ازوت ديوكسيدى ەكى ەسەگە ۇلعايدى
وسىلاي دەۋگە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكولوگيا دەپارتامەنتى كەلتىرگەن مالىمەتتەر نەگىز بولىپ وتىر. ءوز الدىنا جەكە وبلىس بولىپ, اكىمشىلىك-اۋماقتىق ءبولىنىس امالدارى جۇزەگە اسىرىلا باستاعانىمەن ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق دەرەكتەرى شىعىسقازاقستاندىق ۆەدومستۆونىڭ قولىندا. ەندى وسى قۇزىرلى ورگاننىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بيىل سەمەي بويىنشا ازوت ديوكسيدىنىڭ كورسەتكىشى ءبىرشاما ۇلعايعان.
«سەمەيدە ازوت ديوكسيدىنىڭ كۇرت وسكەنى بايقالدى – ورتاشا دەڭگەيى ۇلعايىپ, رۇقسات ەتىلگەن شەكتى دەڭگەيدەن شامامەن 2,7-گە اسىپ كەتكەنىن كورسەتتى. بىلتىر ونىڭ كولەمى الدەقايدا از بولعان ەدى. سونداي-اق كەيىنگى 2 جىلدا قالاداعى اتموسفەرانىڭ لاستانۋ يندەكسى كۇرت وسكەن. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە قالادا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەسكىرگەن جىلۋ قازاندىقتارىنا بايلانىستى. جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىندا ەلەكتر سۇزگىلەرىنىڭ جۇمىسى ناشار, سول سەكىلدى جەكە سەكتور تولىعىمەن كومىر جاعادى. جەتكىزىلەتىن كومىردىڭ ساپاسى دا سىن كوتەرمەيدى», دەدى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى دانيار اليەۆ.
زياندى قالدىقتى شامادان ارتىق شىعارادى
جاۋاپتى ۆەدومستۆونىڭ باسشىسى اۋاعا تارايتىن زياندى قالدىقتىڭ كولەمىن بەلگىلى نورمادان ءجيى اسىرىپ وتىراتىن قازاندىقتار تۋرالى دا ايتتى. ولاردىڭ قاتارىندا «عابباسوۆ» جانە «ورتالىق» قازاندىقتارى بار. جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى دا ورەسكەل بۇزۋشىلىقتارمەن جۇمىس ىستەيتىنى بەلگىلى بولدى.
«جىلۋكوممۋنەنەرگو» كاسىپورنىنا 7 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. قازىر ولار قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قازاندىقتاردى اۋىستىرىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە, قالاداعى اۋا تازارادى دەپ ويلايمىن», دەدى د.اليەۆ.
سەمەيلىكتەر قالاداعى تسەمەنت وندىرەتىن زاۋىتتىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى دا شاعىم ءتۇسىرىپتى. ءتيىستى تەكسەرىكتەن سوڭ اتالعان كاسىپورىن دا ايىپپۇلدان قۇتىلا الماعان.
ء«ۇش پەشتىڭ ىشىنەن ارا-تۇرا ءبىر-ەكەۋى ءوشىرىلىپ وتىرعان. سوعان سايكەس ەميسسيا كولەمى دە جوبالىق كورسەتكىشتەن الدەقايدا تومەن بولدى. الايدا كومىرتەگى ديوكسيدىنە بايلانىستى قالدىق مولشەرى اسىپ كەتكەنى انىقتالىپ, كاسىپورىنعا شامامەن 12 ملن تەڭگە سوماسىندا ايىپپۇل سالىندى. قازىر ولارعا ەلەكتر سۇزگىلەردى جوندەۋ بويىنشا ۇيعارىم بەرىلدى», دەدى دەپارتامەنتتىڭ باسشىسى.
3-جەو سالۋ ماسەلەنى شەشە مە؟
جىرعا اينالعان جىلۋدىڭ پروبلەماسى سەمەيدىڭ «اتىن» الىسقا اسقاقتاتقانى راس. بۇل جايتتان وبلىس اكىمى دە حاباردار. نۇرلان ۇرانحاەۆ قىزمەتكە كىرىسكەن بويدا وڭىردەگى جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ ماسەلەسىمەن اينالىسۋعا باسىمدىق بەرەتىنىن جەتكىزگەن بولاتىن.
«بىرقاتار نىساندى ارالاپ كوردىم. البەتتە, جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاعان وزەكتى ماسەلەلەر بار. ايتالىق, جىلۋمەن جابدىقتاۋ ماسەلەسى. قازىر بۇل باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيۋدجەت جەتكىلىكتى. بۇگىن 1-جەو-دا قازاندىقتارعا سۇزگى ورناتۋ ماسەلەسى ايتىلدى. مۇنى ماماندارمەن ءالى تالقىلاۋ كەرەك. جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعانعا دەيىن جىلۋ نىساندارىنداعى قازاندىقتاردىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى ماسەلەلەر شەشىلەتىن بولادى. مۇنى ءوز باقىلاۋىما الامىن.
وڭ جاعالاۋدا تاعى ءبىر جەو سالۋعا كەلسەك, ونىڭ قۇرىلىسى جايلى 2007 جىلدان بەرى ايتىلىپ كەلەدى. شامامەن 5 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولىنىپ, بىراق قۇرىلىس توقتاتىلعان ەدى. وسى ورايدا 3-جەو قۇرىلىسىن اياقتاۋ – بۇل ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتىمىز دەپ سانايمىن», دەدى ن.ۇرانحاەۆ.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بيىلعى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ دايىندىعىنا, اتاپ ايتقاندا, جەو-داعى جاڭعىرتۋ مەن جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارىنا 3,806 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە ەكى قازاندىقتى جاڭارتۋعا 2,002 ملن تەڭگە ءبولىنىپتى.
بۇدان بولەك 630,6 ملن تەڭگەگە 14 جىلۋ كوزىنە جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى دەپ كوزدەلىپ وتىر. تاريفتە قاراستىرىلعان مەنشىكتى قاراجات ەسەبىنەن جىلۋ كوزدەرى مەن جىلۋ جەلىلەرىنە جوندەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن 594,3 ملن تەڭگە سوماسىنا جابدىقتار مەن ماتەريالدار ساتىپ الۋ جوسپارلانعان. وسى ارقىلى قازاندىقتاردىڭ قىزمەتى جاقسارىپ, ەكولوگيالىق احۋال رەتتەلەدى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر جەرگىلىكتى بيلىك.
دەسە دە ءوڭىر حالقى كوگىلدىر وتىنعا قوسىلۋ ماسەلەسىن كوپتەن بەرى ايتىپ كەلەدى. راسىمەن دە گازداندىرۋ وبلىستىڭ ەكولوگيالىق پروبلەماسىن شەشىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە نۇكتە قويار دەيدى سەمەيلىكتەر.
P.S. قازاقستان كليمات جونىندەگى پاريج كەلىسىمىنە قوسىلعانى ءمالىم. ەلىمىز ەكونوميكانى كومىر قىشقىل گازىنان ارىلتۋعا بايلانىستى 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگىنەن تولىعىمەن ارىلۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن بۇل باعىتتا جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستە قابىلدانعان ەدى. الايدا اتالعان رەفورمادا كوزدەلگەن «لاستاۋشى تولەيدى جانە تۇزەيدى» قاعيداتى ءىس جۇزىندە قانشالىقتى ورىندالىپ جاتقانى ۇلكەن سۇراق؟ تۇيىندەي كەلگەندە, تومەن كومىرتەكتى ساياسات وڭىرلەردەن باستالسا يگى.
اباي وبلىسى
