جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋ: ۇرپاق ساۋلىعى قۇرساقتان باستالادى

مامان كەڭەسىنە ءمان بەرگەن ءجون

ادامزات بالاسىنا ءاربىر اسىل قاسيەت اكەنىڭ قانىمەن, انانىڭ سۇتىمەن داريدى. ءدال سول سەكىلدى, قۇرساققا جان بىتكەن ساتتەن باس­تاپ بولاشاق نارەستەنىڭ دەنساۋلىعى قا­لىپتاسادى. دەنى ساۋ, اياق-قولى بالعاداي ايەل عانا ومىرگە ون ەكى مۇشەسى ءبۇتىن, شە­كەسى تورسىقتاي ۇرپاق اكەلەدى. سوندىقتان جۇك­تىلىكتى جوسپارلاۋ, سول كەزەڭدە ايەل اعزاسىن­دا بولاتىن وزگەرىستەر مەن اسقىنۋلار, ءجيى كەز­دەسەتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى­نە ءاتۇستى قاراۋعا بولمايدى. نۇر-سۇلتان قا­لاسىنداعى №3 ەمحانانىڭ اكۋشەر-گينەكو­لوگى داناگۇل قاراباەۆا دا وسىلاي دەپ وتىر.

– الدىمەن جۇكتىلىك الدىنداعى دايىن­دىققا توقتالعىم كەلەدى. بولاشاق اتا-انا­عا بەرەر ەڭ ءبىرىنشى جانە ەڭ نەگىزگى كەڭەسىم – دۇنيەگە بالا اكەلۋدى جوسپارلاۋ كەرەك. ءار ەمحانادا جۇكتىلىكتى جوسپارلايتىن كا­بينەتتەر بار. وندا اكۋشەر-گينەكولوگ, تەراپەۆت ماماندارى وتىرادى. سول كابينەتكە كەلىپ, بىلىكتى مامانداردان اقىل-كە­ڭەس العان دۇرىس. مۇندا جالپى قان, ءزار تالدامالارى, ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋلەر جۇر­گىزىلەدى. قاجەت بولعان جاعدايدا جىنىستىق قاتىناسپەن بەرىلەتىن جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى تەكسەرىستەن وتەدى. ەگەر تۇقىم قۋالايتىن نەمەسە وتباسىندا قانداي دا ءبىر حروموسومدى اۋرۋلارمەن اۋىراتىن بالالارى بولسا, وندا مەديكو-گەنەتيكالىق كەڭەسكە جىبەرىلەدى, – دەدى د.قاراباەۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي بىرنەشە تەكسەرۋدەن وتكەننەن كەيىن جۇكتىلىككە ەشقانداي قارسى كورسەتكىش بولماسا, جۇپقا جۇكتىلىكتى جوسپارلاي بەرۋگە بولادى دەپ رۇقسات بەرىلەدى. بولاشاق انا مىندەتتى تۇردە ءوز دەنساۋلىعىن 6 اي بۇرىن انىقتاپ, ەمدەلۋى كەرەك. دارۋمەندەر مەن ميكروەلەمەنتتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن تولتىرۋعا ءتيىس. ءتىپتى وسى­نىڭ بارلىعى ورىندالعان جاعدايدا بەلگىلى مەرزىم بويى فولي قىشقىلىن قابىلداۋ كەرەك. ول – ۇرىقتىڭ تۋا ءبىتتى كەمىستىكتەرىنىڭ الدىن الۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى.

– ەرلى-زايىپتىلار ومىرگە قانشا بالا اكەلەتىنى, ونى قاي كەزدە اكەلەتىنىنە دەيىن ويلانۋى شارت. كەيدە ەرلى-زايىپتىلار ءار ءتۇرلى اۋرۋعا شالدىعىپ جاتادى نەمەسە ماتەريالدىق جاعدايدىڭ تومەندىگى ماسەلەسى تۋىندايدى. مۇنىڭ بارلىعى بولاشاق بالاعا اسەر ەتۋى مۇمكىن. جۇكتىلىكتى جوسپارلاعانعا دەيىن ۆيرۋستارعا تالدامالار تاپسىرۋ كەرەك. مۇنداي ساراپتامالاردان جۇكتىلىككە دەيىن وتكەن دۇرىس. ەگەر قانداي دا ءبىر اقاۋ انىقتالىپ جاتسا, ونى ەمدەۋ ءۇشىن انتيبيوتيكتەر قولدانعان ءجون. الايدا جۇكتىلىك كەزىندە انتيبيوتيك قولدانۋعا تىيىم سالىنعان. سوندىقتان بۇل ينفەكتسيالار جۇكتى ايەلدەن انىقتالسا, تولىق ەمدەۋگە مۇمكىندىك بولمايدى. سونىڭ سالدارىنان بالا دۇنيەگە كەلگەندە بويىنان كەمىستىك انىقتالۋى مۇمكىن, – دەدى مامان.

وتاندىق دارىگەرلەر جۇكتىلىكتى ەرتە كەزەڭنەن باستاپ ەسەپكە الا بەرەدى. ونىڭ دا ءوز كريتەريلەرى بار. ەگەر جۇكتى ايەل 8-10 اپتادا كەلىپ تىركەلۋگە تۇرسا, ءتىپتى جاقسى. سەبەبى كوپ ايەل ءوزىنىڭ جۇكتى ەكەنىن بىلگەن سوڭ عانا ەمحاناعا تىركەۋگە تۇرادى. وسى ۋاقىتتا بۇل ايەلدىڭ ەكستراگەنەتالدى اۋرۋلارى, پاتولوگياسى بولۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى دارىگەرلەر بولاشاق انانى سالالىق ماماندارعا قاراتىپ, كونسيليۋم قۇرادى. ەگەر قۇرساقتاعى بالا ايەلدىڭ ومىرىنە قا­ۋىپ توندىرسە, جۇكتىلىكتى ۇزۋگە كەڭەس بەرەدى. قىسقاسى, ايەل ەمحاناعا قانشالىقتى ەرتە كەلسە, دۇنيەگە دەنى ساۋ ۇرپاق اكەلۋگە مۇمكىندىگى دە سونشالىقتى زور بولماق.

سكرينينگ ساقتاندىرادى

– ايەل تىركەلۋگە ەرتە كەلگەندە پرەنە­تالدى سكرينينگ جۇرگىزىلەدى. اتالعان سكري­نينگتىڭ ەلىمىزدە جاسالىپ كەلە جاتقانىنا ­15 جىلداي بولدى. الدىمەن ۋلترادى­بىس­تى سكرينينگ 11 اپتا مەن 13 اپتا ارالى­عىن­دا جۇرەدى. بۇل زەرتتەۋ بالادا قانداي دا ءبىر حروموسومالىق اقاۋلاردىڭ, تۋا ءبىتتى كەمىستىكتەردىڭ بار-جوعىن ەرتە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سكرينينگتەن كەيىن جۇكتى ايەل قان تاپسىرادى. مۇنى بيوحيميالىق سكرينينگ دەپ اتايمىز. سول سەبەپتى جۇكتى ايەلدەر ەرتەرەك قامدانۋى كەرەك. مۇنىڭ ءبارى جۇكتىلىكتىڭ جاقسى وتۋىنە, دەنى ساۋ بالانى دۇنيەگە اكەلۋگە جول اشادى. كەيبىر جاع­دايدا ايەلدەر دارىگەر قابىلداۋىنا جۇك­تىلىكتىڭ 5-6 اپتاسىندا كەلىپ جاتادى. ءبىز ولاردى دا تىركەۋگە الامىز, – دەدى اكۋشەر-گينەكولوگ.

بۇگىندە ەلىمىزدەگى ءار ەمحانانىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا تىركەۋشى رەگيستراتورلار وتىرادى. ەگەر بۇل ايەلدە جەدەل كومەكتى قاجەت ەتەتىن كورسەتكىشتەر بولماسا, ياعني ەشقانداي شاعىمى بولماسا, الدىمەن تەراپەۆكە بارادى. ۋچاسكەلىك دارىگەر پاتسيەنتتى تولىق قاراپ شىعىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا اناليز تاپسىرۋعا جولداما بەرەدى. سونداي-اق مەديتسينالىق ساقتاندىرىلۋ مارتەبەسىن تەكسەرەدى. انامنەز جيناپ, دياگنوز قويعاننان كەيىن, ۋچاسكەلىك دارىگەرگە باعىتتايدى. ال جۇكتى ايەل شاعىممەن كەلسە, بىردەن اكۋشەر گينەكولوگكە بارادى.

– ەلىمىزدە جۇكتى ايەلگە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە ساقتاندىرىلۋعا ءتيىس دەگەن شارت قويىلمايدى. الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ 15 جە­ڭىل­دىكتى ساناتى بار. سونىڭ قاتارىندا «جۇ­مىسسىز جۇكتى ايەلدەر» دەگەن سانات بار ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. جۇكتى ايەلدىڭ ساقتاندىرۋ مارتەبەسى بولماعان جاعدايدا, قابىلداپ, انىقتاما بەرەمىز. ول سول جەردە كابينەتتە وتىرىپ, Qoldau24\7 قوسىمشا­سى ارقىلى ءوتىنىش بەرە الادى. ىزىنشە گينەكو­لوگ ونى جۇكتى ايەلدەردىڭ رەگيسترى جۇيەسى­نە ەنگىزەدى. 1-2 جۇمىس كۇنى ىشىندە ايەلگە «ساقتاندىرىلدى» دەگەن مارتەبە بەرىلە­دى. اتاپ وتەرلىگى, پاتسيەنت «ساقتاندىرىل­ما­عان» بولسا دا, دارىگەر قابىلداۋعا مىن­دەتتى. كەيبىر ايەلدەر بىلمەستىكتىڭ سالدارى­نان, «ساقتاندىرۋ مارتەبەم جوق, مەنى قابىل­دامايتىن شىعار» دەپ جۇكتىلىگىنىڭ سوڭعى اپتالارىنا دەيىن كەلمەي ءجۇرىپ قالادى. بۇل دۇرىس ەمەس, – دەدى د.قاراباەۆا.

قازاقستاندا تەرريتوريالىق پرينتسيپ دەگەن ۇعىم بار. بۇل جۇكتى ايەلدەرگە قو­لايلى بولۋى ءۇشىن جاسالعان. بولاشاق انا تۇر­عىلىقتى جەرى بويىنشا ەمحانانى تاڭداسا, وزىنە جەڭىل. ەكىنشىدەن, جۇكتىلىك مەرزىمى ۇلعايعان سايىن ءجۇرىپ-تۇرۋ دا قيىندايدى. سول تۇرعىدان العاندا ۇيگە جاقىن ەمحاناعا تىركەلۋدىڭ پايداسى بار. ايتالىق, قىزۋ كوتەرىلىپ نەمەسە قانداي دا ءبىر جاعداي بولسا ۋچاسكەلىك دارىگەردى ۇيگە شاقىرۋعا مۇمكىندىك بار. سونىمەن بىرگە پاتروناج جۇمىسى دا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا جۇرگىزىلەدى.

– جۇكتى ايەلدەر تىركەۋگە تۇرعاننان باس­تاپ مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ بارلىق ءتۇرى مىندەت­تى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ­اياسىندا جۇزەگە اسادى. ياعني جۇمىس ىستەيتىن­دەر جارنا تولەپ «ساقتاندىرىلعان» بولسا, جۇمىس ىستەمەيتىن جۇكتى ايەلدەر جەڭىلدىك ساناتىنا كىرۋ ءۇشىن تىركەلگەن ەمحانادا جۇكتىلىگى بويىنشا ۋاقتىلى ەسەپكە تۇرۋعا ءتيىس. سوڭعى 2 ايدا ول ءۇشىن زەينەتاقى جارنالارى مەن الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ بول­ماۋى شارت. ولارعا شامامەن 2-3 كۇندە «ساق­تاندىرىلعان» مارتەبەسى بەرىلىپ, ءمامس پاكەتىنە كىرەتىن بارلىق مەديتسينالىق قىز­مەت ءتۇرى قولجەتىمدى بولادى. ايتا كەتۋ كەرەك, جەكە كاسىپكەرلەر رەتىندە تىركەلگەن جانە ءوز قىزمەتىن توقتاتپاعان ايەلدەر, سونداي-اق بىرىڭ­­عاي جيىنتىق تولەم تولەيتىن ايەلدەر جۇ­مىس ىستەيتىن بولىپ سانالادى جانە جەڭىل­دىك ساناتىنا ەنگىزىلمەيدى, – دەدى مامان.

ونىڭ ايتۋىنشا, جۇكتىلىك كەزىندە قانداي دا ءبىر پاتولوگيا انىقتالىپ, سالالىق مامان­داردىڭ كومەگى قاجەت بولعان جاعدايدا ەمحانادا قاجەتتى مامان بولماسا, تەراپەۆت ايەلدى باسقا كوپبەيىندى ورتالىقتارعا جولدامامەن جىبەرەدى. ءار ەمحانا قانداي دا ءبىر ماماندار بولماسا, باسقا ەمحانالارمەن, عىلىمي ورتالىقتارمەن كەلىسىمشارت جاساسادى.

كۇتىنۋدىڭ كومەگى كوپ

– جۇكتىلىك 3 تريمەسترگە بولىنەدى. ءبىرىن­شى تريمەستر دەگەنىمىز – جۇكتىلىك پايدا بولعاننان باستاپ 13 اپتاعا دەيىنگى كە­زەڭ. ەكىنشى تريمەستر – 14 اپتادان 27 اپ­تاعا دەيىنگى كەزەڭ. 28 اپتادان بالانى بوسانعانعا دەيىن ارالىق جۇكتىلىكتىڭ ءۇشىنشى تريمەسترى بولىپ سانالادى. جۇكتى ايەل ءۇشىن ۇشەۋى دە ماڭىزدى. دەسە دە, ەڭ ماڭىزدىسى العاشقى تريمەستر دەر ەدىم. سەبەبى اتالعان كەزەڭدە بولاشاق ءسابيدىڭ بارلىق ورگاندارى قالىپتاسا باستايدى, ياعني ەمبريگەنەز پروتسەسى جۇرەدى. مىسالى, جۇرەك-قان تامىرلارى مەن ورتالىق جۇيكە جۇيەسى العاشقى تريمەستردە قالىپتاسادى. وسى كەزدە جۇكتى ايەل سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانعانى ابزال. دۇرىس تاماقتانىپ, كۇتىنىپ, ءوزىن اۋىر جۇكتەمەلەردەن اۋلاق ۇستاۋعا ءتيىس, – دەدى اكۋشەر-گينەكولوگ.

قاتتى اۋىرىپ تۇرعان جۇكتى ايەل ەمحانا­داعى دارىگەر قابىلداۋىنا سول كۇنى جازىلا الماعان جاعدايدا ەمحاناعا ەمەس, 103 نومىرىنە حابارلاسىپ, جەدەل جاردەم كومەگىنە جۇگىنگەن ءجون. جەدەل جاردەم مىندەتتى تۇردە كەلىپ, كومەك كورسەتەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر اۋىر كورسەتكىش بايقالماسا, ءۇي جاعدايىندا قالدىرادى دا مىندەتتى تۇردە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەمحاناعا اقپارات جولدايدى. حابارلامانى العان ۋچاسكەلىك دارىگەر مەكەنجايعا ءوزى بارادى. ەگەر جوسپارلى كومەك كورسەتۋ قاجەت بولسا, الدىن الا جازىلۋ كەرەك. شۇعىل كومەك قاجەت بولعان جاعدايدا, جازىلماي-اق كەلە بەرۋگە بولادى. جۇكتى ايەل شۇعىل كەلگەن جاعدايدا دارىگەر مىندەتتى تۇردە قابىلداۋعا ءتيىس.

– جاساندى جولمەن بالا كوتەرگەن ايەل­دەردىڭ تەكسەرىلۋىندە, تالدامالار تاپسىرۋىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق جوق. ەگەر ەمحاناعا ەكو ادىسىمەن جۇكتى بولعان ايەل كەلسە, بىزدە ەكىنشى باقىلاۋ كەزەڭى دەگەن بار. جوعارى دەڭگەيدەگى باقىلاۋ كابينەتتەرىنە جولداما بەرەمىز. بۇرىن پەريناتالدىق ورتالىق دەسەك, قازىر كوپبەيىندى اۋرۋحانالار دەيمىز. سوندا وسىنداي جولمەن جۇكتى بولعان ايەلدەردى قاراپ, جۇكتىلىگىن جۇرگىزەتىن ارنايى مامانداندىرىلعان اكۋشەر-گينەكولوگتەر وتىراتىن بولىمشە بار. ەگەر قانداي دا ءبىر اۋىتقۋلار مەن شاعىمدار بولماسا, فيزيو­لوگيالىق جاعدايدا جۇكتى بولعان جان­داردى تەكسەرۋدەن ايىرماشىلىق جوق, – دەدى مامان.

ايەلدەر جۇكتىلىكتى جوسپارلاماس بۇرىن نەمەسە جۇكتىلىكتىڭ العاشقى تريمەسترىن­دە مىندەتتى تۇردە فولي قىشقىلىن قابىل­داۋ كەرەك. ءار ادامنىڭ اعزاسى بيوحيميالىق رەاكتسيالارعا تولى. ۇرىقتىڭ دامۋ جۇيكە جۇيەسىنىڭ تۇتىكشەسى دەگەن بولادى. ول وسە كەلە بالانىڭ ميى مەن ومىرتقا ج ۇلى­نى­نا اينالادى. فولي قىشقىلىنىڭ جەتىس­پەۋشىلىگىنەن اتالعان ۇرىق تۇتىكشەسىنىڭ دەفەك­تىسى تۋىنداۋى نەمەسە جۇكتىلىك ءارى قاراي دامىماۋى مۇمكىن. دامىعاننىڭ وزىندە بۇل بالانىڭ ميىندا اقاۋلار بولادى. سوندىقتان جۇكتىلىكتى جوسپارلاعان جۇپ ءۇش اي بۇرىن, تەك قانا ايەل ەمەس, جولداسى دا كۇن سايىن قابىلداۋى كەرەك. ال جوسپارلاماي, جۇكتى بولعان ايەلدىڭ 12 اپتاعا دەيىن ىشۋگە ۋاقىتى بار, – دەدى دارىگەر.

د.قاراباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە كوپ تاراعان پاتولوگيالاردىڭ ءبىرى – تەمىر جەتىسپەۋشىلىگى انەمياسى. جۇكتىلىكتى جوس­پارلاعان كەزدە بۇل پرەپاراتتى پروفي­لاكتيكالىق دوزا رەتىندە قابىلداۋ كەرەك. سالماعى از بولىپ تۋاتىن بالالاردىڭ با­سىم بولىگى تەمىر جەتىسپەۋشىلىگى انەمياسى­مەن دۇنيەگە كەلەدى. سونىمەن قاتار بوسانعاننان كەيىن كوپ قان كەتۋ, سەپسيس قاۋپى بار. ءبىر قاراعاندا كوپشىلىك ءۇشىن تەمىر جەتىسپەۋشىلىگى انەمياسى جاي نارسە بولىپ كورىنەدى. ال ونىڭ سالدارى وكىنىشكە قاراي, ورنى تولماس قايعىعا الىپ كەلۋى مۇمكىن.