زاماناۋي جاستار قۇندىلىقتارى

تاياۋدا Jastar عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعى «قازاقستان جاستارى» ۇلتتىق بايانداماسىن جاريا­لا­دى. «توعىزىنشى تەرريتوريا­­نى» مەكەندەگەن جاستارعا قا­تىس­تى كوپتەگەن ماعلۇمات توپ­تاس­­تى­رىل­عان جيناقتىڭ قۇندى­لىق­تارعا قاتىستى تۇسى نازارىمىزدى اۋداردى.

جاستاردىڭ قۇندىلىق ۇستا­نىم­دارىن زەرتتەۋدىڭ ەرەكشە ما­ڭىزى بار. ويتكەنى قۇندىلىقتار جەكە تۇلعانىڭ بەلسەندى پوزيتسياسىن دامىتۋعا, ءوزىن-ءوزى انىقتاۋعا جانە جاس ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولادى. ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي جاس­تاردىڭ قۇندىلىقتارى مەن مۇددەسىنە بايلانىستى وزگەرىپ وتىراتىنى بەلگىلى.

بايانداماعا سۇيەنسەك, ماڭ­گىلىك ەلدىڭ وعلاندارى قۇندى­لىق­تارىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ماسەلەن, جاستاردىڭ باسىم بولىگى ءداستۇرلى قۇندىلىقتارعا, اتاپ ايتقاندا, وتباسىنا باسىم­دىق بەرەدى ەكەن. ياعني رەسپون­دەنتتەردىڭ 82,5 پايىزى وتباسىن العاشقى ورىنعا قويعان. بۇدان كەيىن دەنساۋلىق (45,6 پا­يىز), ءۇشىنشى ورىندا دوستىق تۇر (23,1 پايىز). ءار بەسىنشى جاس قازاقستاندىق باستى قۇندىلىق رەتىندە ماتەريالدىق قامسىز ءومىر­دى اتاپ وتەدى. سونداي-اق تىزىم­دە سەنىم, ءدىن (16,2 پايىز) سە­كىل­دى باسىمدىقتار بار. ەڭ قى­زىعى, زاماناۋي قازاقستاننىڭ جاس­تارى «قوعامنىڭ مويىنداۋى, ابىروي» (1,4 پايىز) جانە «شى­عار­ماشىلىق» (1,5 پايىز) جانە «بي­لىككە يە بولۋ» (2,8 پايىز) سەكىلدى ماسەلەلەرگە ءمان بەرمەيتىن كورىنەدى.

زەرتتەۋ كورسەتكەندەي, جاس قازاقستاندىقتاردىڭ نەگىزگى قۇن­دى­لىقتارى كەيىنگى 5 جىل بويى تۇراقتى جانە وزگەرىسسىز. ەرەكشەلىگى سول, قۇندىلىق باعدا­رىنىڭ وزىندىك سيمبيوزىندا ءداستۇرلى جانە قازىرگى زامانعى كوزقاراستاردىڭ قيىلىسۋى, سون­داي-اق قاباتتاسۋى بايقالادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە, جاستار اراسىندا قوعامدىق پىكىرگە ىقپال ەتەتىندەردى ساۋساقپەن ساناي الامىز. جاسوسپىرىمدەردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى «مەن ءۇشىن بەدەلدى ادامدار جوق» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. دەگەنمەن «بيلىك وكىلدەرى», «بلوگەرلەر, ۆاينەرلەر, تيكتوكەرلەر» بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ىقپال ەتە الاتىن كورىنەدى. وسىدان-اق ءداستۇرلى جانە زاماناۋي كوزقاراستار توعىس­قانىن كورەمىز.

سونداي-اق جاستاردىڭ نەگە قىزى­عاتىنى دا ماڭىزعا يە. ولار قىزىعاتىن ترەندتەر قوعامدا بو­لىپ جاتقان الەۋمەتتىك پروتسەس­تەرمەن جانە جاس ۇرپاقتىڭ قۇندى­لىق كوزقاراستارىمەن تىعىز باي­لا­نىستا. زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, دەن­ساۋ­لىق پەن سالاماتتى ءومىر سال­تىن ۇستانۋ سەكىلدى ماسەلەلەر كەيىن­گى كەزدە جاستار اراسىندا كە­ڭى­نەن تارالعان. سونىمەن قاتار فري­لانس­قا بەت بۇرۋ دا تانىمالدىققا يە.

بايانداما اۆتورلارى جاس­تاردى توپ-توپقا جىكتەپ قاراعان ەكەن. ماسەلەن, جوعارى ۇتقىرلىق جانە ديجيتالدانۋ بارىنە ور­­تاق. دەگەنمەن جاسوسپىرىمدەر ءۇشىن (14–18 جاس) ەڭ تانىمال ترەندتەر – سالاماتتى ءومىر سالتى (22,6%) جانە ەكولوگياعا قامقورلىق (16,4%). ورتا جاستاعى توپتا (19–23 جاس) تانىمال ترەندتەر قاتارىندا ءومىردىڭ سەرپىندى قارقىنى (21,5%), فريلانس (20,3%) جانە ءداستۇرلى باق-قا سەنبەۋدىڭ ارتۋى (11,2%) بار.

جاستاردىڭ قۇندىلىق باع­دارلارىن قالىپتاستىرۋعا وبەك­تيۆ جانە سۋبەكتيۆ فاكتورلار اسەر ەتەدى. ەندەشە, ولار سەنىم­دى سەزىنىپ, دامۋى ءۇشىن نە قاجەت؟ جاستاردىڭ پىكىرىنشە, ونى دا­مىتۋعا قاجەت ءۇش باستى شارت – ءداستۇرلى ماتەرياليستىك قۇن­دى­لىقتار: تۇراقتى جۇمىس (52,8 پايىز), جەكە تۇرعىن ءۇي (40,9 پايىز) جانە لايىق تابىس دەڭ­گەيى (39,9 پايىز). زەرتتەۋ اۆتور­لارى قوعامدا وسىنداي قۇندى­لىق­تار باسىم بولعاندا, ونىڭ ما­دە­نيەتى حالىقتىڭ فيزيكالىق كۇنكورىسىن قامتاماسىز ەتۋدى عانا ماقسات ەتەتىنىن ايتادى. كۇنكورىس قامتاماسىز ەتىلگەننەن كەيىن عانا قوعامنىڭ مادەنيەتى ونىڭ مۇشە­لەرىنىڭ سۋبەكتيۆ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا بەيىمدەلە باستايدى.

دامۋعا قاجەت جاعدايلاردى باعالاۋ ەرەكشەلىگى جاس­وسپىرىم­دەردە ايقىن كورىندى. ماسەلەن, جاستاردىڭ وسى توبى ءۇشىن قول­جە­تىمدى جانە ساپالى ءبىلىم بەرۋ­دىڭ (32,3 پايىز) جانە تاڭداۋ قۇقىعىنىڭ (24,3 پايىز) ماڭىزى زور. قورىتا ايتقاندا, «توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ» جاستارى زاماناۋي كوزقاراس ۇستاناتىنى, ومىرلىك قۇندىلىقتارى اعا بۋىن وكىلدەرىنەن مۇلدەم باسقا ەكەنى انىق اڭعارىلادى.