قۇجات جونىندە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ بايانداما جاسادى. ءوز سوزىندە ۆەدومستۆو باسشىسى قازاقستاندا 6 مىڭنان استام وسىمدىك ءتۇرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە 1,5 مىڭعا جۋىق ءتۇرى دارىلىك وسىمدىك بار كورىنەدى. 390 ءتۇرى «قىزىل كىتاپقا» ەنگىزىلگەن, 110 ءتۇرى – رەليكتى, 700 ەندەميكالىق وسىمدىك تۇرلەرى بار.
«قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاننان ەكسپورتتالاتىن دارىلىك وسىمدىكتەردىڭ تىزىمىنە 14 ءتۇرى كىرەدى. ولار: ميا, فەرۋلا, تسيستانحە, تۇركىستان سابىن تامىرى جانە باسقالارى. رەتتەۋسىز قولدانىلۋىنا بايلانىستى دارىلىك وسىمدىكتەردىڭ شيكىزات قورى تاۋسىلا باستادى. دارىلىك وسىمدىكتەردى باقىلاۋسىز جيناۋ كولەمىنىڭ وسۋىنە سىرتقى نارىقتارداعى سۇرانىستىڭ كوبەيۋى ىقپال ەتەدى.
كەدەندىك ستاتيستيكا دەرەگى بويىنشا قازاقستاندىق ميا تامىرىن وتكىزۋدىڭ نەگىزگى نارىقتارى – قىتاي, تۇركيا جانە اقش. مىسالى, قىتايعا 2018 جىلدان 2021 جىلعا دەيىن 32,7 مىڭ توننا ميا تامىرى ەكسپورتتالدى. بۇل جالپى بوتانيكا جانە فيتوينترودۋكتسيا ينستيتۋتى ۇسىنعان ميا تامىرىن ناقتى وڭىرلەر بويىنشا دايىنداۋ كولەمىنەن ەداۋىر اسىپ تۇسەدى.
كەلەسى رەتتەلمەگەن ماسەلە – رەسپۋبليكا اۋماعىنا وسىمدىكتىڭ بوتەن تۇرلەرىن باقىلاۋسىز اكەلۋ. وسىمدىكتىڭ بوتەن تۇرلەرى ەنگىزىلگەن جاعدايلار بار. ماسەلەن, «مەدەۋ» وڭىرلىك تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىندا سولتۇستىك امەريكادان اكەلىنگەن «اسەر نەگۋندو» ۇيەڭكى اعاشىنىڭ تارالۋى بايقالادى. ول كادىمگى ورىك پەن سيۆەرس الماسىن ىعىستىرادى», دەدى س.برەكەشەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزگە ينۆازيالىق زيانكەستەرمەن جانە اۋرۋلارمەن زالالدانعان بوگدە وسىمدىك رەسۋرستارىن اكەلۋ قاۋپى بار. مىسالى, الماتى قالاسىنىڭ جاسىل ەكپەلەرىندە كاشتاندى زاقىمدايتىن وحريد كەنىشىنىڭ جانە ەمەن ەكپەلەرىنە زيان كەلتىرەتىن ەمەن يگەۋىشىنىڭ بەلسەندى تارالۋى بايقالعان.
«وسىلايشا, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانىڭ بولماۋى جانە وسىمدىك دۇنيەسى وبەكتىلەرىن باقىلاۋسىز پايدالانۋ تابيعي وسىمدىك رەسۋرستارىنىڭ ساقتالۋىنا تەرىس اسەر ەتىپ قانا قويمايدى. دارىلىك وسىمدىكتەردى وندىرۋگە جانە قايتا وڭدەۋگە سالىناتىن ينۆەستيتسيالارعا كەدەرگى كەلتىرەدى.
زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل اۋماعىندا وسىمدىكتەر دۇنيەسىن قورعاۋ, مولىقتىرۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ سالاسىنداعى قاتىناستاردى قۇقىقتىق رەتتەۋدى ەنگىزۋ. قازىرگى ۋاقىتتا وسىمدىكتەر دۇنيەسىن پايدالانۋدى رەتتەۋگە بايلانىستى جەكەلەگەن نورمالار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورمان, ەكولوگيا, جەر, سۋ, كاسىپكەرلىك كودەكستەرىن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى» جانە «ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن قامتيدى», دەدى س.برەكەشەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسى وسىعان بايلانىستى «وسىمدىكتەر دۇنيەسى تۋرالى» ارنايى زاڭ قابىلداۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. قۇجات قازاقستان قوسىلعان حالىقارالىق كونۆەنتسيالاردىڭ ەرەجەلەرىنە نەگىزدەلگەن.
زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى جاڭالىعى – وسىمدىك الەمىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنىڭ اينالىسى سالاسىندا حابارلاما جاساۋ ءتارتىبىن بەلگىلەۋ. بۇل وتاندىق كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ فارماتسەۆتيكالىق, ازىق-ت ۇلىك جانە تەحنيكالىق ونىمدەردى ءوندىرۋ ءۇشىن وسىمدىك رەسۋرستارىن زاڭدى نەگىزدە ۇتىمدى پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە يە بولاتىنىن بىلدىرەدى. بۇل شارا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا, وسى سالاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جول اشپاق. سونداي-اق بيزنەس-سۋبەكتىلەردىڭ وسىمدىكتەر دۇنيەسىن ارنايى پايدالانعانى ءۇشىن تولەماقى ەنگىزۋى ەسەبىنەن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىسىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«سونىمەن بىرگە جەكە تۇلعالار جابايى جەمىستەردى, جاڭعاقتاردى, ساڭىراۋقۇلاقتاردى, جيدەكتەردى, دارىلىك شيكىزاتتى جانە وزگە دە وسىمدىك رەسۋرستارىن جەكە جانە ۇيدە پايدالانۋ ءۇشىن وتەۋسىز نەگىزدە جانە رۇقسات بەرۋ قۇجاتىنسىز جيناۋدى جۇزەگە اسىرادى. جالپى العاندا, زاڭ جوباسى وسىمدىكتەر دۇنيەسى سالاسىنداعى جالپىمەملەكەتتىك مىندەتتەردى شەشۋدى كوزدەيدى جانە «وسىمدىكتەر دۇنيەسى تۋرالى» زاڭنىڭ نورمالارىن تولىق ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ورمان, جەر, كاسىپكەرلىك, سالىق كودەكستەرىنە, «رۇقساتتار جانە حابارلامالار تۋرالى», «ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار تۋرالى» جانە «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەدى.
«وسىمدىكتەر دۇنيەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلداۋ قۇقىقتىق اسپەكتىدە قولدانىستاعى زاڭناماداعى ولقىلىقتار مەن قايشىلىقتاردى جويۋ جانە وسىمدىكتەر دۇنيەسىن قورعاۋ, مولىقتىرۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اسپەكتىدە حالىقتى جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر جاساۋ كوزدەلەدى», دەدى س.برەكەشەۆ.
بۇدان بولەك جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قارجى نارىعى مەن قارجى ۇيىمدارىن مەملەكەتتىك رەتتەۋدى, باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ جانە قارجى پيراميدالارىنىڭ قىزمەتىنە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە قارجى (ينۆەستيتسيا) پيراميدالارىنىڭ قىزمەتىنە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
قۇجات كىرىستەردى جىلىستاتۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن جاقسارتۋ, اقشانى جىلىستاتۋعا قارسى كۇرەستىڭ قارجىلىق شارالارىن ازىرلەۋ توبىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتتارىندا ازىرلەندى. زاڭ جوباسىندا زاڭدى تۇلعالاردىڭ بەنەفيتسيارلىق مەنشىك يەلەرىن اشۋ مىندەتىن بەلگىلەۋگە, كىرىستەردى جىلىستاتۋعا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى زاڭنامانى شەت مەملەكەتتىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قۇرىلعان تراستارعا نەمەسە باسقا دا كورپوراتيۆتىك قۇرىلىمدارعا قولدانۋعا باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار تەرروريزمدى جانە ەكسترەميزمدى قارجىلاندىرۋمەن بايلانىستى ۇيىمدار مەن تۇلعالاردىڭ تىزبەسىنە, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتۋدى قارجىلاندىرۋمەن بايلانىستى ۇيىمدار مەن تۇلعالاردىڭ تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن سۋبەكتىلەردىڭ تىكەلەي نەمەسە جاناما باقىلاۋىنداعى قاراجات پەن وزگە دە اكتيۆتەردى توقتاتۋ ەسكەرىلگەن. قۇجات اياسىندا قىلمىستىق جولمەن الىنعان قاراجاتتى زاڭداستىرعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ جانە فاتف ۇسىنىمدارىندا ايقىندالعان بىرقاتار قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن «م ۇلىكتى تاركىلەۋ» تۇرىندەگى قىلمىستىق جازانى بەلگىلەۋ قاراستىرىلعان.
بۇدان بولەك, زاڭ جوباسى «تەرروريستىك ارەكەت» ۇعىمىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا «تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ ەرەجەسىن قىلمىستىق كودەكستىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان. پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭ جوباسى دا ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ, تسيفرلاندىرۋدى جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساقتاندىرۋ نارىعىن جانە باعالى قاعازدار نارىعىن رەتتەۋ مەن دامىتۋ, بانك قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا كەلىسىم بەردى.
جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار مەملەكەتتىك مەكەمە باسشىلارىنا ساۋالدارىن جولدادى.
