ءمامس: ساقتاندىرىلعان پاتسيەنتتىڭ ساعى سىنباۋعا ءتيىس

وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ اماندىعىنا الاڭدايدى

جاستار دەنساۋلىق ورتالىقتارى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­تاندىرۋ اياسىندا جۇمىس ىستە­گەننەن بەرى وعان جۇگىنۋشىلەر سانى دا ايتار­لىقتاي ارتتى. ماسەلەن, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, جىل باسىنان بەرى مەديتسينالىق قىزمەتتەر ءۇشىن 2,2 ملرد تەڭگەگە شارت جاسالدى. وتكەن 5 ايدا 182 مىڭنان اسا قىزمەت كورسەتىلىپ, وعان 431 ملن تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالدى. بۇگىندە جاستار دەنساۋلىق ورتالىقتارى جاس بۋىننىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەن نىعايتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. تيىسىنشە, ورتالىق قىزمەتتەرىنە دەگەن سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. مىندەتتى تۇردە قۇپيالىلىقتى ساقتاۋ ادىسىمەن جاستارعا ارنالعان قىزمەتتەر ۇسىنىلادى.

– پاتسيەنتتەردىڭ مەديتسينالىق كورسەتكىشتەرىنە قاراي كەشەندى دياگ­نوس­تيكالاۋ, ەمدەۋ, كەڭەستىك, پروفي­لاكتيكالىق, مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك, زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر جانە وڭالتۋ شارالارىنا جولداما بەرىلەدى. قابىل­داۋدى بىلىكتى ماماندار جۇرگىزەدى. ولاردىڭ قاتارىندا اكۋشەر-گينەكولوگ, پسيحولوگ, ۋرولوگ-اندرولوگ, پسيحوتەراپەۆت, پسيحياتر, دەرماتوۆەنەرولوگ, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر جانە فەلدشەر بار, – دەدى الەۋمەتتىك مەديتسينا­لىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارمەن جۇمىس دەپارتامەنتى ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى جانار بوتاگارينا.

ورتالىقتاردا 12-17 جاس ارالى­عىن­داعى جاسوسپىرىمدەرگە جانە 18-29 جاس ارالىعىنداعى جاستارعا قىزمەت كورسەتىلەدى. ولاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي كەشەندى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك جانە پسيحولوگيالىق كومەك بەرىلەدى. بۇگىندە ەل اۋماعىندا قالالىق, اۋدان­دىق ەمحانالار مەن جەكەمەنشىك كلينيكالاردا بارلىعى 218 ورتالىق مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ اياسىندا جۇمىس ىستەيدى.

– جاستار دەنساۋلىق ورتالىقتارى كامەلەتكە تولماعاندارعا مەديتسينا­لىق-پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىلەرىنە اينالدى. باستى ماقسات – جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ, رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىقتى قورعاۋ, سونىڭ ىشىندە ەرتە جىنىستىق بەلسەندىلىك پەن ەرتە جۇكتىلىكتىڭ الدىن الۋ, جۇكتىلىكتەن ساقتاندىرۋ دارىلەرىن (كونتراتسەپتيۆتەردى) قولدانۋ, وتباسىن جوسپارلاۋ جانە جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيالار تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ, – دەدى ج.بوتاگارينا.

ساقتاندىرۋ جۇيەسى جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدەگى مەدي­تسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ما­سەلەسىنە توقتالىپ, «2020 جىلعى
­1 قاڭ­­تاردان باستاپ قازاقستاندا مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندى­رۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. ارقايسىسى­ڭىز­عا مىنا نارسەنى ايتقىم كەلەدى: مەملەكەت تەگىن مەديتسينالىق كومەك­تىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن ساقتايدى. ونى قارجىلاندىرۋعا الداعى ءۇش جىل ىشىندە 2,8 ترلن-نان استام تەڭگە بولىنە­دى. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينا­لىق ساقتاندىرۋدىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى مەدي­تسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن جاقسارتۋ­عا باعىتتالعان. ۇشجىلدىق بيۋدجەت اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامى­تۋعا قوسىمشا 2,3 ترلن-نان استام تەڭگە بولىنەدى. ۇكىمەت الەۋمەتتىك مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ بەدە­لىنە تاعى دا نۇقسان كەلتىرمەۋ ءۇشىن ونى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسىنە زور جاۋاپ­كەرشىلىكپەن قاراۋى قاجەت. ءبىزدىڭ قاتەلەسۋگە قۇقىمىز جوق», دەگەن ەدى.

وسىلايشا, جولداۋدا ايتىلعان ساق­تاندىرۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىس ىستەپ كەلە جات­قانىنا دا مىنە, ەكى جارىم جىل­دان استام ۋاقىت ءوتتى. وسى ۋاقىت ارا­لىعىندا اتالعان جۇيەنىڭ قورجىنىنا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن قوماقتى قاراجات تۇسكەنى انىق. ماسەلەن, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ­عا جارنالار مەن اۋدارىمدار رەتىندە 2022 جىلدىڭ ءى توقسانىندا شامامەن 229,4 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بۇل قاراجات ۇلت­تىق بانكتەگى ارنايى شوتقا تۇسەدى. سول جەردەن قاراجات ساقتاندىرىلعان ازاماتتارعا كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋگە جۇمسالادى. بيىلعى ءۇش ايدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا, 229,4 ملرد تەڭگەنىڭ ەداۋىر بولىگى, ياعني 90,4 ملرد تەڭگە – حالىقتىڭ جەڭىلدىكتى ساناتتارى ءۇشىن تولەنگەن مەم­لەكەتتىڭ جارنالارىن قۇرادى. ولار­دىڭ تىزىمىنە 18 جاسقا دەيىنگى بالا­­لار, زەينەتكەرلەر, مۇگەدەكتەر, جۇمىسس­ىز­دار رەتىندە تىركەلگەن ادامدار, جۇمىس ىستەمەيتىن جۇكتى ايەلدەر, ءۇش جاسقا دەيىنگى بالاعا كۇتىم جاسايتىن جۇمىس ىستەمەيتىن ادامدار جانە تاعى باسقالار كىرەدى.

ءجاسوسپىرىم شاق – البىرت سەزىم الابۇرتاتىن, سەنىمدى سەرىك ىزدەيتىن كەزەڭ. اتا-انا بالاسى قابىلداعان شە­شىم­دەردى تۇسىنبەسە, قولداماسا, ءتىپتى بالاعا مۇلدە كوڭىل بولمەسە جاس ۇرپاق پسيحيكالىق وزگەرىستەرگە ۇشىراۋى بەك مۇمكىن. بۇل بولماعاننىڭ وزىندە, بالا ءوزىن تولعاندىرعان جاعدايدى وزگە ادامعا ايتۋعا جاسقاناتىن, قورقاسوقتاي­تىن جاعدايعا تاپ بولادى. جاستار دەنساۋ­لىق ورتالىعىندا ماماندار وسكەلەڭ ۇرپاققا مەكتەپ قابىرعاسىنداعى الالاۋ, قۋدالاۋ, بۋللينگ ارەكەتتەرى, ەرەسەكتەر نەمەسە قۇرداستار تاراپى­نان جىنىستىق قول سۇعۋشىلىق, زورلىق-زومبىلىق قۇربانى بولۋ, ونە بويى­نان جىنىس­تىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋ بەلگىلە­رىن انىقتاۋ نەمەسە ەرتە جۇك­­تى بولۋ سەكىلدى ءتۇرلى ماسەلەلەرگە قاتىس­تى جا­عىمسىز جاعدايلاردىڭ باسىن اشۋ­عا جانە ونىڭ وڭ شەشىمىن تابۋعا كو­مەكتەسەدى. دەگەنمەن, ءاربىر جاس ازا­مات ءوز دەنساۋلىعى ءۇشىن باستى جاۋاپ­كەرشىلىكتى ءوزى سەزىنگەنى دۇرىس. بۇل رەتتە, اتا-انا تاربيەسىنىڭ دە ماڭىزى زور.

ازاماتتار ساپالى كومەك كۇتەدى

مەديتسينا سالاسىندا, اسى­رەسە وسى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسي­نا­لىق ساق­تاندىرۋ جۇيەسىندە شەشى­مىن تاپپاي كەلە جاتقان ماڭىزدى ماسە­­لەلەر بارشى­لىق. ماسەلەن, كۇنى كەشە ءماجى­لىستىڭ جالپى وتىرىسىن­دا دەپۋ­تات گۇلدارا نۇرىموۆا پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا دەپۋتات­تىق ساۋال جولدادى. بۇعان مەديتسينا­لىق قىزمەتتەر­دىڭ تاريفتەرىن كوتەرۋدە ­2022 جىلى قاراجاتتىڭ تولىق بولىنبەۋى سەبەپ بولدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قارجى جەت­كىلىكسىزدىگى, مەديتسينالىق قىزمەت كور­سەتۋدە حالىقتىڭ قولجەتىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋى ناتيجەسىندە ءتۇرلى شاعىمدار تۋىنداۋدا. بۇل رەتتە مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر كۇردەلى جاعدايدا قا­لىپ وتىر. ياعني ءبىر جاعىنان, ساقتان­دى­رىلعان ازاماتتار, زاڭدى تۇردە ساپالى كومەك كورسەتۋدى تالاپ ەتسە, ەكىن­شى جاعىنان, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساق­­تاندىرۋ قورى, قارجىلاندىرۋ جوس­پارىنان اسپاۋدى مىندەتتەيدى.

«سونىمەن قاتار امسق بەلگىلەنگەن جوسپاردان تىس تۇسكەن اقشانى ارتى­­عىمەن ورىنداۋ رەتىندە الىپ, ۇيىم­­داردىڭ ونسىز دا جەتكىلىكسىز بيۋد­جەتىن ورىندالماعان سوماعا قىسقار­تادى. بۇعان قوسا, كت, مرت, ۋدز, زەرتحا­نالىق تالداۋ­لار, بەيىندى ماماندار­دىڭ كونسۋلتاتسيالارى جانە تاعى باسقالار سياقتى ماڭىزدى تەكسەرۋلەر كىرەتىن بارلىق كدق ىشىنەن تەك ستوماتولوگيالىق قىزمەتتەر عانا بمسك دارىگەرىنىڭ جولداماسىنسىز, ءوز بەتىنشە جۇگىنۋى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. بۇل وتباسىلىق دارىگەر قاعيداتىن بۇزادى», دەدى دەپۋتات.

ونىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ دارىگەرلەردىڭ ەڭبەك­اقىسىنىڭ ورتا ەسەپپەن 30%-عا وسۋىنە بايلانىستى بازالىق تاريف تەك 9,8%-عا, جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆ 12%-عا ۇلعايدى. بۇل دارىلىك زاتتاردى ساتىپ الۋ جونىندەگى كاسىپورىندار­دىڭ, ءمو, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ شىعىس­تارىن جانە جالاقىعا ارنالعان شىعىستارىن دا تولىق وتەمەيدى.

«مىسالى, IV ساناتتاعى جەدەل جار­دەم تاريفتەرى تومەن. ياعني ءبىر تۇر­عىنعا 39-44,8 تەڭگە. بۇل ءىس جۇزىندە شىعىستاردى تەك 30%-عا جابادى. يىق بۋىنىنىڭ رەنتگەنوگرافياسىنىڭ تاريفى – 880 تەڭگە. حيرۋرگتىڭ كەڭەسى – 2 068 تەڭگە. مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ بارلىق باسقا تاريفتەرىندە دە وسىنداي ۇقساس جاعداي. بۇل پروبلەمالار پاۆلودار, جامبىل وبلىستارىندا, نۇر-سۇلتان قالاسىندا, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە بار. سونىمەن قاتار 2021 جىلعى مەملەكەتتىك اۋديت ناتيجەلەرى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى – 7,4 ملرد تەڭگەنى جانە ءمامس قورى – 2,3 ملرد تەڭگەنى يگەرمەگەن», دەدى گ.نۇرىموۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, قور كوبىنە نەگىزسىز ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانادى. بىراق قور قىزمەتكەرلەرىنە بونۋستار مەن سىياقىلار شكالاسى كەڭىنەن پايدالانىلادى.

«مەديتسينالىق قىزمەتتەر تاريف­تەرىن كوتەرۋگە قاراجاتتىڭ تولىق بو­لىن­بەۋى جانە وسىنىڭ سالدارىنان قار­جىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى كرە­­ديتورلىق بەرەشەكتىڭ پايدا بو­لۋىنا, حالىققا مەديتسينالىق قىز­مەت كورسەتۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىنىڭ تومەن­دەۋىنە, شاعىمداردىڭ تۋىنداۋىنا جانە جالپى الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى. بۇل ۇيىمنىڭ قىزمەت ەتۋىنىڭ ماقساتقا ساي ەكەندىگىنە قاتىستى, وعان جۇكتەلگەن مىندەتتەردى قانشالىقتى اقتاعاندىعىنا قاتىستى سۇراقتار تۋىندايدى», دەدى سپيكەر.