ادەبيەت • 05 شىلدە، 2022

«مەتسەنات» ادەبي سىيلىعىنىڭ العاشقى جەڭىمپازى انىقتالدى

106 رەت كورسەتىلدى

الماتىدا «مەتسەنات» ادەبي سىيلىعىنىڭ العاشقى جەڭىمپازى انىقتالدى. ەل پاتريوتتارى مەن رۋحانيات جاناشىرلارىنىڭ ازاماتتىق جوباسى سانالاتىن تاۋەلسىز بايگەدە توپ جارعان ادەبي روماننىڭ اۆتورى ءومىر بويى اي سايىن 500 اقش دوللارى مولشەرىندە سىياقى الىپ وتىراتىن بولادى.

ماراپاتتاۋ راسىمىنە قاتىسقان زيالى قاۋىم قاي ەلدىڭ بولسا دا ادەبيەتى قارجىلاي قولداۋدى قاجەت ەتەتىنىن، مۇنداي ىسكە مەملەكەتپەن قوسا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءۇن قوسۋى قۋانتارلىق ءىس ەكەنىن ىلتيپاتپەن ايتتى. مۇنداي وقيعالار تاريحىمىزدا قالىپتاسقان وڭ ءۇردىس دەگەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ  قۇجاتتاردى باسقارۋ مەن مۇراعات ءىسى جونىندەگى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقتىلەك ءتاجى سالتاناتتى ءراسىمدى اشا وتىرىپ: جەتىسۋ وڭىرىندە جومارت جاندار نەگىزىن قالاعان ايگىلى مامانيا مەكتەبى ءبىلال سۇلەەۆ، ءىلياس جانسۇگىروۆ سەكىلدى ءبىرتۋار قالامگەرلەردى قاناتتاندىرعانىن، ارقادا اتاقتى اقايدىڭ قاسەنى، قاراجان ۇكىباەۆ سيقتى جومارت جاندار ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ وركەندەۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسقانىن تىلگە تيەك ەتتى.

سونىمەن، بايگەدە قازاقستان تاقىرىبىن ارقاۋ ەتكەن 61 رومان باق سىناعان. ولاردىڭ اراسىنان ۇزدىك دەپ تانىلعان 21 شىعارما وقىرماننىڭ داۋىس بەرۋى ارقىلى ءوزارا سىنعا ءتۇستى. بايقاۋ ناتيجەسىنە سايكەس بەلگىلى پۋبليتسيست شارحان قازىعۇل «كۇلپەت» رومانى ءۇشىن ايتۋلى جوبانىڭ تۇڭعىش لاۋرەاتى اتاندى.

– اكەم ايتاتىن: «بالام، ەشقاشان ەشكىمنىڭ الدىنا شىقپا، ەشقاشان ارتتا قالىپ قويما! مەن ومىردەن تۇسىنگەن جالعىز قاعيدا وسى. قازىقتىڭ باسى بولساڭ، بالتا تيەدى. قازىقتىڭ ۇشى بولساڭ، جەرگە كىرەسىڭ. ورتاسىنا بالە جولامايدى». وسىدان اسقان ءپالساپا جوق. شىنىندا دا، التىن ارالىقتا جۇرگەننەن اسقان جۇماق بولسايشى؟! اتالمىش كونكۋرسقا قاتىسقان بارلىق ارىپتەستەرىمە ءوزىمنىڭ ريزاشىلىق سەزىمىمدى بىلدىرەمىن. ساتتىلىك دەگەن ۇعىمنىڭ قۇدىرەتىنە تاعى دا يلانىپ وتىرمىن. مەنىڭ جەڭىسىم بارشا قالامداستارىما جۇعىستى بولسىن. ءسوز جوق، «مەتسەنات.كز» ادەبي كونكۋرسىنىڭ ماقساتى جەڭىمپاز انىقتاۋ ەمەس. كەرەك دەسەڭىز، حاس جۇيرىكتى ءومىردىڭ ءوزى ارەناعا الىپ شىعادى. ماسەلە باسقادا. مەنىڭشە، بۇل ادەبي بايقاۋدىڭ ماڭىزى ارىدە جاتىر. قازاقستاندا رومان جانرىن دامىتۋ، سول ارقىلى ەلدەن الەمدىك دەڭگەيدەگى جازۋشىنى شىعارۋ. بيىلعى كونكۋرس ءوز دەگەنىنە جەتتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلىندا قازاقستاندا ءجۇزدىڭ اينالاسىندا رومان جارىق كورسە، كونكۋرس جارتى جىلدىڭ ىشىندە جەتپىسكە جۋىق شىعارمانىڭ باسىن جيناي ءبىلدى. بۇل – ۇلكەن ساندىق كورسەتكىش. بۇل ءىرى جوبا كەلەسى جىلدارى ساندىق كورسەتكىشتەن ساپالىق كورسەتكىشكە كوتەرىلەتىنىنە دە ءشۇبا كەلتىرمەيمىن. ەگەر وسى كونكۋرس جىل سايىن وتەتىن بولسا، قازاقستان جازۋشىلارى شىن قامقورلىقتى سەزىنەتىنى داۋسىز. ارينە، بۇگىن ادەبيەت تۋرالى ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. قازىرگى زامانعى قازاق ادەبيەتى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن سۇراقتىڭ ماڭايىندا از-كەم ويىمىزدى ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. كوركەم شىعارما قالاي جازىلۋى ءتيىس؟ كەز كەلگەن قالامگەر ەڭ الدىمەن  وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋى كەرەك. مىنا جالعان دۇنيەدە مەن كىممىن؟ بۇل تۋرالى «قىلمىس پەن جازا» رومانىنىڭ اۆتورى فەدور دوستوەۆسكي دە ءوز كەيىپكەرى راسكولنيكوۆتىڭ اۋزىمەن ايتىپ كەتكەن: «تۆار لي يا دروجاششايا يلي پراۆو يمەيۋ...». ءيا، ادام مىنا ومىرگە نە ءۇشىن كەلەدى؟ ميسسياسى نە؟ بەيشارا بولىپ ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن بە؟ الدە قۇدايدىڭ سىيلاعان ومىرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن بە؟ ادام جانىن زەرتتەگىسى كەلگەن كەز كەلگەن جازۋشى وسى فيلوسوفيالىق پوستۋلاتقا جاۋاپ ىزدەۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قازاق جازۋشىسى ەندى ءوز وربيتاسىنان شىعىپ، بۇكىل ادامزاتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭگىلىك سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ىزدەۋى كەرەك. بىراق ءبىز تەك ءوز تامىرىمىزدان ۇزىلمەگەندە عانا وركەنيەتتىڭ بيىگىنە جەتە الامىز. سوندىقتان دا قازاق جازۋشىسى ءوز ۇلتىنىڭ يدەنتيكاسىن جوعالتپاي وتىرىپ، باسقا ۇلتتاردى مويىنداتا الاتىنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماۋى ءتيىس، – دەيدى شارحان قازىعۇل.

بايقاۋ بارىسىندا اقتىق سىنعا دەيىن جەتىپ وقىرمان سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن 10 اۆتور ماراپاتتاۋ راسىمىنە قاتىسىپ، باسپاگەرلەرمەن بىرگە بۇگىنگى ادەبيەتتىڭ ءورىسى توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربىتتى. وتاندىق ادەبيەتتى قولداۋعا ارنالعان بىرەگەي جوبا جىل سايىن جالعاسىن تاباتىن بولادى.

– ءبىزدىڭ بايقاۋدا ەندى عانا تولقۇجاتىن العان 18 جاستاعى قالامگەر دە، ءتىپتى 80-گە كەلگەن قارت تا جەڭىمپاز اتانا الادى. قاتىسۋشىلاردىڭ جاسىنا، ايماعىنا ەشقانداي شەكتەۋ جوق. قازاقستان ازاماتى بولسا بولعانى.  سوڭعى 120 جىلدا ءبىزدىڭ تاريح الۋان ءتۇرلى تراگەديالىق جانە كومەديالىق وقيعالاردى باستان كەشىردى. قازاقستاندا XX  عاسىردىڭ الاساپىران كەزىندەگى اجەمىز بەن اتامىزدىڭ ەستەلىكتەرى قالماعان ەتنوس، وتباسى جوق. ال، ءبىز 1970-80 جىلدارى تۋعاندار قايتا قۇرۋ كەزەڭى مەن الاساپىران 90-جىلداردى ەسىمىزدە ساقتاپ وستىك. جەردىڭ بارلىق تۇرعىندارىنا ءبىزدىڭ وزگەشەلىگىمىزدى، ءبىز جايلى ءتۇسىندىرىپ بەرەتىن تاريحي روماندار جازۋعا بولادى، – دەيدى جوبا اۆتورى ەرلان اسقاربەكوۆ.

سالتاناتتى شاراعا كەلگەن ادەبيەت جاناشىرلارى مەن قالامگەرلەر بايقاۋ توڭىرەگىندە عانا ەمەس، قازاق رۋحانياتىنىڭ بۇگىنگى وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى وي ءبولىستى.

– قازىرگى كەزدە، جالعان سەزىمدەردى، جاساندىلىقتى ناسيحاتتايتىن فيلمدەر، سپەكتاكلدەر، بەينەباياندار، قىسقا بەينەروليكتەر، مۋزىكالار، كىتاپتار قاپتاپ كەتكەن سىڭايلى. ادام جانىنا تەرەڭ ۇڭىلمەيتىن، كليپتىك ويلاۋ جۇيەسىنە يكەمدەلگەن شابلوندى تۇسىنىكتەر كەڭىنەن تارالۋدا. ونى ءومىردىڭ شىنايىلىعى دەپ قابىلداپ العاندار ماحاباتىن دا، دوسىن دا، قاسىن دا، وتانىن دا، اتا-باباسىن دا تانىمايدى. ويتكەنى ولار ومىردەن تىم الىس، تىم ارزان تۇسىنىكتەردىڭ قالقاسىندا اداسىپ قالعان. بۇل حالىقتىڭ رۋحاني قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دەسەك، اسىرا ايتقاندىق ەمەس. زامان ناعىز ونەردى جەكپە-جەككە شاقىرىپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى. كەز كەلگەن ادامنىڭ قولىندا جەتكىلىكتى اقپارات بار. شىنايى ومىرمەن بىرگە كۇندە مىڭداعان سەريالدار مەن شابلوندى فيلمدەر، ينستاگرام مەن تيك-توكتاعى ۆيدەولار باسەكەگە تۇسەدى. سولاردىڭ اراسىنان ناعىز تالانتتىڭ داۋسى جارىپ شىعا الا ما؟ باسەكەگە قابىلەتتى مە؟ مىنە سول سۇراق. سول ءۇشىن دە ونەر ادامدارى كۇرەسۋى كەرەك دەپ سانايمىن. ويتكەنى پافوس فيلمدەر ادامنىڭ جانىن، ىشكى الەمىن قوقىسقا تولتىرىپ تاستايدى. قوعام شىنايى ومىردەن اجىراپ قالادى. شىن ومىردەن قول ءۇزىپ قالۋ دەگەن – تۇگەل قوعامنىڭ دەرتكە ۇشىراۋى. نەنىڭ وتىرىك، نەنىڭ راس ەكەنىن ايىرۋدان قالادى. كىم قاتتىراق سويلەسە سونى تىڭدايتىن بولادى. ال بۇل جاعدايدى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ارا-تۇرا كەزدەستىرىپ قالاتىنىمىز بەلگىلى. ال بۇل مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرەدى. ادامزاتتى جالعان تۇسىنىكتەردەن اراشالاپ قالۋ ءۇشىن ونەر مايتالماندارى، جازۋشىلار تالماي ەڭبەكتەنۋى قاجەت دەپ سانايمىن. روماندار كوپتەپ جازىلىپ، ولار بارىنشا ناسيحاتتالعان سايىن، اۋديتوريا كەڭەيە تۇسپەك، سايكەسىنشە، اۆتور تەك شىعارماشىلىقپەن كۇن كورەتىن دارەجەگە جەتەدى. ياعني، كاسىبي جازۋشى بولۋعا ءبىر تابان جاقىندايدى. ال «مەتسەناتتىڭ» جۇلدەسى – ءومىر بويىنا جازۋشى ءۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك. 500 اقش دوللارى ورتاشا ايلىق جالاقى. ول بۇكىل ءومىرىن جازۋعا ارناي الاتىن مۇمكىندىككە يە بولادى، –  دەيدى جازۋشى، دراماتۋرگ الىشەر راحات.

سوڭعى جاڭالىقتار

اباي مۇراسى اسقاقتادى

اباي • بۇگىن، 00:04

ۇلتتىق مەرەكە

اباي • بۇگىن، 00:02

ەت ماسەلەسىنە ەپ كەرەك

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:01

ۇلت ۇستازى جانە باتپاقتى مەكتەبى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

جاۋىنگەر جىر

تانىم • كەشە

تالانت پەن تاعدىر

ونەر • كەشە

شيپالى سۋلار شەجىرەسى

ايماقتار • كەشە

تاڭبالى تانىمى

تانىم • كەشە

تسيرك

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار