەري كۇش­تەرى اراسىنداعى قاقتىعىستار ۇزاق ۋاقىت بويى جالعاسقان شابۆا قالاسى 2017 جىلى حۋسيلەردەن ازات ەتىلگەن بولاتىن. بۇگىندە شابۆا يەمەن ۇكىمەتى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى قولدايتىن وڭتۇستىك وتپەلى كەڭەسىنىڭ باقىلاۋىندا.

جالپى، يەمەن شەكاراسىنىڭ سىرتىن­داعى اراب كواليتسياسى ەلدەرىن نىساناعا العان حۋسيلەر كواليتسيا قۇرىلعان 2015 جىلدان باستاپ ءساۋىر ايىندا اتىستى ۋ­ا­قىت­شا توقتاتۋ باستالعانعا دەيىنگى ارا­لىق­تا بالليستيكالىق زىمىراندار، ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن ۇشاقتار جانە اسكەري كەمەلەرمەن 1300-دەن استام شابۋىل جاساعانى انىقتالدى.

ساۋد ارابياسى باستاعان اراب كواليتسيا­سى اتىستى توقتاتۋ پروتسەسى كەزىندە حۋسيلەرگە قارسى كۇش قولدانۋدى دوعارعان كەزدە ولار دا ساۋد ارابياسى مەن بىرىككەن اراب امىر­لىكتەرىنە قارسى شابۋىلدار جاسامايدى. بۇل – ايماقتاعى اتىستى توقتاتۋدىڭ نە­گىزگى باستاماسى. دەگەنمەن حۋسيلەر كەلى­سىم­گە ساي ارەكەت ەتپەي، اتىستى توقتاتۋ رە­جىمىن بۇزعانى تۋرالى اقپاراتتار بار. يە­مەندىك تاۋەلسىز ۇيىمداردىڭ مالىمەتى بويىنشا 2 ءساۋىر كۇنى اتىستى توقتاتۋ باس­تال­عاننان شىلدە ايىنىڭ سوڭىنا دەيىنگى مەرزىمدە 1 700 رەت اتىستى توقتاتۋ كەلى­سىمى­نىڭ بۇزىلعانى انىقتالىپ، ونىڭ
1 578-ءى حۋسيلەر تاراپىنان جاسالعانى بەل­گى­لى بولعان.

يەمەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى احمەد بين مۇباراك شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا جاسا­عان مالىمدەمەسىندە حۋسيلەردى «كۇنىنە 50 رەت اتىستى توقتاتۋ كەلىسىمىن بۇزدى» دەپ ايىپتادى. بين مۇباراك بۇل زاڭ بۇزۋشىلىقتاردان 81 ادام قازا تاۋىپ، 331-ءنىڭ جاراقات العانىن ايتتى. الايدا بۇۇ-نىڭ يەمەندەگى ارنايى وكىلى گرۋند­بەرگ­تىڭ ايتۋىن­شا، شىلدە ايىندا بەيبىت تۇرعىنداردىڭ قازا­سى اتىستى توقتاتۋ كە­لى­سىمى كۇشىنە ەنگەن الدىڭعى ءۇش ايعا قاراعاندا ازايعان.

بەيبىت تۇرعىندار ءولىمىنىڭ ازايۋىنا قاراماستان، اتىستى توقتاتۋ كە­زەڭىندە كوپتەگەن ايماققا قويىلعان مينا­لاردىڭ جارىلۋى ءالى دە قاراپايىم تۇرعىن­دار­دىڭ اجالىنا سەبەپ بولىپ وتىر. بۇل تۋرالى يەمەن رەسمي وكىلى: «حۋسيلەردىڭ يەمەن اۋماعىنا ورنالاستىرعان مينالار مەن سوعىس قالدىقتارىنىڭ جارىلۋى سالدارىنان 2 ساۋىردەن 1 تامىزعا دەيىنگى ارالىقتا 168 بەيبىت تۇرعىننىڭ زارداپ شەككەنىن تىركەدىك»، دەپ مالىمدەدى. مالىم­دە­مەدەگى دەرەكتەرگە سايكەس 57 ادام، ونىڭ ىشىندە 28 بالا، 4 ايەل قازا تاۋىپ، 111 ادام اۋىر زارداپ شەككەن.

ساراپشىلار يەمەن ۇكىمەتىن باسقارا­تىن پرەزيدەنتتىك كەڭەس ءتورت اي بويى اتىس­تى توقتاتۋ رەجىمىن بۇزباۋ ءۇشىن حۋسي­لەرگە جەڭىلدىكتەر جاسادى دەپ سانايدى. ونىڭ ىشىندە، ەڭ ماڭىزدىسى – حۋسيلەرگە يەمەن تولقۇجاتىنىڭ بەرىلۋى. سونداي-اق حۋسيلەر باسقاراتىن حۋدەيدا پورتىنا مۇناي ونىمدەرىنىڭ تاسىمالدانۋىنا رۇقسات بەرىلدى. بۇل حۋسيلىك اسكەريلەردىڭ سوعىس شى­عىندارىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە مۇم­كىندىك تۋعىزادى.

ۇكىمەت بۇل جەڭىلدىكتەردى 2015 جىلدان بەرى قورشاۋدا بولعان جانە 3 ميل­ليون يەمەندىك تۇراتىن تايز قالاسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن جاساعانى بەلگىلى. الايدا تاراپتاردىڭ شارتتارىنا قايشى بولسا دا حۋسي جاساقتارى تايزگە اپاراتىن نەگىزگى جولداردى ءالى اشپاعان. يەمەندىكتەرگە ۇلكەن جۇك كولىكتەرى ءۇشىن قولاي­سىز تار جولدار ارقىلى وتۋگە عانا رۇق­سات بەردى. جول ماسەلەسىنە قاتىستى بۇۇ-نىڭ وكىلى گرۋندبەرگ ەكى تاراپقا تايز جولدارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن اشۋ تۋرا­لى كەلىسىمگە كەلۋدى ۇسىنعان. ول ۇسى­نىس­قا قاتىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە تىرىس­قا­نىن، بىراق حۋسيلەر بۇل باستامانى قابىل­دا­ماعانىن مالىمدەدى.

جىلدار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان بۇل قاقتىعىستا 377 مىڭعا جۋىق ادام قازا تاپتى. الەمدەگى ەڭ كەدەي ەلدەردىڭ ءبىرى سانالاتىن يەمەندەگى ازاماتتىق سوعىس سالدارىنان ەلدىڭ جاعدايى بۇرىنعىدان بەتەر ناشارلاپ كەتكەن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ءوڭىر جانە وركەنيەت

ساياسات • كەشە

اعا بۋىننىڭ قولداۋى

ساياسات • كەشە

ەسىمنەن كەتپەس ەساعاڭ

رۋحانيات • كەشە

بار ءۇمىت – بۋبليكتە

تەننيس • كەشە

وقىرماننىڭ رۋحاني ولجاسى

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار