سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان — ءومىر ەسقالي:
بۇگىنگە دەيىن وبلىستىق اگروونەركاسىپتىك كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن ءماجىلىسى ءۇش رەت ءوتتى. وندا اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن دەر كەزىندە سەبۋ نەگىزگى اڭگىمە وزەگىنە اينالىپ, بيىلعى دالا جۇمىستارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى اتاپ ءوتىلدى. اگروقۇرىلىم جەتەكشىلەرىن كوكتەمنىڭ ەرتە كەلۋى, مامىر بويى جاڭبىردىڭ جاۋماۋى الاڭداتۋلى. ونىڭ ۇستىنە مەتەورولوگيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاز قۇرعاقشىلىق بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجامى شىندىققا جاناسسا, جاعدايدىڭ قيىنداي تۇسەرى انىق. توپىراق قىرتىسىنداعى ىلعال قورى ورتاشا جىلدىق دەڭگەيگە سايكەس كەلگەنىمەن, كەي جەرلەردە الا-قۇلا. سول سەبەپتى قالىپتاسقان كۇردەلى جاعدايدان قينالماي شىعۋدىڭ شارالارى الدىن-الا قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, بەلگىلەنگەن 3,2 ميلليون گەكتار القاپقا ىلعال جابىلدى. باسقا دا اگروتەحنيكالىق شارالاردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن كەمىتپەۋ جايى باستى نازارعا الىنعان. 546 مىڭ توننا تۇقىم سۇرىپتاۋدان ءوتىپ, 94 پايىزى 1,2 سىنىپقا جەتكىزىلدى. تۇقىم الماستىرۋ جانە جاڭارتۋ ماقساتىمەن 15 مىڭ توننا ەليتالى تۇقىم ازىرلەندى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام دەمەۋ قارجى ءبولىنىپ, “قازازوت”, “قازفوسفات” زاۋىتتارىنان مينەرالدى تىڭايتقىش الۋعا كەلىسىم-شارت جاسالدى. جانار-جاعارماي ءۇشىن 2,7 ميلليارد, تۇقىم شارۋاشىلىعىن قولداۋعا 345 ميلليون تەڭگە مەملەكەتتىك قازىنادان قاراستىرىلدى. – كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىن ءوز مەزگىلىندە وتكىزۋدىڭ ناقتى ءمىندەتتەرى بەلگىلەندى. قالعان شارۋا – ديقانداردىڭ ءوز قولىندا. ەڭ باستىسى, تۇقىم ءسىڭىرۋدىڭ قولايلى كەزەڭىن وتكىزىپ الماۋىمىز كەرەك. بيدايدى 1 ماۋسىمعا, قالعان تەحنيكالىق داقىلداردى 5 ماۋسىمعا دەيىن ءسىڭىرۋدى مەجەلەپ وتىرمىز, – دەدى بىزگە وبلىس اكىمىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرى جونىندەگى ورىنباسارى ا.ساپاروۆ. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, سوڭعى كەزدەرى قولجەتىمدى جانار-جاعارمايمەن قامتۋ جايى جاقسارا تۇسكەن. قاجەتتى 63 مىڭ توننا ديزەل وتىنىنىڭ 85 پايىزى اكەلىنگەن. قالعانى جاقىن كۇندەرى جەتكىزىلمەك. ءار ءليترى 62 تەڭگەدەن بەلگىلەنگەن. جىلداعىداي ەگىس زيانكەستەرى مەن ارامشوپتەرگە قارسى كۇرەس شارالارى دا تىڭعىلىقتى اتقارىلماق. بيىل تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ەسەبىنەن ءداندى داقىلدار كولەمى 4 ميلليون گەكتارعا جەتىپ وتىر. بۇل بىلتىرعىدان 120 مىڭ گەكتارعا كوپ. مايلى داقىلدار ەگىستىگى 300 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلدى. كارتوپ پەن كوكونىس مولشەرى دە ەداۋىر ارتتى. بۇگىندە قىزىلجار وڭىرىندە القاپتارعا جاپپاي اتتانىس باستالىپ, كەڭ دالا ءدۇبىرلى ەڭبەككە بولەنگەن. سولاردىڭ ءبىرى – وڭىردەگى ەڭ ءىرى استىقتى ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانى. اۋدان ەگىنشىلەرى بيىل 629 گەكتارعا ءداندى داقىلدار ورنالاستىرۋدى ۇيعارعان. ونىڭ 445 مىڭ گەكتارىنا جاڭا تەحنولوگيا قولدانىلماق. مۇندا ىلعال جابۋ, جەر وڭدەۋ تالاپقا ساي اتقارىلىپ, مايلى داقىلداردى ەگۋ قىزۋ قارقىن العان. تايىنشا اۋدانىنا قاراستى “تايىنشا-استىق” جشس دە كۇن وتكەن سايىن ەڭبەك قارقىنىن ۇدەتە تۇسۋدە. ءتاجىريبەلى مامان اناتولي رافالسكي باسقاراتىن اگروفيرما نولدىك تەحنولوگيانى ءتيىمدى مەڭگەرۋدىڭ ارقاسىندا ناۋقاندى 1 ماۋسىمعا دەيىن تولىق اياقتاپ ءجۇر. جالپى, وبلىس بويىنشا كوكتەمگى ەگىسكە 900-گە جۋىق جوعارى ءونىمدى كەشەندى تەحنيكا تارتىلىپ, بارلىق جۇمىستىڭ 75 پايىزىن اتقاراتىن بولادى. وسىناۋ جاۋاپتى ناۋقاننان وبلىستىڭ اگرارشى عالىمدارى دا سىرت قالىپ وتىرعان جوق. ولاردىڭ پايدالى ويلارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋلەرى اركەز ەسكەرىلىپ, ۇنەمى تاجىريبەدە قولدانىلادى. ماسەلەن, وبلىستىق اگرارلىق كەڭەستىڭ توراعاسى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ۆلاديمير يۆانوۆ, “وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبە ستانساسى” جشس ماماندارى ولگا گااس پەن نيكولاي دۋبينانىڭ ىلعال ساقتاۋ, ارامشوپپەن كۇرەس, سەبۋ مەرزىمىن ءتيىمدى پايدالانۋ جايلى قۇندى ۇسىنىستارى كىتاپشا بولىپ باسىلىپ, ديقاندارعا تاراتىلدى.اقمولا وبلىسىنان — باقبەرگەن امالبەك:
اقمولا ديقاندارى جاۋاپتى ناۋقاندى ادەتتەگىدەي جان-جاقتى دايىندىقپەن باستاپ وتىر. جۇمىس جوسپارى بويىنشا بيىل ءداندى داقىلدار 4569,4 مىڭ گەكتار القاپقا ورنالاستىرىلادى. بۇل بىلتىرعى دەڭگەيدەن 240,5 مىڭ گەكتارعا ارتىق. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى ايگۇل احمەتجانوۆا ەگىستىك قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ باعىتى جالعاسىن تاباتىنىن ايتادى. ماسەلەن, كارتوپ داقىلى وتكەن جىلعىدان 151,6 گەكتارعا ۇلعايتىلىپ, 18341 گەكتارعا, كوكونىس 4229,7 گەكتارعا (118,7 گەكتارعا كوپ) جەتكىزىلمەك. وسىنىڭ وزىنەن-اق ديقاندار جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ەسەلەپ ارتقاندىعىن بايقاۋعا بولادى. تۇقىم ىرىزدىق نەگىزى ەكەندىگىن جاقسى بىلەتىن ديقاندار قاۋىمى ونى دەر كەزىندە قورلاندىرىپ, ءوڭدەۋ جۇمىستارىن ەرتە كۇزدەن باستاۋدى داعدىعا اينالدىرعان. زەرتحانالار قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق 579,4 مىڭ توننا تۇقىم ءتيىستى ونگىشتىك دارەجەگە جەتكىزىلگەن. ونىڭ 82 پايىزى ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كلاستى سەبۋ ستاندارتىن قامتاماسىز ەتەدى. قازىر تۇقىمدى اشىق اۋادا قىزدىرىپ, دارىلەۋ ءىسى اتقارىلۋدا. بۇل ورايدا, بۇلاندى, ەڭبەكشىلدەر, اتباسار, ەگىندىكول, تسەلينوگراد, ەسىل اۋداندارىنىڭ شارۋاشىلىقتارى تىڭعىلىقتىلىق تانىتۋدا. بيىل ينۆەستورلار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى تاراپىنان مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى مولىنان قورلاندىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ياعني, ونىڭ كولەمىن 29341 تونناعا جەتكىزىپ, 1,2 ميلليون گەكتار القاپتى نارلەندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار, ەگىنشىلىك مادەنيەتىن كوتەرۋ ماقساتىندا بۇلاندى, جاقسى, ەڭبەكشىلدەر, جارقايىڭ, ساندىقتاۋ, اتباسار اۋداندارى قىرۋار قارجى قاراستىرعانى قۇپتارلىق. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, 2701,1 گەكتار القاپ ىلعال قورىن ساقتاۋ تەحنولوگياسىمەن وڭدەلىپ وتىر. مۇنداعى ءوسىم 31,4 پايىزدى قۇرايدى. وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارى تۇقىم سەبۋ ىسىنە كىرىسىپ, بەلسەندىلىك تانىتۋدا. بۇگىنگى كۇنگە ون اۋداننىڭ شارۋاشىلىقتارى بىرجىلدىق جانە كوپجىلدىق ءشوپ ەگۋدى اياقتاۋعا جاقىن قالدى. ساندىقتاۋ اۋدانىندا بارلىق داقىلدار ءتۇرىن سەبۋ 48 مىڭ گەكتاردان اسىپ وتىر. بۇلاندى اۋدانىنىڭ “سارىتومار”, “نوۆوبراتسكوە”, “جۋراۆلەۆكا”, “پارتيزانسكوە” اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى مايلى داقىلدار, كۇنباعىس, راپس جانە سۇرلەمدىك جۇگەرى ەگۋدە الدا كەلەدى. اۋدانننىڭ استىقتى القاپتارىندا 645 تراكتور, 584 تۇقىمسەپكىش پەن 51 دانا زامانالىق كەشەن ءونىمدى جۇمىس اتقارۋدا. جالپى, وبلىستىڭ ديقان-مەحانيزاتورلارى قاۋىرت ناۋقاننىڭ ءار ساعاتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, كۇنىنە 285 گەكتارعا تۇقىم سەبۋ جونىندەگى جوسپارلى مەجەدەن كورىنۋدە. بۇل اقمولالىق دالا ەڭبەككەرلەرىنىڭ ىرىزدىق ءدانىن سەبۋدى بەلگىلەنگەن كەستەگە ساي ابىرويمەن اتقارىپ شىعاتىنىنا سەنىم قالىپتاستىرادى.قاراعاندى وبلىسىنان — ايقىن نەسىپباي:
بيىلعى كوكتەم قاراعاندىلىق ديقاندار ءۇشىن ۇلكەن ءۇمىت اكەلدى. ىلعال مول, ەگىستىك القاپتارعا ءدال اتتانىس الدىندا جاۋىپ وتكەن نۇر ءتىپتى تىلەگەندەي بولدى. قامدانىسقا ەرتە قوزعالماعاندار بولماسا بۇعان دەيىنگىدەي جانار-جاعار ماي, تۇقىم ءىزدەپ اۋرە-سارساڭعا تۇسكەن ەشكىم جوق. قىر توسىندەگى جاي-كۇي قانداي؟ وسى ساۋالىمىزعا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ابدوللا تورەبەكوۆتىڭ جاۋابى جارقىن شىقتى. وڭىردە ەگىندى ەڭ مولىنان ەگەتىن نۇرا, وساكاروۆ اۋداندارى تۇقىم سەبۋدىڭ العاشقى اينالىمدارىن ەڭسەرىپ ۇلگەرىپتى. ناۋقان باستالعان ەكى كۇن ىشىندە 40 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان ءسىڭىرىلىپ, قارقىندى ۇدەتىپ بارادى ەكەن. بۇلايشا قيمىلداسا بولمايدى. كورشىلەس قوس اۋدان وسى ماۋسىمدا ارقايسىسى 230 مىڭ گەكتار جەرگە استىق ءوسىرۋى كەرەك. بۇعان مەجەلى ۋاقىت قىسقا. ايدىڭ اياعىنا دەيىن ءىس تىندىرىلۋى قاجەت. سوندىقتان جەرگىلىكتى ديقاندار جۇمىسقا قاۋىرت كىرىسكەن. ال وبلىس بويىنشا ءداندى داقىلدار سەبىلەتىن ەگىستىك 748 مىڭ گەكتار – 89 مىڭى ارپا, 19 مىڭى س ۇلى. مۇنىڭ سىرتىندا 5 مىڭ گەكتارعا جۋىق القاپقا كوكونىس ەگىلەدى, كارتوپ وتىرعىزىلادى. نەگىزىنەن اباي اۋدانىندا شوعىرلانعان ونىمەن شۇعىلدانۋشىلاردىڭ ەگىنشىلەرمەن بىرگە بۇگىندە مويىن بۇرار ۋاقىتتارى جوق. ايماقتا استىق ءوندىرۋدى تۇتقا ەتكەن شارۋاشىلىقتاردىڭ شوقتىعى بيىگى “قاينار” جشس. مۇنداعى ەگىستىك 30 مىڭ گەكتاردى الىپ جاتىر. بۇرناعى كۇنى اتالعان سەرىكتەستىك جەتەكشىسى سەيىتجاپپار نىعمەتوۆپەن كۇن ۇزاققا بايلانىسقا شىعا الماي, اقىرى تۇندە تىلدەستىك. ەگىنجايدان ورالعان بەتى ەكەن. “كۇتكەن ءسات ءساتتى باستالدى. ديقاندارىمىز دالا ەڭبەگىن ساعىنىپ قالىپتى. شەتىنەن شيراق قيمىل ۇستىندە. ناۋقاندى جىلداعىداي 10 كۇندە اياقتاماقپىز”, دەدى ول. مىنە, بۇل كۇندە قىر ەڭبەككەرلەرى اراسىندا ءىس وسىلايشا قىزعان كەز. ءونىم وتكىزۋدەگى بىلتىرعى قيىندىقتارعا وكپە ۇمىتىلعان. الداعى كۇزدە قايتالانباسىنا, قالاي بولعاندا دا باستى ىرىس كوزى قادىرى بولەك بولماقتىعىنا سەنىسەدى.
