داستۇرگە اينالعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VII سەزىنىڭ باستى تاقىرىبى: «پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدە ادامزاتتىڭ رۋحاني جانە الەۋمەتتىك دامۋىنداعى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ ءرولى» بولماق.
بۇل ءىس-شارانىڭ الەمدە بالاماسى جوق. سەزد العاشقى جيىننان باستاپ الەمدىك دىندەر ديالوگى ءۇشىن ەڭ ءىرى ديالوگتىق الاڭعا اينالۋدى ماقسات ەتتى. ءدىن ارقاشان ادامزات ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقارۋشى قۇبىلىس. ەگەر ءبىز دىندەر اراسىنداعى ديالوگتى ايتاتىن بولساق, وندا سەزدىڭ ءمانى الدەقايدا كەڭ ەكەنىن بايقايمىز. سەبەبى, ناق وسى دىندەرمەن بايلانىستى وركەنيەتتەردىڭ, مادەنيەتتەردىڭ, حالىقتاردىڭ ديالوگى ماڭىزدى. ال ءوز كەزەگىندە كونسترۋكتيۆتى ديالوگ قانا, زاماناۋي الەمدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ بىردەن-ءبىر قاينار كوزى مەن العىشارتى ەكەنىنە كۇندەلىكتى كۋا بولىپ ءجۇرمىز.
ءدىني جانە رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ قايتا ولشەۋشى ساعاتىنا اينالعان, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى العاش رەت 2003 جىلعى 23-24 قىركۇيەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن شاقىرىلدى.
كەزىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا 2003, 2006, 2009, 2012, 2015 جانە 2018 جىلدارى وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ التى سەزى يسلام, حريستيان, يۋدايزم, بۋدديزم, سينتويزم, داوسيزم جانە باسقا دا ءداستۇرلى دىندەردىڭ باسشىلارى مەن كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ باسىن قوستى.
بۇل باسقوسۋلار حالىقارالىق دەڭگەيدە ءوز باعاسىن الىپ, سان الۋان كونفەسسيالار مەن الەمدىك دىندەر وكىلدەرىنىڭ التەرناتيۆتى كەلىسىم مەن ديالوگ الاڭىنا اينالدى. كەرەك دەسەڭىز ءوز ۋاقىتىندا ءبىر كەلىسىم ۇستەلى تۇگىلى, ءبىر-بىرىمەن سالەمدەسە المايتىن كوشباسشى تۇلعالاردىڭ ءوزارا بەيبىت كەلىسۋلەر جۇرگىزۋىنە سەبەپكەر بولا الدى دەسەك, ارتىق ايتپايمىز.
ءدىندى ساياسي قۇرال رەتىندە پايدالانۋ - حالىقارالىق زورلىق-زومبىلىققا نەگىزدەلگەن ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ ورشۋىنە سەبەپ بولىپ وتىرعانىن جانە ءداستۇرلى لوكالدى ەتنيكالىق, ءدىني قۇندىلىقتارعا ءوز زالالى مەن زيانىن تيگىزىپ جاتقانىن بىلەمىز.
ءدىني نەگىزدەگى قاقتىعىستار الەمنىڭ ساياسي كارتاسىندا ءالى دە جويىلعان جوق. كەيدە باسقا ديناميكاعا يە بولىپ, ەسكى قاقتىعىستار جاڭا گەوگرافيالىق الاڭدارعا كوشىپ, جاڭا كەيىپ پەن فورمالارعا يە بولىپ جاتىر.
سوندىقتان, قازىر ءدىني فاكتور تارتىلعان, ءدىني فاكتور تريگگەر بولىپ تابىلاتىن جانجالدار مەن قاقتىعىستاردى كەلىسىم مەن ديالوگ ارقىلى رەتتەۋ اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر.
ال بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىن, حالىقارالىق ساياساتتاعى استانا پروتسەسى دەگەن اتاۋعا يە بولعان سيريا ماسەلەسى بويىنشا كەلىسسوزدەردىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى رەتىندەگى الەۋەتى مەن تاجىريبەسى ۇلكەن. سونداي-اق, پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىنىڭ باستاۋىندا تۇرعانىن, وسى ديالوگ الاڭىنىڭ پايدا بولىپ, ساپالى قىزمەت ەتۋىنە سەنات توراعاسى رەتىندە دە ەڭبەگى سىڭگەنىن ەسكەرەر بولساق, ءدال قازىر الەمدىك ديپلوماتيا كەڭىستىگىندەگى تاجىريبەسى مەن بەدەلى زور مەملەكەت باسشىسى رەتىندە دە جاھاندىق بەيبىتشىلىك ارحيتەكتۋراسىنا قاتىستى قوسار ۇلەسى مەن ايتار ءسوزى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
بۇل قۇبىلىستىڭ العاشقى قادامى ريم-كاتوليك شىركەۋىنىڭ باسشىسى ريم پاپاسى فرانتسيسكتىڭ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا قازاقستاندى» قۇرۋ جانە كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم اياسىنداعى باستاماشىلىق ەتكەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارىنا جوعارى باعا بەرىپ, الداعى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزىنە قاتىساتىندىعىن مالىمدەۋى دەپ بىلەمىن.
VII سەزدىڭ سەكتسيالىق وتىرىستارىنىڭ تاقىرىپتارى رەتىندە «قازىرگى الەمدەگى رۋحاني جانە مورالدىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋداعى دىندەردىڭ ءرولى», ء«دىني ليدەرلەر مەن ساياساتكەرلەردىڭ جاھاندىق دىنارالىق ديالوگ پەن بەيبىتشىلىكتى ىلگەرىلەتۋگە, ەكسترەميزمگە, راديكاليزمگە جانە تەرروريزمگە, اسىرەسە ءدىني نەگىزدە قارسى تۇرۋعا قوسقان ۇلەسى», «ايەلدىڭ ءال-اۋقاتقا جانە قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋىنا قوسقان ۇلەسى جانە ايەلدىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن قولداۋداعى ءدىني قوعامداستىقتاردىڭ ءرولى» سەكىلدى سەكتسيالىق كەزدەسۋ تاقىرىپتارى ۇسىنىلىپ وتىر.
ديپلوماتيا مەن سىرتقى ساياساتتا «ساياسي استانالار» دەگەن تۇسىنىك بار. ماسەلەن, الەمدە قانشاما مەملەكەتتەر مەن ولاردىڭ استانالارى بولعانىمەن, ساناۋلىسى عانا وسىنداي حالىقارالىق كەزدەسۋلەر وتەتىن ورىن رەتىندە تانىمال.
سوندىقتان مۇنداي جيىنداردىڭ ەلىمىزدىڭ استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا ءوتۋى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى وزىندىك ءرولىن ودان سايىن ايقىنداي تۇسەدى. ەكىنشىدەن, بۇل ەلىمىزدىڭ ساياسي بەدەلىنىڭ كورسەتكىشى. ۇشىنشىدەن, ءسىز بەن ءبىز «جاڭا قازاقستاندى» قۇرىپ قانا ەمەس, مۇنى جاڭا الەمدى قۇرۋعا دەگەن قۇلشىنىسىمىز دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك. سەبەبى - ەسكى رۋديمەنتكە اينالعان ادامزات دامۋى مەن ومىرىنە كەدەرگى دەسترۋكتيۆتى قاقتىعىستار مەن جانجالداردىڭ كەلەلى ءتۇيىندى شەشىمدەرىن تاپساق دەيمىز.
ايتا كەتەر بولساق, زامانۋي گەوساياسات پەن گيبريدتى ساياسي قۇبىلىستار ءورشىپ تۇرعان ساتتە ديالوگ الاڭدارىنىڭ كوپتىگى مەن بەدەلى ءبىز ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل الەم ءۇشىن ماڭىزدى.
ب.سارسەنباەۆ,
كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق
ديالوگتى دامىتۋ جونىندەگى ن.نازارباەۆ
ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى
