جاستار اراسىندا جاڭا سانا قالىپتاستىرۋ قاجەت

بۇگىندە قوعامنىڭ ءدىني ساۋاتىن ارتتىرۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. كەشەگى كەڭەس زامانىنداعى اتەيزمنىڭ سالدارىنان كەيىنگى ۇرپاق ءدىننىڭ تامىرىنا كوپ كوڭىل بولە قويعان جوق. وسىدان بارىپ ءدىني ساۋاتى از جاستاردىڭ كوبىسى تەرىس اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. اپتا باسىندا جامبىل وبلىستىق پروكۋراتۋراسى مەن جەرگىلىكتى ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن «قازىرگى زامانعى ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ قاۋپىنە قارسى تۇرۋدىڭ ماسەلەلەرى مەن بولاشاعى» عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسى وسى ماسەلەنى كەڭىنەن تالقىعا سالدى. جالپى العاندا, اتا زاڭىمىز ءتۇرلى نانىم, ءدىني سەنىمدى ۇستاناتىن قازاقستان حالقىنىڭ كونفەس­سياارالىق كەلىسىمى مەن ىنتىماقتاستىعى, ونىڭ سايا­سي تۇراقتىلىعىنىڭ نىعايۋىنا, ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ وسۋىنە ىقپال ەتۋدە. قازاقستاندا ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىمنىڭ تۇراقتى مودەلىن قالىپتاستىرۋدا مەملەكەت ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنا, ونىڭ ىشىندە ءدىني بىرلەستىكتەرگە ۇزدىكسىز قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. مەملەكەت كونفەسسيالاردىڭ ءوز قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋى ءۇشىن تەڭ جانە قولايلى جاعداي جاساۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەلى­مىزدە ءدىني ءبىر­لەستىكتەر سانى ارتۋدا. الايدا, قازاقستانعا سىرتتان ەتنو-ءدىني ەكسترەميزم مەن راديكاليزمنىڭ ءارتۇرلى نىساندارىنىڭ كىرۋى قاۋىپ تۋعىزىپ وتىر. بۇگىندە قوعامدا وزدەرىن «ناعىز مۇسىلماندار» رەتىندە تانىپ, وزگەلەردى «كاپىر» دەپ سانايتىندار ءدىندى ءوز پايداسىنا قاراي بۇرمالاپ, يسلامي نانىم-تانىمداردى شاتاستىرۋدا. «ەگەر ءسالافيزمنىڭ تاريحىنا ءۇڭى­لەر بولساق, ولار قاي جەرگە بارسا دا مۇسىلمان قوعامىن بۇزۋمەن, بۇلدىرۋمەن تانىلعان. بۇگىنگى تاڭ­دا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە بۇل توپتار مەشىتتەردەگى يمامدار مەن قاراپايىم جاماعاتتى اداسقان, اللاھقا سەرىك قوسۋشى, بيدعاتشى دەپ ايىپتاپ, ەل اراسىندا قالىپتاسقان بىرلىككە سىزات تۇسىرۋگە تىرىسۋدا. وكىنىشكە وراي, ساناسى سالافيتتىك «ۆيرۋسپەن» ۋلانعان جاستار بۇلاردىڭ تۇپكى ويلارىن بىلمەيدى», دەيدى وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرعالي ايداپكەلوۆ. وبلىس تۇرعىندارى اراسىندا ءدىن تۋرالى ءتۇرلى باعىتتاردا جۇرگىزىلگەن ساۋالناماعا قاتىسقان رەس­پوندەنتتەردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى ءداستۇرلى ەمەس دىندەردىڭ ادام جانە قوعام ءۇشىن قاۋىپتى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن. ال, «ءدىني ۇيىمعا شەشىم قابىلداعان ساتتە ءسىز قانداي اقپارات دەرەكتەرىنە سۇيەندىڭىز؟» دەگەن سۇراققا رەسپوندەنتتەردىڭ 30,2 پايىزى «بەلگىلى ۇيىمنىڭ ادەبيەتى مەن عالامتور كەڭىستىگى ارقىلى تانىس­تىم» دەپ جاۋاپ بەرسە, 19 پايىزى ءوز تانىستارىنىڭ ايتقاندارى بويىنشا شەشىم قابىلداعانىن, 30,2 پايىزى بەلگىلى ءبىر ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ ايتقاندارىنا سۇيەنىپتى. سونداي-اق, ءدىن ىستەرى باسقارماسى كۇندەلىكتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىندا ءدىن نەگىزدەرىن بۇلجىتپاي ورىندايتىن مۇسىلماندار سانى 22 500 شاماسىندا ەكەنىن, بۇل كورسەتكىش وبلىستا تۇراتىن مۇسىلمانداردىڭ 4,8 پايىزىن قۇرايتىنىن ايتادى. ال, حريستياندىقتى ۇستانعان 42 ءدىني ۇيىم حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە. الايدا, عيبادات ۇيلەرىندە تابىنۋشىلاردىڭ ساندىق جانە ۇلتتىق قۇرامىنا جۇرگىزىلگەن مونيتورينگكە سەنسەك, اتالمىش ءدىني بىرلەستىكتەردە سوڭعى جىلدارى ءداستۇرلى يسلام ءدىنىن ۇستاناتىن تۇركى حالىقتارىنىڭ وكىلدەرىنىڭ ءوسۋ تەندەنتسياسى بايقالادى. سوندىقتان ازاماتتارىمىزدىڭ وزگە دىندەردى قابىل­داۋى ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىن, ومىرگە دەگەن كوزقاراسىن, مەنتاليتەتىن وزگەرتە وتىرىپ باسقا ەتنوسقا اينالىپ كەتۋ قاۋپى قوعامىمىزدى الاڭداتۋدا. «سوندىقتان دا, وبلىس تۇرعىن­دارىنىڭ, اسىرەسە, جاستاردىڭ تەرىس اعىمدارعا قارسى يممۋنيتەتىن قالىپ­تاستىرۋ بارىسىندا بىزدەر ءبىرىنشى كەزەكتە اعار­تۋشىلىقتى جولعا قويا وتىرىپ, حالىقتىڭ ءدىني ساۋاتسىزدىعىن جويۋىمىز قاجەت», دەيدى وبلىس پرو­كۋ­رورىنىڭ ورىنباسارى ايدوس ماي­لىباەۆ. الايدا, مەشىتتەردەگى ءدىني-اعارتۋشىلىق جۇمىستاردى جۇرگىزىپ جاتقان كوپتەگەن يمامداردىڭ يسلام ءدىنى جانە الەۋمەتتانۋ, كونفليكتولوگيا, پسيحولوگيا سياقتى عىلىم سالالارىنان ناقتى بىلىمدەرىنىڭ بولماۋى­نا بايلانىستى, جاستارىمىزدىڭ ءدىن سالاسىنداعى سۇرانىسىنا تولىق جاۋ­اپ بەرمەۋدە. ال جاستار يسلامنان قا­زىرگى زامان يدەيالارىن, يكەمدىلىكتى ىزدەيدى, مەشىت اينالاسىنداعى شەكتەۋلى تۇسىنىكتەردى ەڭسەرىپ, ءوزىنىڭ يسلامدىق دۇنيەتانىمىنىڭ شەكاراسىن جاھاندىق ۇدەرىستەرمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ, كەڭەيىتكىسى كەلەدى. سوندىقتان جاستارىمىز شەتەلدەردەگى ءدىني وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋ ءۇشىن حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعۋعا تىرىسىپ جاتىر. وسىعان وراي, قوعامىمىزدا ءدىني ساۋاتتى ينتەللەگەنتسيا وكىلدەرىنىڭ توبىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداۋدا. ارينە, وبلىستا ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگانداردان بولەك قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعى مەن وبلىسىمىزداعى 23 ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جانە ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ الەۋەتىن كەڭىنەن پايدالانۋ كەرەك. «ءدىن تاقىرىبىنا كوپتەگەن تىلشىلەر قالام تارتىپ ءجۇر. بىراق, سولاردىڭ بارلىعى ماسەلەنىڭ تەرەڭىنە بارىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىز. اسىرەسە, جاس جۋرناليستەردىڭ كەيبىرى ءدىننىڭ بايىبىنا بارماي, شولاق ويلارىن جازىپ جاتادى. ياعني ءدىن تاقىرىبىندا جازاتىن ازاماتتارىمىز مەشىتكە بارىپ, ءدىن ماماندارىمەن اقىلداسىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ويتكەنى, ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋدا باق-تىڭ الار ورنى ەرەكشە», دەيدى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى راحيا تۇرماحانبەتوۆا. كونفەرەنتسيا سوڭىندا قارار قابىلدانىپ, وندا «ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭنىڭ شەڭ­بەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى, قۇ­قىق قورعاۋ جانە جوعارى وقۋ ورىندارى بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپ, جۇزەگە اسىرۋ, اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپتاردىڭ جۇمىسىن جاندان­دىرۋ, ءداستۇرلى دىندەردى ناسيحاتتاۋ بويىنشا كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ جانە تاعى دا باسقا ماسەلەلەر قامتىلدى. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». جامبىل وبلىسى.