ايماقتار • 15 تامىز، 2022

قۋاتتى ءوڭىر – مەملەكەت دامۋىنىڭ كەپىلى

68 رەت كورسەتىلدى

جاسىراتىنى جوق، مەملەكەت باسشىسىنىڭ اباي وبلىسىن قۇرۋعا بايلانىستى شەشىمىنە كۇمانمەن قاراعاندار بولدى. سىڭارجاق پىكىردى ۇستانعاندار «بۇل وبلىس تا دوتاتسيالىق وڭىرگە اينالادى» دەگەن سىندى سكەپتيكالىق كوزقاراستان اينىماي كەلەدى. الايدا كيەلى وڭىردە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ قورجىنىن تولتىرارلىقتاي پەرسپەكتيۆالى باعىتتار بار. وسى وڭىردەن شىققان ىسكەر ازاماتتار جاڭا وبلىسقا ينۆەستيتسيا تارتىپ، ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا دايىن.

اقسۋاتتاعى اۋەجاي جاڭعىرتىلادى

Tas Group كومپانيالار توبى­نىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى دۋلات تاستەكەەۆ وڭىردەگى ينفراقۇ­رى­لىمدى، ونىڭ ىشىندە اقسۋات اۋدانىنداعى اۋەجايدى جاڭعىر­تۋعا ءوز ۇسىنىسىن جەتكىزدى.

«ەكونوميكانىڭ قاۋقار كۇ­شى – ءىرى بيزنەستەن بولەك، شا­عىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ جولعا قويىلۋىنا بايلانىستى. كاسىپ­كەرلەردىڭ ناتيجەلى جۇمىسى ارقىلى كەز كەلگەن وڭىردە سالىق تۇسىمدەرى ارتىپ، مەملەكەتتىك بيۋد­جەتتىڭ كىرىسى ۇلعايادى. وسى رەتتە اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ كيەلى ولكەدەن شىققان ىسكەر ازاماتتاردىڭ باسىن قوسىپ، تۋعان ءوڭىرىمىزدى دامىتۋعا بايلانىستى ءتيىمدى ۇسىنىستار ايتىلاتىن باسقوسۋدى وتكىزۋدى ءجون دەپ تاۋىپتى. بۇل باستامانى قۇپ كورىپ، ءوز تاراپىمىزدان كاسىبىمىزدىڭ ءبىر بولىگىن تۋعان جەرىمىزگە كوشىرۋگە دايىنبىز. سونداي-اق اقسۋات اۋدانىنداعى اۋە­جايدى قالپىنا كەلتىرۋگە بايلانىس­تى ارنايى جوبامىز بار. ونى رەسمي تۇردە جەرگىلىكتى قۇزىرلى ورگاندارعا تاپسىردىق. مۇنداي كەزدەسۋلەر ءجيى ۇيىم­داستىرىلىپ، ايتىلعان كەلەلى ويلار قۇر ءسوز جۇزىندە قالماي ناقتى اتقارىلعان ىسپەن دالەلدەنسە، اباي جەرى قۋاتتى وڭىرلەردىڭ قاتارىنان كورىنەدى دەپ ويلايمىن»، دەدى د.تاستەكەەۆ.

تۇركيالىق كومپانيانىڭ تارتۋى

اباي قۇنانباي ۇلى – تۇتاستاي تۇركى الەمىنە ورتاق تۇلعا. بۇل ورايدا ۇلى شايىر دۇنيەگە كەلگەن ءوڭىردى كوركەيتىپ، دامىتۋعا باۋىرلاس تۇرىك اعايىندار دا نيەتتى. ماسەلەن، Siterm كومپانياسىنىڭ باسشىسى ساكاريا اتيلاي وبلىس ورتالىعىنداعى ابدەن ەسكى­رىپ، توزىعى شىققان جىلۋمەن جاب­دىقتاۋ جۇيەلەرىن جاڭارتۋعا ينۆەس­تيتسيا سالۋعا دايىن ەكەن­دەرىن ايتتى.

«سەمەيدە جىلۋعا بايلانىستى قوردا­لانعان پروبلەمانىڭ بارى ەكەنىن بىلەمىز. سوندىقتان تۇركيالىق كومپانيا جىلۋ ورتالىعىن سالۋعا قاراجات قۇيۋعا قارسى ەمەس. وسى ارقىلى قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ، الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەر شەشىمىن تابار ەدى. بۇل باعىتتا وبلىس اكىم­دىگىمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ كوزدەلىپ وتىر»، دەدى س.اتيلاي.

ينۆەستيتسيالىق احۋال قولايلى بولۋعا ءتيىس

قازاقستاننىڭ يتالياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ەربولات سەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا، اباي وبلىسىندا تۋريزم سالاسىنىڭ كەلەشەگى زور. بىراق بۇل ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق كليمات قولايلى بولۋعا ءتيىس. بيزنەستى جۇرگىزۋگە جان-جاقتى جاع­داي جاسالسا، كەز كەلگەن مەملەكەتتەن ين­ۆەس­­تور كەلۋگە ىنتالى بولادى دەدى ديپلو­مات.

«ەكونوميكانىڭ ءار باعىتى يتاليالىق ينۆەستورلارعا قى­زىقتى. الايدا كەز كەلگەن ينۆەستور ءۇشىن قولايلى جاعدايدىڭ قانشالىقتى جاسالعانى ماڭىزدى. بۇل مەملەكەت پەن ۇكىمەتتىڭ دەڭگەيىندە شەشىلەتىن ماسەلە. مۇنىڭ بارلىعى جاڭادان قۇرىل­عان اباي وبلىسىندا دا ەسكەرىلىپ، قولعا الىنۋى كەرەك. ەگەر دە قاجەتتى جاعداي جاسالسا، البەتتە ينۆەس­تورلار ەلىمىزگە كەلىپ، ەكىجاقتى ىسكەرلىك بايلانىستى دامىتۋعا نيەتتى بولادى. ءبىر كەزدەرى بۇل وڭىردە مال شارۋاشىلىعى، جەڭىل ونەركاسىپ جاقسى دامىپ، دايىن ونىمدەرىمەن ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وبلىسىن قامتيتىن. بۇنى اباي وبلىسىندا دا جاڭعىرتىپ، تىڭ سەرپىن بەرۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيمىن»، دەدى ە.سەمباەۆ.

تاۋ-كەن سالاسى ءوڭىردىڭ درايۆەرىنە اينالادى

KAZ Minerals Management كومپا­نياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ەلدار مامەدوۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، جاڭا وبلىستىڭ قۇرىلۋىمەن سەمەيدە ىسكەر­لىك بەلسەندىلىك جاندانا ءتۇستى. بۇل رەت­تە تاۋ-كەن سالاسى اباي ءوڭىرىنىڭ قو­ز­عاۋشى كۇشىنە اينالا الادى دەپ سانايدى كاسىپورىن باسشىسى. ويتكەنى، وبلىستا مىس، التىن جانە باسقا دا باعالى مەتالداردىڭ كەن ورنى كوپ. تەك گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جولعا قويىلسا يگى.

«اباي وبلىسىندا مىستىڭ قاينار كوزى جەتەرلىك. ءبىزدىڭ كومپانيا بىرنەشە كاسىپورىنعا جەتەكشىلىك ەتەدى. ونىڭ ىشىندە ورلوۆ كەشەنىنىڭ ورنى بولەك. قازىر وندا 2 مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. كاسىپورىنعا تاياۋ ورنالاسقان جەزكەنت ەلدى مەكەنىندە كەنشىلىك كاسىپ – اتادان بالاعا جالعاساتىن ماماندىققا اينالدى دەسەم قاتەلەسپەيمىن. جاڭا يندۋستريالاندىرۋدىڭ فلاگماندارىنىڭ ءبىرى – اقتوعاي كەن بايىتۋ كومبيناتى سانالادى. اياگوز اۋدانىندا ورنالاسقان بۇل فابريكانىڭ ەكىنشى كەزەگىن بىلتىر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تىكەلەي ءوزى اشقان ەدى. بۇل ورايدا ءبىزدىڭ كومپانيا بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن ورىندى. وسى باعىتتا جانە وڭىرلىك ەكونوميكانى وركەندەتۋگە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا دايىنبىز»، دەدى ە.مامەدوۆ.

توعىز جول تورابىنىڭ تيىمدىلىگى

سەمەي قالاسىنىڭ گۇلدەنگەن كەزى مەيرامحات اينابەكوۆتىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى. شاھاردىڭ ەكس-اكىمى پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ اباي وبلىسىن قۇرۋداعى باستاماسى ادىلەتتى شەشىم ەكە­نىن جەتكىزىپ، وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى پايدا­لانۋ كەرەك دەپ سانايدى.

«جاقسى، وبلىس قۇرىلدى. ەندى قاي باعىتتا جۇمىس ىستەپ، حالىقتىڭ جاعدايىن قالاي كوتەرۋگە بولادى؟ وسىنى ويلاستىرۋ كەرەك. راس، ءبىزدىڭ وبلىس ءبىراز اۋىر جاعدايدا تۇر. كەزىندە مۇندا اۋىل شارۋاشىلىعى، تاماق جانە جەڭىل ونەركاسىپتىڭ دامۋى جاقسى ەدى. بىزدە مۇناي، گاز وندىرىلمەيدى. قازىر وبلىس اكىمىنىڭ العا قويىپ وتىرعان ماقساتى – بۇرىنعى باسىم سالالاردى جاڭعىرتىپ، قايتادان قاتارعا قوسۋ. ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىن. ءبىزدىڭ وبلىستا 1 ملن-عا تارتا حالىق تۇرادى. ەگەر ءبىر ادام جىلىنا ءۇش اياقكيىم پايدالاناتىنىن ەسكەرسەك، وندا 3 ملن-داي اياقكيىم ءونىمى قاجەت ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ءبىر اياقكيىمنىڭ باعاسىن شارتتى تۇردە 10 مىڭ تەڭگەگە باعالاساق، وندا جىلىنا 30 ملرد تەڭگەگە اياقكيىم ءونىمىن تىگۋگە بولاتىنىن كورەسىز. قازىر وسى 30 ملرد تەڭگە قىتايعا، تۇركياعا جانە رەسەيگە جىبەرىلىپ وتىر. ويتكەنى ءوزىمىز ءوندىرىپ، شىعارىپ جاتقانىمىز جوق. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعىن كوتەرە وتىرىپ، تاماق جانە جەڭىل ونەركاسىبىنە شيكىزات دايىنداۋدى ماقسات تۇتساق ۇتارىمىز كوپ بولادى دەپ ويلايمىن. بۇل شارۋانى اتقارۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ بەرەكە-بىرلىگى قاجەت. تاعدىر سەمەيدەن شىققان ازاماتتاردى سۋعا دا سالدى، وتقا دا ورادى. بىراق ولاردىڭ ساعى سىنعان جوق. شاما-شارقى كەلگەنشە ءار سالادا تابىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. قۋانتارلىعى، ءوڭىر ازاماتتارى «مالىم – جانىمنىڭ ساداعاسى، جانىم – ارىمنىڭ ساداعاسى» دەگەن ءتامسىلدى بەرىك ۇستانادى. وبلىس قۇرىلىپ جاتقانىن ەستىگەن ىسكەر ازاماتتارىمىز ءبىر جەڭنەن قول، ءبىر جاعادان باس شىعارىپ، تۋعان ءوڭىرىن كوركەيتۋگە جۇمىلا قىزمەت ىستەيدى دەگەن ءۇمىتىمىز باسىم. گەوگرافيالىق ورنالاسۋىمىز قاي جاعىنان الساق تا ءتيىمدى. تەمىر جول مەن اۆتوموبيل جولدارى بار. شىعىستا قىتاي، سولتۇستىكتە رەسەي ىرگەلەس جاتىر. ءبىزدىڭ ازاماتتار وسى مەملەكەتتەرمەن جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى دەپ سانايمىن»، دەدى م.اينابەكوۆ.

وبلىس اكىمى تاياۋ كەلەشەكتە وڭىردە مەتاللۋرگيا، تاماق جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى جولعا قويىلىپ، سول سەكىلدى اگرارلىق ءارى تۋريستىك باعىت قاسيەتتى ولكەنىڭ باسىم سالالارىنا اينالاتىنىنا سەنىمدى.

«وبلىسىمىزعا ءتان ەرەكشە مادەني كولوريتتى قولداپ، كوبەيتەتىن بولامىز. وسى باعىتتاعى تاكتيكالىق قادام­دارىمىز انىقتالدى. بىرىنشىدەن، بۇل – ەكونوميكانىڭ مەتاللۋرگيا، تاماق، قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن اگرارلىق سەكتورىن دامىتۋ. 2025 جىلعا دەيىن تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە 5 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. اباي وبلىسى قولدانىستاعى ساۋدا-كولىك دالىزدەرىن جەتىلدىرىپ، جاڭا باعىتتاردى قالىپتاستىرۋعا قولايلى گەوگرافيالىق ورىنعا يە. كەلەشەكتە 82،5 ملرد تەڭگەگە سەمەيدى اينالىپ وتەتىن اۆتوموبيل جولىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» تۇجىرىمداماسى اياسىندا بولاشاقتا باقتى – اياگوز تەمىرجولىن، سونداي-اق سەمەيدە قۇرلىق پورتىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتىپ، جۇك جانە جولاۋشىلار تاسىمالىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى»، دەدى ن.ۇرانحاەۆ.

بۇدان بولەك وبلىستا تاريحي-مادەني جانە ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ الەۋەتى زور. مەديتسينالىق ءتۋريزمدى دە دامىتۋدىڭ العىشارتتارى بار. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستانداعى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنى – سەمەي مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىزمەتىمەن بايلانىس­تى. سول سەكىلدى كۋرچاتوۆ قالاسىنداعى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق پەن سەمەي قالاسىنداعى يادرولىق مەديتسينا جانە ونكولوگيا ورتالىعىنىڭ جۇمىسى دا بۇل باعىتتا ۇلگى الارلىقتاي.

 

اباي وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

جاپونيادا جەر سىلكىندى

الەم • بۇگىن، 10:22

ۇقساس جاڭالىقتار