جالپى, ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتى ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرىمىز جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋى كەزىندە تاڭداۋ پاندەرى بەلگىلەنگەن. ولار سول بويىنشا ۇبت سىناعىندا تەست تاپسىرىپ, مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولىپ ءجۇر. وسى ارادا ايتارىم, 11-سىنىپتى بىتىرۋشىلەردىڭ تاڭداۋ پاندەرى جايلى جۇرتشىلىققا وي تاستاۋ ەدى. جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە بارلىق پاندەر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بەكىتكەن ستاندارت بويىنشا وقىتىلادى. سول ارقىلى جاستار بەلگىلى دارەجەدە ءبىلىم الادى. بىراق ۇبت-عا جوعارى دەڭگەيدە دايىندىقپەن قاتىسۋ, قالاعان ماماندىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ولار بارلىق ءپاندى وقي بەرمەيدى. تەك بولاشاق ماماندىعىنا قاجەت پاندەردى عانا جاتتاپ الۋعا تىرىسادى.
ايتالىق, قازىرگى كەزدە بولاشاق ەكونوميست, پروگرامميست, ارحيتەكتور, ينجەنەر ماماندىعىن العىسى كەلەتىن ۇمىتكەرلەر ءۇشىن تاڭداۋ ءپانى گەوگرافيا بەلگىلەنگەن. وقۋشىلار 9-سىنىپتان باستاپ وسى ءپاندى جان-جاقتى وقيدى. ياعني, ولار دۇنيەجۇزىلىك كارتادا كورسەتىلگەندەردى, ءوز وتانىمىزدىڭ گەوگرافيالىق اۋقىمىن تولىق جاتتاپ الۋعا تىرىسادى. بۇل ولاردىڭ لوگيكالىق ويلاۋىنا كەرى اسەر ەتپەي قويمايدى. جاتتاپ العان دۇنيە ادامنىڭ ويىندا ۇزاق جۇرمەيدى. ۋاقىت وتە كەلە ۇمىتىلىپ قالادى. ايتالىق, جوعارىدا ايتقان ەكونوميست, پروگرامميست, ارحيتەكتور, تاعى باسقا ماماندىقتار بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەر ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن اكادەمياعا تۇسكەن سوڭ الگى گەوگرافيا ءپانى قوسالقى قىزمەت اتقارىپ, نەگىزىنەن جوعارى ماتەماتيكاعا دەن قويادى. سوندا 9-سىنىپتان باستاپ 3 جىل بويى تاڭداۋ ءپانى بولعان گەوگرافيا جايىنا قالادى. ارينە, ۇبت-دا تۇلەكتەردىڭ ءبارى دە ماتەماتيكادان ەمتيحان تاپسىرادى.
دەگەنمەن, ول كەزدە ءدال گەوگرافيا پانىندەي جان-جاقتى وقي قويمايدى. وسىدان تۇيەر وي, بولاشاقتا ەكونوميست, پروگرامميست, ارحيتەكتور بولعىسى كەلەتىن ۇمىتكەرلەرگە ماتەماتيكادان دا تەرەڭدەتىپ ءبىلىم بەرۋ كەرەك ءتارىزدى. جالپى, ماتەماتيكا ءپانىن جاقسى وقىعان وقۋشى قاي ماماندىقتى بولسىن يگەرىپ كەتەدى. اكادەميك اسقار جۇمادىلداەۆ: «ماتەماتيكا ەڭ الدىمەن وقۋشىلاردىڭ دۇرىس ويلاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرادى, دامىتادى جانە ونى شىڭداي تۇسەدى» دەسە, «ماتەماتيكا – بارلىق عىلىمنىڭ پاتشاسى» دەيدى ك.گاۋسس. بۇل سوزدەردىڭ دە استارى تەرەڭدە جاتقانى انىق. قايتالاپ ايتامىز, جوعارىداعى ماماندىقتارعا كەلەشەكتە گەوگرافيادان گورى, ماتەماتيكانى تاڭداۋ ءپانى ەتىپ الساق ۇتىلماس ەدىك. ويدى وي قوزعايدى دەمەكشى, ادام جانىنىڭ اراشاسى بولاتىن كەلەشەك دارىگەرلەر جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسكەن كەزدە ولاردىڭ تاڭداۋ ءپانى بيولوگيا بولىپ سانالادى. بۇل ارادا دا تالاپكەرلەر سول ءپاندى جان-جاقتى وقىپ, تەستتە كورسەتىلگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابىن وي ورەسى جەتكەنشە جاتتاپ الادى. ءيا, بيولوگيا ۇلكەن عىلىمنىڭ سالاسى. ونىڭ تەرميندەرىن نە بولماسا اتاۋلارىن ۋاقىتشا جاتتاپ العاننىڭ پايداسى شامالى.
مىسالى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ دامىعان كەزىندە سىرقات دياگنوزىن قويۋ, ءدارىنىڭ قۇرامىن ءبىلۋ, اناليزدەرىن ساراپتاۋ كەزىندە بيولوگيادان گورى حيميا ءپانىنىڭ, ياعني حيميا عىلىمىنىڭ ورنى بولەك. وسىعان وراي, مەنىڭ ۇسىنىسىم – بولاشاق دارىگەرلەردىڭ تاڭداۋ پاندەرى حيميا مەن بيولوگيا بولسا دەيمىن. بۇل ارادا ۇبت بويىنشا تەست تاپسىراتىندار تەك ءدارى-دارمەك سالاسىن تاڭداعاندار عانا حيميانى تاڭداۋ ءپانى ەتىپ الاتىنىن بىلەمىن. دەگەنمەن, مەديتسيناعا حيميا ءپانى جاقىن ەكەنىن ەستەن شىعارماي, مەكتەپتەن باستاپ وسى سالانى تەرەڭدەتىپ قولعا الساق قۇبا-قۇپ. ال مۇناي-گاز سالاسىن تاڭداعان تالاپكەرلەردىڭ تاڭداۋ ءپانى حيميا ەمەس, فيزيكا. ءسوزىم دالەلدى بولۋ ءۇشىن مىسالعا جۇگىنەلىك. بەنزيننىڭ تۇرلەرى حيميالىق جولمەن وزگەرتىلىپ وتىرادى. اي-72 ماركالى بەنزيندە حيميالىق زات – قورعاسىن تەراەتيلاتى جوق. ال اي-76 ماركالى بەنزيندە تەراەتيلاتى بولادى. مۇنى حيميالىق زاتتاردىڭ قوسىندىسىمەن وزگەرتىپ وتىرادى. كوپتى تولعاندىرىپ جۇرگەن تاعى ءبىر ماسەلە بار. ول جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسكەن ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەگەندىگى.
شىندىعىندا, ماماندىققا دايىندايتىن ءبىلىم وردالارىنىڭ وقىتۋشىلارىمەن وي بولىسكەندە ولار دا بۇل پىكىردى قولدايدى. مۇنىڭ سەبەبى نە, دەگەنگە كەلەتىن بولساق, ياعني مەنىڭ مەكتەپتەگى قىزمەتىمنىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنەر بولساق, مۇعالىمدەر 9-سىنىپقا دەيىن بارلىق پاندەردى جان-جاقتى وقىتادى. كەيىن تاڭداۋ پاندەرى دەگەنگە جەتكەن تۇستا وقۋشىلار كوبىنە كوپ سوعان دەن قويادى. اتا-انالارى دا ۇبت-عا دايىندىقتى باستاپ كەتەدى. سەنىڭ بۇكىل ءومىرىڭدى سارپ ەتىپ بەرگەن ءبىلىمىڭ جايىندا قالىپ, تاڭداۋ پاندەرى بويىنشا اقىلى تۇردە وقىتۋعا كوشەدى. وسىلايشا, ەكى ۇداي ويدا جۇرگەن وقۋشى ۇبت-عا كەرەك كىتاپتاردى جاتتاۋمەن ءجۇرىپ, وزگە پاندەرگە ءمان بەرە قويمايدى. وسىدان كەيىن ءتيىستى بالل جيناپ, جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەن سوڭ مەكتەپتە وقىعان پاندەرى بويىنشا ءبىلىم سالىستىرعاندا ولقى سوعىپ جاتادى. ونىڭ ۇستىنە ءۇش جىل بويى جان سالىپ وقىعان تاڭداۋ پاندەرى سىرت قالىپ, وزگە پاندەر تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلا باستاعاندا ولار قاتتى قينالادى.
ەندەشە, ۇبت-عا تاڭداۋ پاندەردى العاندا وسى جاعىن دا ويلاستىرۋ كەرەك سەكىلدى. ءسوزىمنىڭ تۇيىنىندە ايتارىم, جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە ازىرلىك جاسايتىن تاڭداۋ پاندەرىن ماماندىعىنا قاراي تاڭداساق ۇتىلماس ەدىك. سەبەبى, كوپ جاعدايدا وقۋشىلار وسى تاڭداۋ پاندەرىنىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ وزگە پاندەردەن ءبىلىمسىز قالىپ بارادى. زامان تالابى مۇنى كوتەرەتىن ەمەس. ءبىلىم مەن بىلىگىڭ بولماسا, ءىسىڭ ىلگەرى باسپايدى. سوعان وراي, ۇبت-نى ۇيىمداستىرۋشىلار تاڭداۋ پاندەرىن قايتادان ءبىر ساراپتان وتكىزسە دەگەن پىكىردەمىز.
مولداحان سوۆەتحان,
استانا قالاسى №51 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ جوعارى ساناتتى مۇعالىمى.
