ەۋرازيالىق ينتەگراتسياعا كوزقاراس

ەلوردا تورىندە “نازارباەۆ فەنومەنى: ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر دا­مۋىن­داعى جەكە تۇلعانىڭ فاكتورى” تاقىرىبىندا ەۋرازيالىق ساراپ­تاما فورۋمى ءوتتى. اۋقىمدى باسقوسۋعا قاتىسقان قوناقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قو­عام­داعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر ماسەلەسى توڭىرەگىندە تەر توگىپ ءجۇر­گەن ماماندار. ماسەلەن, فورۋم جۇ­مىسىنا “پوليت­كون­تاكت” ساياسي تەحنولوگيالىق ورتالى­عىنىڭ ات­قارۋشى ديرەكتورى اندرەي مەد­ۆە­دەۆ, “پەتەربۋرگسكايا پوليتيكا” قورىنىڭ پرەزيدەنتى ميحايل ۆي­نو­گرادوۆ, ازاماتتىق قوعام ماسە­لەلەرىن زەرتتەۋ ورالىعىنىڭ دي­رەك­تورى ۆي­تالي كۋليك, دوس­تاس­تىق ەلدەرى گۋما­نيتار­لىق ينستي­تۋ­تىنىڭ رەكتورى, ءازىر­باي­جانداعى اقپاراتتىق-ساراپ­تا­مالىق ورتالىق وكىلدىگىنىڭ باس دي­رەك­تورى جاميل سادىقبەكوۆ سەكىلدى رەسەي, ۋكراي­نا جانە ءازىربايجان ەلدەرىنىڭ ساراپشى-ماماندارى قاتىستى. كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلە جونىندە وتاندىق ماماندار دا پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. باسقوسۋ كەزىندە العاش بولىپ ءسوز تىزگىنىن العان “نۇر وتان” حدپ پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولات بايقاداموۆ كە­ڭەس­تىك كەزەڭ بەلەسى مەن بۇگىنگى كۇن اراسىنداعى كوپىردى بايلانىستىرا كەلە, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر تولقىنى توڭىرەگىندەگى ءوز ويىن جەتكىزدى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە فورۋمعا قاتىسۋشىلار ەۋرازيالىق ينتە­گرا­تسياداعى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءرولى, ورتالىقازيالىق ايماقتار­دىڭ توپتاسۋى كونتەكسىندەگى قا­زاق­ستاننىڭ ينتەگراتسيالىق باستا­ما­سى, وسى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىس­تەر­دىڭ قازىرگى زامانعى ءۇردىسى توڭىرە­گىندە تەرەڭىرەك وي تارقاتتى. ءما­سە­لەن, كەڭەستىك كەزەڭدەگى قوعام­دىق-ساياسي ۇدەرىستەردى زەردەلەۋ جونىندەگى اقپاراتتىق-ساراپ­تا­ما­لىق ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى الەكسەي ۆلاسوۆ “ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ ەۋرازيالىق يدەياسى: تەوريادان ءتاجى­ري­بەگە دەيىن” دەگەن اتپەن بايانداما جاسادى. ول ءوز سوزىندە ينتەگراتسيالىق بايلا­نىس­تاردى قالىپتاستىرۋدىڭ وڭ ءۇر­دىس­تەرى ساياسي دەكلاراتسيالار دەڭگەيىن­دە عانا ەمەس, ناقتىلى ەكونومي­كالىق تاجىريبەلەر نەگىزىندە دە مۇمكىن بولاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. “قازىرگى تاڭدا ەۋرازيا يدەياسى جا­ھان­دانۋ ۇسىنعان پروبلەمالار شەڭ­بەرىندە جاڭاشا ۇعىنۋدى قاجەت ەتەدى. سول سەبەپتى ەۋرازيا كە­ڭىستىگىندەگى ەلدەردىڭ رۋحاني, عى­لىمي, ءبىلىم بەرۋدەگى ينتەگرا­تسيا­لانۋى جاڭا اشىلۋلارعا باعىت­تالعان. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ەتنوس­ارا­لىق كەلىسىم مەن دوستىققا, ءوزارا سىيلاستىققا, ءبىزدى قورشاعان ورتانىڭ سان-الۋان ەكەن­دىگىن تۇسىنۋگە باعىتتالاتىنى بەلگىلى”, دەدى ا.ۆلاسوۆ. وسىلاي دەي كەلە ول ن.نا­زار­باەۆتىڭ ينتەگراتسيا­لىق بىرلەستىكتىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيى – ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى يدەياسىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. “بۇل – جاڭا ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا قاجەت ىرگەتاستىڭ العاشقى تاسى بولاتىن. سودان بەرگى 16 جىلدىڭ ىشىندە رە­سەي مەن قازاقستاندا ينتەگراتسيا­لىق ۇدەرىستەردى دامىتۋ جولىندا ۇلكەن ىلگەرىلەۋشىلىكتەر باي­قا­لۋدا”, دەدى رەسەيلىك مامان. بۇل كۇنگى باسقوسۋ كەزىندە ءسوز العان ساراپشى-عالىمداردىڭ نە­گىزگى ويى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن كەيىنگى قول جەتكىزگەن باستى جەتىس­تىك­تەرىنىڭ ءبىرى – ول جاڭا يدەولوگيالىق دامۋ ىرگەتا­سىنىڭ قالانۋى دەگەنگە سايدى. بۇل تۋراسىندا دا رەسەيلىك عا­لىمنىڭ ايتقان ويلارى كوڭىلگە قو­نىمدى شىقتى. “بۇل دامۋدى مەملەكەت­ارالىق بايلانىس پەن ينتەگراتسياعا نەگىزدەلگەن ەۋرازيالىق جوبا دەسەك تە بولادى. ماسەلەن, كەدەن وداعى قۇرۋ – بۇل رەسەي, بەلارۋس جانە قا­زاقستاننىڭ ناقتىلى ينتەگرا­تسيا­سىنىڭ تەك العاشقى كەزەڭى عانا ەمەس, ول ەۋرازيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ستراتەگياسىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولشەگى. ءلايلا ەدىلقىزى.