جۋىردا ادىلەت مينيسترلىگى زاڭ شىعارۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان تۇرعانباەۆ «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتسيالىق زاڭعا ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەر تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى. ەستەرىڭىزگە سالساق, كونستيتۋتسيالىق زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ اياسىندا سايلاۋ تۋرالى زاڭعا باقىلاۋشىلاردىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. ياعني سايلاۋ پروتسەسىن باقىلاۋمەن اينالىساتىن قوعامدىق بىرلەستىكتەردى اككرەديتتەۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق وسى ىسپەن اينالىساتىن مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ شەتەلدەن قارجىلاندىرۋىنا تىيىم سالىنباق.
– ادىلەت مينيسترلىگى زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. قازىرگى تاڭدا ول «اشىق نقا» پورتالىندا قوعامدىق تالقىلاۋدان ءوتىپ جاتىر. ءتۇرلى پىكىرلەر ءتۇسىپ جاتىر. ولارعا جاۋاپ بەرىپ, تالداۋ جاساپ وتىرمىز. باقىلاۋشىلاردى اككرەديتتەۋگە كەلسەك, قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باقىلاۋشىلارىن اككرەديتاتسيالاۋ كوزدەلگەن. ولاردى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىمى بويىنشا اككرەديتاتسيادان وتكىزەدى. بىرىڭعاي قۇقىقتىق رەتتەۋ ءۇشىن زاڭ جوباسى ارقىلى ۇلتتىق باقىلاۋشىلاردى دا اككرەديتتەۋ ۇسىنىلىپ وتىر, – دەيدى باۋىرجان تۇرعانباەۆ.
مۇنداي تالاپتار حالىقارالىق تاجىريبەدە بار ەكەن. مىسالى, نورۆەگيادا, گرۋزيادا, ارمەنيادا, بولگاريادا سايلاۋدى باقىلاۋشىلاردى اككرەديتتەۋ قاعيداتى ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ, سونداي-اق دەموكراتيالىق سايلاۋ كەڭەسىنىڭ قۇجاتتارىندا كورىنىس تاپقان. ماماندار شەتەلدىك قارجىلاندىرۋى بار ۇيىمداردىڭ ەلدەگى سايلاۋ پروتسەسىنە ارالاسۋىنا قازىرگى زاڭنامادا تىيىم سالىنعانىن ەسكە سالادى.
«مىسالى, قولدانىستاعى «ساياسي پارتيالار تۋرالى» زاڭدا شەتەل ازاماتتارى مەن ازاماتتىعى جوق ادامدار پارتيا مۇشەسى بولا المايتىنى ايقىندالعان. سونداي-اق ساياسي پارتيالاردى شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالار مەن شەتەل ازاماتتارىنىڭ قارجىلاندىرۋىنا تىيىم سالىنعان. اقش-تىڭ, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ زاڭناماسىندا ءدال وسىنداي تىيىمدار بار. ەگەر ساياسي پارتيا شەتەلدىك زاڭدى تۇلعادان نەمەسە شەتەل ازاماتىنان قارجى السا, بىردەن تاراتىلاتىنى ايتىلعان. جالپى, سايلاۋ پروتسەسىن قارجىلاندىرۋدىڭ قاعيداتى بۇۇ قۇجاتتارىندا كورسەتىلگەن. ۇسىنىلىپ وتىرعان نورمالاردىڭ حالىقارالىق تاجىريبەدە بار ەكەنىن ەسكەرىپ, زاڭنىڭ بارىنە بىردەي قولدانۋ ءۇشىن وسىنداي تىيىم ەنگىزبەكشىمىز. بۇل تۇزەتۋلەر ەشكىمنىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا ساي كەلەدى», دەدى ۆەدومستۆو وكىلى.
سايلاۋ – حالىقتىڭ اشىق نەمەسە جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى ءوزى ءومىر سۇرەتىن ورتانى باسقارۋشى, حالىقتىڭ اتىنان وكىلدىك ەتۋشى تۇلعانى تاڭداۋ جانە وعان وكىلەتتىلىك بەرۋ ۇدەرىسى. ال وكىلەتتىك العان تۇلعالار مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردە حالىقتىڭ اتىنان وكىلدىك ەتىپ, ونىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا مىندەتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 3-بابىندا «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق. حالىق بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى, سونداي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەدى» دەپ جازىلعان. سايلاۋ ارقىلى حالىقتىڭ مەملەكەتتى باسقارۋ سالاسىنا ارالاسۋى الەمدەگى كوپتەگەن حالىقارالىق شارتتارمەن بەكىتىلگەن.
اتاپ ايتقاندا, 1948 جىلعى 10 جەلتوقساندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىندا قابىلدانعان «ادام قۇقىعىنىڭ جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىنىڭ» 21-بابىندا ء«اربىر ادام ءوز مەملەكەتىن باسقارۋعا تىكەلەي جانە ەركىن تاڭدالعان وكىلدەرى ارقىلى ارالاسۋعا قۇقىلى» دەپ جازىلعان. سونىمەن قاتار ادام قۇقىقتارى جانە نەگىزگى بوستاندىقتارىن قورعاۋ تۋرالى كونۆەنتسيا, ادام جانە حالىقتاردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى افريكا حارتياسى, ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكت جانە تاعى باسقا كوپتەگەن مەملەكەت راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق قۇقىقتىق كەلىسىمشارتتار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىعىنا قاتىستى تاڭداۋ قۇقىعىن مويىندايدى.
