ورالماندار ءۇشىن ازاماتتىق الۋ مەرزىمى قىسقارادى

كەشە ۇكىمەت وتىرىسىندا كوشى-قون, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جانە «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىن ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ سياقتى بىرنەشە ماڭىزدى ماسەلە قارالدى. بۇل جونىندە وتىرىستان سوڭ بىردەن ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنە جينالعان ۇكىمەت مۇشەلەرى مالىمدەدى. بۇل وتىرىس بۇرىنعىدان وزگەشەرەك. سەبەبى, بۇرىنعىداي جۋر­ناليستەر ۇكىمەت ۇيىنە بارعان جوق. كەرىسىنشە, وتىرىس اياقتالعان سوڭ ۇكىمەت مۇشەلەرى ورتالىق كومميكاتسيالار قىزمەتىنە جينالعان جۋرناليستەرگە كەلدى. ءيا, بريفينگ مىنبەرىنە دە بىرەۋ ەمەس, بىردەن جەتى سپيكەر جايعاستى. ۇكىمەت مۇشەلەرىن بريفينگكە باستاپ كەلگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا وتىرىستىڭ كۇن ءتار­تىبىندەگى ءبىرىنشى ماسەلە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ وسى جىلدىڭ 18 ساۋىرىندە وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ شارالارى بولعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل ماسەلە بويىنشا مادە­نيەت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇ­حامەدي ۇلى قوسىمشا بايانداپ, ۆەدومستۆونىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلى مەن كونستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىعىن وتكىزۋ بويىنشا ۇلتتىق جوسپار شارالارى جوباسىن جاسايتىنىن جەتكىزدى. ال كەلەسى ماسەلە «جاسىل ەل» باعدارلاماسى بويىنشا ءسوز قوزعالعاندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گ.ابدىقالىقوۆا باعدارلاما ىسكە قوسىلعاننان بەرى, ياعني 2005 جىلدان باستاپ 44 ملن. ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلعانىن اتاپ ءوتتى. وعان سونداي-اق, 200 مىڭنان استام جاس قاتىسقان, 11 مىڭ گەكتار جەر وڭدەلگەن. ءوز كەزەگىندە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا «جاسىل ەل» باعدارلاماسىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستارىن تانىستىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2013 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ كولەمى 212 ملن. تەڭگەنى قۇراعان. 2014 جىلعا قارجىلاندىرۋ شاما­مەن 2 ەسەگە ارتىپ, 404 ملن.-عا جۋىق تەڭگەنى قۇراپ وتىر. جەر­گى­لىكتى بيۋدجەتتەن 2013 جىلى – 317,9 ملن., 2014 جىلى 303,6 ملن. تەڭ­گە بولىنگەن. ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان ماسەلەلەردىڭ ەرەكشە ماڭىزدىسى كوشى-قون تۋرالى بولعان. بۇل تۋرالى بريفينگتە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا باياندادى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, وسىناۋ اعىمعا قاراعاندا سولتۇستىك ايماق تۇرعىندارى 2050 جىلعا قاراي 900 مىڭ ادامعا كەمىپ, ەسەسىنە وڭتۇستىك وڭىرلەردە حالىق سانى 5,2 ميلليونعا ارتادى. وسىعان وراي, ىشكى جانە ەتنوستىق كوشى-قوندى, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋدى قاراستىراتىن كوشى-قون زاڭىن جەتىلدىرۋ كوزدەلۋدە. ەلىمىزدە ورالماندار ءۇشىن ازاماتتىق الۋ مەرزىمى قىس­قار­تى­لادى, دەدى ت.دۇيسەنوۆا. ءبىرىن­شىدەن, ەتنيكالىق قازاقتار ءوڭىردى وزدەرى تاڭدايدى, قانداي وڭىرگە كەلسە دە, ورالمان مارتەبەسى بارلى­عىنا تاعايىندالادى. ەكىنشىدەن, «تولەۋ قابiلەتتiلiگi» جونiندە ەش دالەلدەمە تالاپ ەتىلمەيدى, ۇشىنشىدەن, ازاماتتىق الۋ مەرزىمى 1 جىلعا دەيىن قىسقارتىلادى. ال مينيسترلىك ەڭبەك رەسۋرس­تارى تالاپ ەتىلگەن وڭىرلەردى انىقتايدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وسىعان دەيىن شەتەلدەن كەلگەن قانداستارىمىز ورالمان مارتەبەسiن الۋ ءۇشىن 7 جىل كۇتۋى ءتيىس بولاتىن. ەتنيكالىق ميگرانتتار مەملەكەت انىقتاعان وڭىرلەرگە كەلگەن جاعدايدا عانا ورالمان مارتەبەسىنە يە بولدى. ال, ءوز بەتىمەن كەلگەن ورالماندار مۇنداي مارتەبەگە يە بولعان جوق. بۇدان وزگە, ورالماندار ءۇشىن ءوز تولەۋ قابىلەتتىلىگىن دالەلدەۋ بويىنشا مىندەتتەمە بولدى. بۇدان وزگە, ول ەڭبەك رەسۋرستارى تاپشى وڭىرلەرگە كەلگەن جاعدايدا ورالماندار ءۇشىن الەۋمەتتىك پاكەتتەر قاراستىرىلاتىنىن جەتكىزدى. بۇل پاكەتكە, الدىمەن, جولعا, جۇك الۋعا جاردەماقى ەنگىزىلەدى جانە ارەندالىق رەتىندە 5 جىلعا قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي ۇسىنىلادى. 5 جىلدان كەيىن جەكەشەلەندىرە الادى. «كۆوتادان بولەك قوسىمشا بالدىق باعالاۋ ەنگىزىلەدى, بۇل كۆوتادان تىس ءبىزدىڭ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر, ەڭ الدىمەن, اوك, وڭدەۋشى ونەركاسىپكە, گەولوگيالىق بارلاۋعا قاتىستى, بۇل ماماندار ۇلگىگە اينالدىرىلعان كاسىپتەر ءتىزىلىمى اياسىندا قازاقستانعا كەلگەن شەتەلدىك جۇمىسكەرلەردى تارتا الۋى ءتيىس», دەدى ت.دۇيسەنوۆا. سونىمەن قاتار, ول شەتەلدىك مامانداردى ەڭبەكپەن قامتۋ كەزىندە ولاردىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيى مۇقيات قارالاتىنىن اتاپ ءوتتى. «شەتەلدەن ماماندار كۆوتا بويىنشا تارتىلاتىن. ءاربiر جۇمىس بەرۋشi قاجەتتi ماماندارعا قاتىستى ءوز ءوتiنiمiن بەرەتiن. قازiر وعان جاڭا وزگەرiس ەنگiزiپ وتىرمىز. رەسپۋبليكا بويىنشا قاجەت ماماندىقتار بويىنشا شەتەل ازاماتتارى كەلۋi مۇمكiن. بiراق, ولار ماماندىققا وزدەرiنiڭ ساي ەكەندiگiن دالەلدەپ بەرۋi قاجەت. بۇل ماقساتتا بالدىق باعا بەرۋ دەگەن جاڭاشىلدىقتى ەنگiزiپ وتىرمىز», دەپ ءتۇسىندىردى مينيستر. بريفينگتە بۇدان سوڭ ەكو­نوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ, «سامۇرىق-قازىنا» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلەنا باحمۋتوۆا «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە «كەگوك» اق-تى قازاقستاندىق قور نارىعىنا شىعارۋعا دايىن­داۋ شارالارى تۋرالى حابارلادى. كومپانيانى «حالىقتىق IPO»-عا شىعارۋعا دايىنداۋ ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەر نەگى­زىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ال جۇ­مىسقا جەتەكشى وتاندىق جانە حا­لىق­ارالىق كومپانيالار تارتىلعان. «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسى اياسىندا «KEگOك» اق اكتسيالارىن ىشكى قور نارىعىندا جاپپاي ورنالاستىرۋ 2014 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ءوتۋى مۇمكىن, دەدى ە.باحمۋتوۆا. جالپى العاندا, «كەگوك» كومپانياسىنىڭ قور نارىعىنا شىعۋى بويىنشا قابىلداعان شارالارىن ۇكىمەت قولداعان. بار كەدەرگىلەردى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جويۋ ءۇشىن قولداۋ كورسەتۋگە نيەت ءبىلدىرىلىپتى. وسىلايشا, تاريفتىك رەتتەۋ پارامەترلەرى بويىنشا ادىستەردىڭ سوڭعى شەشىمىنىڭ زاڭناماسىنا قاجەتتى وزگەرتۋلەردى ەنگىزگەن سوڭ كومپانيا اكتسيالارى بيىلعى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قارجى بيرجاسىندا ساۋدالانادى دەپ بولجاۋعا نەگىز بار. كومپانيا اكتسيالارىنىڭ تابىستىلىعىنا كەلەر بولساق, قور ورنالاستىرىلاتىن قاعازداردىڭ كىرىستىلىك مولشەرلەمەلەرىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانك دەپوزيتتەرى بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەلەرىنەن تومەن ەمەس دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋدى بولجاپ وتىر. بريفينگ بارىسىندا سونداي-اق, ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان تاعى ءبىر ماسەلە – تاماق ونەركاسىبىن قولداۋ, سونداي-اق «جول كارتاسى» شەڭبەرىندەگى ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالار رەتىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ باياندادى. «1 مامىرعا دەيiن ۇكiمەت شى­عىنداردى سۋبسيديالاۋ ەرەجەلەرiن قابىلداۋى تيiس. بۇل بۇعان دەيiن قولدانىلماعان جاڭا مەحانيزم ءارi ونىڭ نارىقتاعى قاجەتتiلiگi جوعارى. ول ينۆەستيتسيالىق جوبانى iسكە اسىرۋ بارىسىندا كاسiپكەردiڭ شىعىنىن وتەۋدى كوزدەيدى. ءوز رەسۋرستارى ەسەبiنەن iسكە اسىرىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ بiر بولiگi كاسiپكەرلەرگە مەملەكەت بيۋدجەتىنەن قايتارىلادى. بۇل تاۋاردىڭ وزiندiك قۇنىن تومەندەتiپ, باسەكەلەستiكتi ارتتىرۋعا جانە قايتارىم مەرزiمiن ارتتىرۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندiرiسiنiڭ تيiمدiلiگiن ارتتىرۋعا مۇمكiندiك بەرەدi», دەدى ا.مامىتبەكوۆ. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».