كوروناۆيرۋس • 03 تامىز, 2022

قاۋىپتى ىندەت ءورشىپ بارادى

400 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

دۇنيەنى دۇرلىكتىرىپ, ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن ىندەتتىڭ ءىزى قايتا كورىنە باستادى. الىسقا بارماي-اق, اينالامىزداعى ادامداردان دا اۋىرىپ قالدىم, ەمدەلىپ شىقتىم دەگەن ماندەس مالىمەتتەردى كۇندە ەستىپ ءجۇرمىز. دەي تۇرعانمەن, اۋرۋدىڭ الاڭداتارلىق احۋالىن اڭعارماستان, ماسكا تاقپاي بەيعام جۇرگەن جانداردىڭ دا قاراسى قالىڭ. «جاسىل ايماقتاعىلار» جايباراقات ءجۇر, «سارى ايماققا» ەنگەندەر سالعىرتتىق تانىتۋدا. سوندا اتى جامان اۋرۋدىڭ قاۋىپتى ەكەنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ىندەت جاپپاي بەلەڭ الىپ, «قىزىل ايماققا» كىرۋ قالدى ما؟!

قاۋىپتى ىندەت ءورشىپ بارادى

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات 20 ماۋسىمنان باستاپ رەسپۋبليكادا كۆي اۋرۋىنىڭ ءوسۋى بايقالعانىن, سوڭعى ەكى اپتادا سىرقاتتانعاندار­دىڭ سانى 3,2 ەسە, ياعني 10 714-تەن 34 550 جاعدايعا دەيىن وسكەنىن ايتقان بولاتىن.

«بۇگىنگى تاڭدا ينفەكتسيالىق توسەك­تەردىڭ قامتىلۋى 30%-دى, بۇل شاما­مەن 1 500 پاتسيەنتتى قۇرايدى, رەاني­ما­تسيالىق توسەكتەردىڭ 7%-ى 45 پاتسيەنتتى قۇرايدى. مينيسترلىك كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ جانە ەپيدەمياعا قارسى ۋاقتىلى الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋ ماقساتىندا تۇراقتى نەگىزدە وڭىرلەردەگى احۋالدى باعالاۋ جۇرگىزىلەدى جانە جاعدايدى تۇراق­تاندىرۋعا باعىتتالعان جەدەل شارا­لار قابىلدايدى. مەديتسينالىق ۇيىم­داردىڭ كۆي-گە دايىندىعى تۇراق­تى نەگىزدە قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا 189 مەديتسينالىق ۇيىمدا 4 900-دەن اسا كوۆيدتىك توسەك, 620 رەاني­ما­تسيالىق ورىن, رەزەرۆتە 20 مىڭنان اسا  ورىن بار», دەدى ا.عينيات.

باس شاھارداعى جاعداي دا ءماز ەمەس. قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ مالى­مە­تىنە سۇيەنسەك, كەشە قالادا 949 ىندەت جۇقتىرۋ جاعدايى تىر­كەلگەن.

بۇگىنگى تاڭدا 7 ينفەك­تسيا­لىق ستاتسيونار جۇمىس ىستەيدى, ين­­فەكتسيالىق ستاتسيو­نار­لار­دىڭ توسەكتىك ورىن سىيىم­دى­لىعى 694 توسەكتى قۇ­راي­دى. 361 ادام ين­فەك­­­تسيا­لىق ستاتسيونارلاردا جاتىر, توسەكتىك ورىن جۇكتەمەسى 52%-دى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە كۆي راستالعان ستاتسيونارلارداعى پاتسيەنتتەر سانى – 347 ادام, پنەۆمونيامەن 14 ادام ەمدەلۋدە. جانساقتاۋ بولىمشەسىندە 23 پا­­تسيەنت ەم الۋدا, ونىڭ ىشىندە بىرەۋى ءوجج-گە قوسىلعان. بۇل بو­لىم­شە­دە­گى جۇكتەمەسى 28%-دى قۇرايدى. بۇگىندە جەدەل مەديتسينالىق جار­دەم ستانساسىنا كۆي بويىنشا تاۋلىگىنە 43 شاقىرتۋ تۇسەدى. نۇر-سۇل­تان قالاسى بويىنشا وتكەن تاۋلىكتە 4 714 زەرتحانالىق زەرت­­­تەۋ جۇرگىزىلىپ, 949 جاڭا جاع­­داي تىركەلدى, بۇدان بولەك 46 ادام ىندەتكە قايتا دۋشار بول­­عان. جالپى, پاندەميا كەزە­ڭىن­دە بار­لىعى 3 403 994 پتر زەرتتەۋ جۇر­گىزىلدى.

كەشەگى دەرەك بويىنشا مساك ۇيىمدارىندا 4 294 پا­تسيەنت كوروناۆيرۋس ينفەكتسيادان ەمدەلىپ جاتىر. ونىڭ مەن 833-ءى – بالالار, 179-ى – جۇكتى ايەلدەر. ءبىرىنشى كوم­پونەنتپەن 534 360 ادام, ەكىنشى كومپونەنتپەن 515 968 ادام ۆاكتسينا الدى. رەۆاكتسينادان وتكەن­دەردىڭ سانى – 156 996.

وسى ورايدا نۇر-سۇلتان­دا­عى №3 قالالىق ەمحانا­نىڭ تەراپەۆت-دارىگەرى عاليا باح­تيار­قىزى ۆيرۋستان قورعا­نۋ­­دىڭ بىرنەشە جولىن اتاپ ءوتتى.

«كوروناۆيرۋس سياقتى رەس­پي­راتورلىق ۆيرۋستار, ادام ا­ع­زاسىنا كوز, مۇرىن نەمەسە تاماق ارقىلى قۇرامىندا ۆيرۋسى بار شىرىش نەمەسە تامشىلاردىڭ ءتۇسۋى ارقىلى تا­را­لادى. كوبىنەسە تارالۋ قول ار­قىلى ورىن الادى. قول – ۆي­رۋستىڭ ءبىر ادامنان ەكىنشى ادامعا تارالۋىنىڭ ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن جولدارىنىڭ ءبىرى. پاندەميا كەزىندە ۆيرۋس تارالۋىنىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ قول­جەتىمدى, قاراپايىم جانە ما­ڭىزدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى – قول­دى سابىنمەن ءجيى جۋ. جانە مىندەتتى تۇردە قوعام­دىق ورىن­داردا ماسكا تاعۋ. كورو­نا­ۆيرۋستىڭ تارالۋىن تاعى دا قالاي بولدىرماۋعا بولادى؟ ول ءۇشىن تۇشكىرۋ مەن جوتەلۋدىڭ دۇرىس ادەبىن ساقتاڭىز: جوتەل نەمەسە تۇشكىرۋ كەزىندە اۋىزدى جانە مۇرىندى بۇگىلگەن شىنتاقپەن نەمەسە مايلىقپەن قال­قالاڭىز, پايدالانعان ماي­لىقتى دەرەۋ تاستاڭىز جانە قولدى جۋىڭىز. بەتىڭىزگە – اۋىز­­عا, مۇرىنعا, كوزگە قول تيگىز­­بەڭىز. الەۋمەتتىك قاشىق­تىق­­تى ساقتاڭىز: قول الىسۋ, قۇشاقتاسۋ نەمەسە ءسۇيىسۋ, بىرگە تاماقتانۋ, ءبىر ىدىستى, كە­­سە­لەردى جانە سۇلگىلەردى بىر­گە پايدالانۋدان اۋلاق بو­لى­­ڭىز. سۋىق تيگەن نەمەسە تۇ­ماۋ بەلگىلەرى بار ادامدار­مەن تىعىز بايلانىستان اۋلاق بولىڭىز. ەگەر جوعارى تەمپەراتۋرا, جوتەل نەمەسە تىنىس تا­رىلۋ بەلگىلەرى بولسا, ۋاق­تىلى مەديتسينالىق كو­مەك­كە جۇگىنىڭىز», دەدى ع.باحتيارقىزى.

سونىمەن قاتار ول ۆاكتسي­نا­­نىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا كەلە, سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدار دارىگەرلەرمەن كە­ڭە­س­ە وتىرىپ ءبىرىنشى بولىپ ۆاك­تسينا الۋ كەرەك ەكەنىن العا تارت­تى.

«ۆاكتسينا وسى ۆيرۋستان قورعايتىن مەديتسينانىڭ ويلاپ تاپقان ەڭ ۇلكەن جەتىستى دەۋ­گە بولادى. سول ارقىلى ءبىز ءوزى­مىزدىڭ, جاقىندارىمىزدىڭ دەن­ساۋ­لىعىن ساقتاي الامىز. ول كەيدە دەنساۋلىعىمىزدى قورعاپ قانا قويماي, ولىمنەن دە الىپ قالۋى مۇمكىن. ەكپە الۋ ارقىلى ادامدار قالىپتى ومىر­گە قايتا ورالادى. ۆاكتسي­نا­­نىڭ نەگىزگى ماقساتى – ين­فەك­تسيانىڭ الدىن الۋ ەمەس, اۋرۋدىڭ اۋىر اعىنىنان قور­عاۋ. ول اۋىرىپ, اجالعا اپا­رۋ سال­دارىن ازايتادى. يممۋ­ني­تەت قالىپتاستىرادى. الەم بويىنشا ءجۇرىپ جاتقان ۆيرۋس اسىرەسە سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدار ءۇشىن وتە قاۋىپتى. سوندىقتان وسىنداي بەلگىسى بار ازاماتتار دارىگەرلەرمەن كە­ڭە­سە وتىرىپ ءبىرىنشى بولىپ ۆاك­تسينا الۋى كەرەك», دەدى مامان.

سونداي-اق جاقىندا قازاق­ستان­نىڭ باس سانيتار دارىگەرى ايجان ەسماعامبەتوۆا ءوڭىر «قى­زىل ايماققا» كىرگەن جاع­داي­دا ءبى­لىم بەرۋ سالاسىندا ەنگىزىلەتىن شەكتەۋلەر جايىندا ايتتى.

«بىرىنشىدەن – بۇل سانيتا­ر­لىق-زارارسىز­دان­دى­رۋ­دى كۇ­شەيتۋ, تازالىق جۇرگىزۋ جيى­لى­گىن ارتتىرۋ, كابينەتتەردى جەلدەتۋ, اۋانى زارارسىزدان­دىرۋ. سونىمەن قاتار كىرەبە­رىس­تە سۇزگى ورناتىپ, پەداگوگتەر مەن قىزمەتكەرلەردىڭ دەنە قىزۋىن ولشەۋ قولعا الىنادى», دەدى ا.ەسماعامبەتوۆ

ونىڭ ايتۋىنشا, قاشىقتان وقىتۋ فورماتى ەنگىزىلمەيدى. دەگەنمەن «قىزىل ايماققا» ەنگەن وڭىرلەردە مادەني, تاربيە ءىس-شارالارىن, سىنىپ جانە اتا-انا­لار جينالىستارىن وتكىزۋگە تىيىم سالىنادى.

«بالاباقشالاردا توپتاردى بىرىك­تىرۋ ارقىلى وتكىزى­لە­تىن ءىس-شارالارعا تىيىم سالى­نادى. مەك­تەپتەردە جوعا­رى, ورتا جانە تو­مەنگى سىنىپ وقۋشىلارىن بو­لەك­تەۋ جۇر­گى­زىلۋى مۇمكىن. بۇل ولار­دى مۇم­­كىندىگىنشە ءبىر-بىرىمەن كەز­دەس­پەۋى ءۇشىن جاسالادى. ەستە­رىڭىز­دە بولسا, باستاۋىش جانە جوعارى سىنىپتار ءۇشىن بولەك كىرەبەرىس ۇيىمداستىرعان ەدىك», دەدى باس سانيتار دارىگەر.

سوڭعى جاڭالىقتار