ول دا ايتارلىقتاي اڭگىمە ەمەس شىعار. ءوز ىشىندە جالعىز قالعاننان باستالماي ما ءبارى؟ بۇل دا وسى كەيدەدەن ءوربيتىن سياقتى. اينالىپ كەلگەندە ادامنىڭ كەي-كەيدەگى كوڭىل اۋانىنان شىعادى نە شىقسا. ونى دا ادەبيەت, ونى دا اقىن نە جازۋشى ايتادى:
«كەيدە مەن ءوزىمدى
ءومىرى ولەڭ جازباعان سياقتى سەزىنەم,
تىرلىككە قارايمىن تاڭدانىپ,
بەيتانىس ادامنىڭ كوزىمەن»
دەپتى بولات ۇسەنباەۆ ءبىر ولەڭىندە. تۋعالى, ءومىر بويى ءبىر دۇنيەمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان ادامنىڭ ءبىر ساتكە ءبارىن ۇمىتىپ قالۋى. ءتىپتى سونداي بولماعانداي, ءومىرى ءۇيتىپ ىستەمەگەندەي كۇي كەشىرەتىنى قالاي؟ اقىننىڭ عانا ەمەس, ادامزات بالاسىنىڭ قاي-قايسىنىڭ بولسىن باسىنان وتەتىن جايت ەمەس پە بۇل؟ بىراق ادەبيەتتەن تەرەڭىرەك سەزىلەدى, انىعىراق بايقالارداي كورىنەدى. اسىرەسە كەيىپكەرلەرى جىل مەزگىلدەرىندەي كەلىپ-كەتىپ جاتاتىن ء«جۇز جىلدىق جالعىزدىق» رومانىندا جازىلاتىن ەلدى مەكەننىڭ ادامدارى ءبىر كەزدە ىستەپ جۇرگەن ىسىنەن جاڭىلاتىنى سۋرەتتەلەدى. ەلدىڭ ءبارىن ۇمىتشاقتىق باسادى. تۇتىنىپ جۇرگەن بۇيىمدارىنىڭ اتاۋىن ۇمىتۋعا اينالادى. ۇمىتۋعا قاتىستى, وزدىگىنەن جاڭىلۋعا بايلانىستى روماندا بۇدان دا زورعىلارى ورىن الادى, ءبىز دە ۇمىتىڭقىراساق كەرەك. سوندىقتان بۇل ادامزاتتىڭ باسىندا بار قۇبىلىس. باسقاسىن ايتپاعاندا ءبىزدىڭ قازاق ءوزىنىڭ قانداي ۇلت ەكەنىن ۇمىتىپ قالعان دەسەدى. شىن تاريحتى وقىپ وتىرسا انىعى سولاي.
تۋرا سول سياقتى, اقىن بولا تۇرا, بىرنەشە جىر كىتاپتارى جارىق كورسە دە ءوزىن ء«ومىرى ولەڭ جازباعان سياقتى سەزىنۋى» جالعىز بولات ۇسەنباەۆتىڭ باسىنداعى جاعداي دەي المايمىز. اقىننىڭ ء«ومىرى ولەڭ جازباعان ادامداي» بولاتىن كەزدەرىنىڭ ءوزى سول تۇما جىردىڭ تۇنىعىنا بارۋعا دايىندىعى سەكىلدى. ويتكەنى «ولەڭ جازباعان ادام سياقتى» ساتىندە تىرلىككە بەيتانىس ادامداي تاڭدانىپ قارايدى. سويتەدى دە:
«شەگىنەم:
بالالىق – تازالىق شاعىما,
كوبەلەك قۋامىن,
گۇلدەردىڭ يىسىنە ەلىگەم»,
دەيدى اقىن. بەيكۇنا بالالىققا, تازالىققا ىڭكارلىك – ءمولدىر ماحابباتتان باستاۋ الاتىن ولەڭگە ىڭكارلىك ەمەس پە؟
بولات ۇسەنباەۆتىڭ «كۇرەڭ كۇز» جيناعىنا كوز جۇگىرتكەندە, استىن سىزىپ قايىرا وقىعان ولەڭدەرىنىڭ ءبىرى «وتكەن جىلداردا...». سىرباي ماۋلەنوۆتىڭ «بيىلعى جاز جاڭبىر بوپ ءوتتى» ولەڭىن ەسكە تۇسىرگەندەي اسەرگە قالدىردى.
«وتكەن جىلداردا جاسىل
جەلەكتەرىم قالىپ قويدى,
بەرگىم كەلمەگەن, سۇراماي-اق
الىپ قويدى.
وتكەن جىلداردا قالىپتى
وتىنىشتەرىم ۇمىت بوپ,
وكىنىشتەرىم سورىپ كەلەدى س ۇلىك بوپ.
وتكەن جىلداردىڭ اششى وكسىگى
ۇيقىمدى بۇزادى,
جانىمدى جابىرقاتادى,
كوڭىلىم قۇيقىلجىمادى.
وتكەن جىلدارعا كىرشىكسىز
سەزىمدەردى سىيلاپ كەتكەم,
قايدا سول جارقىن جاز,
قۋناق كوكتەم؟!»
ادام ءومىر سۇرگەنىنە قۇن تولەمەي تۇرمايتىنىن وسى ولەڭ اڭعارتارداي سەزىلەدى. جاستىعىمەن, سەزىمىمەن, جۇيكەسىمەن, اقىل, ار-ۇياتىنىڭ نۇرىمەن, جان-جۇرەگىنىڭ مۇڭىمەن قۇن تولەيدى. سونى وسى سەگىز جولعا سىيدىرعان اقىن جۇرەگى ۋاقىتتىڭ قان-تامىرى قالاي سوققانىن ولشەپ تۇرعانداي.
«قاراپ وتىرسام, مىنا كىتاپتىڭ ءون بويىنا قازىرگى زامانداستارىمىزدىڭ سان قيلى مىنەز-قۇلقى, ومىرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى مەن كۇيىنىش-كۇرسىنىسى, ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قوعامداعى تاۋەلسىزدىكتىڭ جاقسى جاقتارى مەن قوسارلانىپ كەلە جاتقان جان سىزداتار جارامسىز كورىنىستەرى, ادامنىڭ ادامعا دەگەن ماحابباتىنىڭ قاي دارەجەدە قۇلدىراپ بارا جاتقاندىعى... ءبارى-ءبارى جىپ-جىلى, كەيدە ساپ-سالقىن, ءتىپتى ىزعارلى تۇردە كىرىگىپ, ءسىڭىسىپ كەتكەن سياقتى. ەڭ كەرەمەتى – وسىنىڭ ءبارىن ءبىر كەيىپكەردىڭ (اۆتوردىڭ) كوزىمەن كورىپ, سەزىپ وتىراتىنىڭ, سونىمەن بىرگە كۇرسىنىپ, كۇڭىرەنىپ وتىراتىنىڭ.
بولات اقىننىڭ جازۋ مانەرىندەگى ەشقاشان اسىپ-تاسىپ كەتپەيتىن, بەيپىلدىكتەن اۋلاق بيازىلىق پەن بايسالدىلىق كىمدى بولسا دا قىزىقتىرعانداي. ول ارىندامايدى دا, القىنبايدى دا. كەيدە كۇيىپ-جانىپ, ورتەنىپ بارا جاتسا دا, ءوز وتىن ساپ-سالقىن سەزىمدەرىنە بۇرىپ اكەلىپ, مالشىندىرا سالاتىنى قانداي!» دەپتى اقىن ابۋباكىر قايران اۆتوردىڭ «كۇرەڭ كۇز» جيناعى تۋرالى.
بۇعان قوسىلماي قايدا بارامىز؟
