ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ

ونىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­لاردىڭ تەندەرلىك ادىستەن ەلەكترون­دى جۇيەگە كوشكەنىنە ءبىراز ۋاقىت بولىپ قالدى. جاڭا ءادىس قانداي قاجەت­تى­لىكتەن تۋىنداپ وتىر؟ ونىڭ ار­تىق­شىلىعى نەدە؟ تومەندە وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋگە تىرىستىق. وسىدان 5 جىل بۇرىن ەلباسى “جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىم­دى تۇلعالار قىزمەتىن رەتتەۋ جانە ءتار­تىپتى بەكىتە ءتۇسۋ شارالارى تۋرا­لى” جا­رلىققا قول قويعان بولاتىن. جار­لىق نەگىزىنە ۇكىمەتتىڭ ازا­ماتتار ءوتىنىشىن قاراۋ ناتيجەلەرى مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ سۇرانىس­تارىن مەملە­كەتتىك ورگانداردا ءتىر­كەۋگە الۋ جانە مو­نيتورينگ ءجۇر­گىزۋ­دىڭ ءبىر­ىڭعاي جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى قا­ۋ­لى الىندى. وندا جە­كە­شە­لەندىرۋ ۇدە­رى­سىنىڭ اشىق­تىعى مەن ءمولدىر­لىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ مەن سالىق ساياساتى سالا­سىندا شە­شىم قابىلداۋ, جەر قاتى­ناستارى مەن جەر قوي­ناۋىن پايدا­لانۋ شارالارىن قۇرۋ, 2005 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ەسكى تەندەرلىك ساتىپ الۋ جۇيەسىنەن شى­عىپ, بيۋدجەت قار­جىسىن ۇنەمدەۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىنە كەرەكتى جاعداي جاساۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. بۇگىنگى كۇنى اتالمىش اقپاراتتىق جۇيە ۇيرەنشىكتى ادىسكە اينالدى. ونىڭ ەڭ باستى ارتىقشى­لىعى – مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى جۇرگىزۋدە سىبايلاس جەم­قور­لىقتىڭ ورىن الماۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇزدىك مەحانيزم ەكەندىگىندە. ونىڭ ۇستىنە جاڭا تەحنولوگيالاردى “ەلەك­تروندى ۇكىمەتتە” پايدالانۋ ەل يندۋستريا­سىنىڭ دامۋىن كورسەتەدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ جاڭا زاڭى بو­يىنشا قارجى مينيس­تر­لى­گىنىڭ قۇزىرەتى كەڭەيدى. اتاپ ايت­قاندا, بۇل سالادا جۇيەنى جاساپ شىعارۋ, ەندىرۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋگە ۇكىمەت قارجى مينيسترلىگىن مىندەت­تەدى. ولار جۇيە سۋبەك­تىلەرىنە جانە قىزىعۋ­شى­ل­ىق تا­نىتقان زاڭدى تۇلعالارعا ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءتار­تىبىن انىقتاپ, مەملە­كەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پور­تالىندا اق­پاراتتى ساقتاۋدىڭ رەتىن ۇسى­ناتىن بولادى. ۇكى­مەتتە ەلەك­تروندى مەملە­كەتتىك ساتىپ الۋ سالا­سىن­­داعى بىرىڭعاي وپەرا­توردى انىقتاۋ ماق­ساتىمەن ارنايى قاۋلى قابىل­دا­پ, ءناتي­جە­سىندە “ەلەك­تروندى ساۋ­دا ورتالىعى” جشس قۇ­رىلدى. بۇل بىرىڭعاي وپەراتور ەلەكتروندى ساتىپ الۋ سالاسىندا بىرىڭعاي تەحنيكالىق سايا­ساتتى جۇزەگە اسىرادى. 2008 جىلى قارجى ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن ەلەكترون­دى قىزمەت كورسەتۋدىڭ ەرەجەلەرى بە­كىتىلدى. ەرە­جەدە مەم­لەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىن­داعى ەلەكتروندى, اقپا­راتتىق, ينتە­راك­تيۆتى قىزمەت كورسە­تۋلەردىڭ ءتارتىبىن رەتتەيتىندىگى انىق جازىلعان. “نۇر وتان” حدپ-نىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى وتكەن فورۋ­مىندا پرەزيدەنت ۇكىمەت الدىنا “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” مۇمكىن­دىكتەرىن بارىنشا پاي­دالانۋدى, زاماناۋي باس­قارۋ تەح­نولوگيالارىن مەڭ­گەرۋدى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رە­تىندە قويعان بولاتىن. “ەلەك­تروندى ۇكى­مەتتى” قۇرۋداعى باستى ماقسات – مەم­لە­كەتتىك قىزمەت كورسە­تۋدىڭ سوڭعى س­اتىلارىندا ازا­ماتتاردىڭ لاۋازىمدى تۇل­عالارمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناستا بولۋىن بارىنشا قىسقارتۋ, دەدى ەلباسى. 2009 جىلدىڭ قازانىندا “ەلەك­تروندى ۇكىمەت” باستامالارى” تاقى­رىبىمەن وتكەن حالىقارالىق كون­فە­رەنتسيادا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ بۇگىندە كورىنىپ تۇرعان ەكو­نو­ميكالىق ماسەلەلەردى شەشىپ بارىپ, سودان كەيىن عانا ە-ۇكىمەتكە كوشۋ كەرەك دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ قالۋدا, دەگەن-ءتىن. الايدا بۇل بولا­شاقتىڭ كوزقاراسى ەمەس. داعدارىس كەلەدى, كەتەدى. ال اقپارات­تىق-بايلا­نىس تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋى ەش­تەڭە­گە قاراماستان باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدى. ءىت سالاسىندا ارتتا قالۋ ەلدىڭ بارلىق دامۋ باعىتتارى­نىڭ تەجەلۋىنە اكەپ سوقتىرادى. ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەت­تىلىگى قوعام مەن ەكو­نوميكانىڭ بولاشاقتا قالاي جۇمىس ىستەيتىندى­گىنە تىكەلەي بايلانىستى بولادى دەگەن پرەمەر-مينيستر ەلەك­­ترون­دى ساتىپ الۋدى ەنگىزۋدىڭ بيۋد­جەت شىعىنىن 21 پايىزعا قىس­قار­تۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن ەسكە سالدى. قازاقستان زاڭناماسىندا مەملە­كەتتىك ساتىپ الۋدىڭ 5 ءتۇرى قاراستى­رىلعان. ونىڭ ىشىندەگى ەڭ قارا­پايى­مى باعا ۇسىنىمىن سۇراۋ ءادىسى بولىپ تابىلادى. 2008 جىلى قارجى مينيس­ترلىگى مەن وعان قاراستى بولىمشەلەر بۇل ءادىستى ەلەكتروندى تۇردە قولدا­نىپ, ونى جۇيەگە ەنگىزدى. 2009 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇل ءادىستىڭ قولايلىلىعىن كورگەن وزگە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مە­كە­­­مەلەر ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستا­رىن­دا قولدانا باس­تا­دى. ال بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باس­تاپ بۇل فورمات باعا ۇسىنىمىن سۇراۋ ءادىسى بويىنشا وتكىزىلەتىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ بارلىعىنا ءمىن­دەتتى ءارى ءبىر عانا جولىنا اينالدى. “ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ” - بىرىكتىرىلگەن اقپاراتتىق جۇيەنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان ءتۇرى ساتىپ الۋدى شى­نايى ۋاقىت رەجى­مىندە جۇرگىزۋگە ار­نالعان. بۇل ءۇشىن جۇيە تاپ­سىرىس بەرۋ­شى­لەردىڭ سۇ­را­نىسى تۋرالى اقپاراتتى تاۋار جەت­كىزۋشىگە بە­رۋگە, ولار­دىڭ ءجۇ­يەلەنۋى مەن ساتىپ الۋ ۇدەرىسىن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. “ەلەكتروندى ۇكى­مەت­تىڭ” نەگىزگى قىز­مەت­تەرىنىڭ ءبىرى ەلەك­ترون­دى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى ۇيىم­داس­تىرۋ بولىپ تابىلادى, ول ءوز كەزەگىندە ەلەك­تروندى مەملەكەت قۇرۋ جو­لىن­دا ۇدەرىس ين­دي­كا­تورى ەسەبىندە قىز­مەت ەتەدى. وتكىزىلگەن كونكۋرستىڭ اياقتالۋى مەن ولاردىڭ ءنا­تيجەلەرى ينتەرنەتتە كورىنىس تابۋ ارقىلى مەملەكەت قىزمەتتىڭ وسى سەكتورىن قاراپايىم تۇرعىندارعا بارىنشا اشىق ەتتى. وسى­لايشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى ەلەكتروندى ءادىس ارقىلى جۇزە­گە اسىرۋ وسى سالاداعى سىبايلاس جەم­قورلىق سە­كىلدى قۇقىق بۇزۋشى­لىق­تىڭ بولۋ ءمۇم­كىندىگىن بارىنشا جوققا شىعارىپ, ۇدەرىس­تەردىڭ ءمول­دىرلىگىن, اشىقتىعىن جو­عارىلا­تادى. ادال باسەكەلەستىككە جول اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ مەم­لەكەتتىك تاپسىرىس الۋعا قول­جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ۆەب-پورتالدىڭ ەش كەدەرگىسىز, ءونىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قارجى مينيستر­لىگى ءااوج-ءدى جاڭا قۋاتتى جاراق­تارمەن جابدىقتادى. ەلەكتروندى ساندىق قولتاڭبا سەرتيفيكاتىن بەرۋدە قاتەلىك ورىن الماس ءۇشىن ۇلتتىق كۋالاندىرۋ ورتالىعى مەن مەملە­كەتتىك “جەكە تۇلعا” مەن “زاڭدى تۇلعا” مالىمەت بازالارى­نىڭ بىرىك­تىرىلگەن ءمودۋلى قولدا­نىسقا ەنگىزىلدى. تەحنيكالىق قول­داۋ قىزمەتىن قولدانۋشىلار ءۇشىن بۇل قىزمەت ءتۇرى كەڭەيتىلدى. قولداۋ قىزمەتىنە جۇگىنەتىندەرگە ارناپ تەلەفون جەلىسىنىڭ سىيىمدىلىعى 2,5 ەسەگە ارتىلدى. وپەراتور سانى كوبەيىپ, ولاردىڭ سانى 13 ادامعا جەتتى. بۇگىندە ەلەكتروندى مەملەكەت­تىك ساتىپ الۋ پورتالىندا 61 374 قاتى­سۋشى تىركەلگەن. ونىڭ 20 605-ءى تاپ­سىرىس بەرۋشى بولسا, 19 101-ءى ۇيىم­داستىرۋشى جانە 17 763-ءى الەۋەتتى ءونىم جەتكىزۋ­شىلەر بولىپ تابىلادى. ەلەكتروندى ساۋدا ايماعىندا ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­دىڭ 1 882 113 لوتى جاريا­لانعان. پىكىرلەر: ماركو سەباستياني, ءFىNEUROP SpA كومپانياسى ۇسىنعان جوبانىڭ ديرەكتورى: “وزگە ەلدەردە مۇنداي جوبالاردىڭ ۇقساس تۇرلەرىن ءجۇ­زەگە اسىرۋدا ءبىزدىڭ ۇلكەن ءتاجىري­بەمىز بار. سونى ەسكەرە وتىرىپ ەلەك­تروندى مەملە­كەت­تىك ساتىپ الۋدى ەنگىزۋدىڭ ۇدەرىسى قازىر قازاقستاندا بەلسەندى دامىپ جاتقاندىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ جاقسى جۇيەسىن ويلاپ تاۋىپ قانا قويماي, ونى جۇزەگە اسىرىپ ۇلگەردى. بۇل وزگە ەلدەرگە وزىق ۇلگى بولا الادى دەپ ايتۋعا نەگىز بار. ۇلىبريتانيا مەن يتاليا سەكىلدى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ ارقىلى وسى جۇيەنى ودان ءارى جەتىلدىرۋ مۇمكىندىگى زور”. ەدۆينس پارۋپس, جوبا جە­تەك­شىسى: “ەلەكتروندى ساتىپ الۋدىڭ تەحنيكالىق دامۋى جونىندە ايتا­تىن بولساق, ولار ۇدەمەلى باعىتتا ەكەندىگىن باسا ايتۋ قاجەت. ءتىپتى كەيبىر ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە مۇنداي تاماشا ۇيىمداستىرىلعان ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردىڭ جۇيەسى جوق تا. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىنىڭ دامۋ ديناميكاسىن باقىلاي وتى­رىپ, وكىلەتتى ورگان ءوز ءىس-قيمىل­دارىن جوندەپ وتىرۋعا مۇمكىندىك الۋمەن قاتار بولاشاقتا تاۋەكەل­دىلىكتى باسقارا الۋعا قول جەتكىزەدى”. ۆەنەرا تۇگەلباي.