مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جىلى ەكونوميكالىق ءوسۋدى 6% دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ 2014 جىلعا ارنالعان ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالارىنىڭ جول كارتاسى مەن ونى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن» ازىرلەدى.
جول كارتاسى بيىلعى جىلى ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا ورىن الىپ وتىرعان ىشكى جانە سىرتقى قاۋىپتەردى ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەندى.
وسى جول كارتاسىنىڭ ماقساتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەكونوميكالىق ءوسۋ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
ەكونوميكاداعى ءوسۋ قارقىنىنىڭ تومەندەۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا مىناداي نەگىزگى مىندەتتەردى شەشۋ قاجەت:
1) ەكونوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋ جانە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا قولداۋ كورسەتۋ;
2) شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ جانە تۇراقتى كرەديت بەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ;
3) بانك سەكتورىن ساۋىقتىرۋ جانە ەكونوميكانى كرەديتتەۋدى, ونىڭ ىشىندە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ قاراجاتىن تارتۋ ارقىلى كرەديت بەرۋدى كەڭەيتۋ;
4) جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنىن جۇرگىزۋ, تاريفتىك ساياساتتى رەفورمالاۋ, كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋدى قوسا العاندا, جەكە سەكتوردى كەڭەيتۋ جانە جاڭا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن ەكونوميكادا قۇرىلىمدىق سيپاتتاعى رەفورمالار جۇرگىزۋ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 2014-2015 جىلدارعا ارناپ ۇلتتىق قوردان 1 ترلن.تەڭگە ءبولۋ نەگىزگى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنىڭ بىرىنە اينالادى.
2014 جىلى 500 ملرد. تەڭگە بولىنەتىن بولادى, ونىڭ 100 ملرد.تەڭگە سوماسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ مەن كرەديتتەۋگە, 250 ملرد. تەڭگە – بانك سەكتورىن ساۋىقتىرۋعا, 150 ملرد. تەڭگە – ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندەگى 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى.
جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرۋ مەن قولداۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولىپ تابىلادى, ونى قارجىلاندىرۋ 2014 جىلعا 97,7 ملرد. تەڭگە كولەمىندە كوزدەلگەن.
جول كارتاسى مىناداي نەگىزگى شارالاردى كوزدەيدى.
1. ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ.
جوسپارلانعان دالىزدە ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەردى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا جۇرگىزىلگەن تۇزەتۋدەن كەيىن ينفلياتسيانىڭ ءوسۋىن تەجەيتىن شارالار قابىلداناتىن بولادى.
2. ەكونوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋ جانە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا قولداۋ كورسەتۋ.
ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى جانە جاڭعىرتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ۇدەمەلى يندۋستريالىق دامىتۋ جونىندەگى 2015 – 2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى ءازىرلەۋ اياقتالاتىن بولادى.
قازاقستاندىق ونىمدەردى وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, تاياۋ شىعىس, ورتالىق ازيا, سونداي-اق رەسەي ەلدەرىنە جەتكىزۋگە ارنالعان قولدانىستاعى كەلىسىمشارتتاردى ساقتاۋ, جاڭا كەلىسىمشارتتاردى ىزدەستىرۋ جانە جاساۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەتىن بولادى.
قولدانىستاعى زاڭناما شەڭبەرىندە رەنتابەلدىلىگى تومەن جانە از دەبەتتى كەن ورىندارى ءۇشىن پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋگە تومەندەتىلگەن سالىق مولشەرلەمەسىن ۇسىنۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەتىن بولادى.
مۇنايدى ءوندىرۋدىڭ جوسپارلانعان كولەمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن مۇنايدى ءوندىرۋ مەن ەكسپورتتاۋدى ىقتيمال ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولادى.
3. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ
شاعىن جانە ورتا بيزنەس جوبالارىن قارجى رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولجەتىمدى جانە ۇزاق مەرزىمدى نەگىزدە 2014 جىلى 100 ملرد. تەڭگە بولىنەتىن بولادى.
ۇكىمەت ۇلتتىق قور قاراجاتىنان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك جوبالارىن قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءتيىستى ءىس-قيمىلدار جوسپارىن قابىلدايتىن بولادى.
«بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2020» باعدارلاماسى بويىنشا جەتىسپەيتىن يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمدى جانە يندۋستريالىق ايماقتاردى سالۋدى جانە قايتا جاڭعىرتۋدى قارجىلاندىرۋ ۇلعايتىلاتىن بولادى.
2014 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن وڭىرلەردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قاراجاتىن قايتا ءبولۋ جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنىڭ 22,5 ملرد. تەڭگەدەن استام سوماعا اسىرا ورىندالۋى ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جول قۇرىلىسى, الەۋمەتتىك ماقساتتاعى نىسانداردى جوندەۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ سالاسىنداعى جەرگىلىكتى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ۇلعاياتىن بولادى.
4. قارجىلىق سەكتوردى دامىتۋ.
بانكتەردەن «ناشار اكتيۆتەردى» ساتىپ الۋدى قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق قور قاراجاتىنان 250 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكى جانىنداعى «پروبلەمالى كرەديتتەر قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىن كاپيتالداندىرۋ كوزدەلەدى.
«پروبلەمالى كرەديتتەر قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جۇمىس ىستەۋىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى جانە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر جانىنداعى سترەستى اكتيۆتەردى باسقارۋ بويىنشا كومپانيالاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ جونىندەگى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداناتىن بولادى.
اعىمداعى جىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن زەينەتاقى اكتيۆتەرىن (بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ اكتيۆتەرىن) باسقارۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداناتىن بولادى.
اعىمداعى جىلعى ماۋسىمدا قارجى سەكتورىن 2030 جىلعا دەيىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداناتىن بولادى.
5. اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ.
اعىمداعى جىلعى 15 ساۋىرگە دەيىن اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ سۋبەكتىلەرىن قارجىلىق ساۋىقتىرۋ قاعيدالارى قابىلدانادى جانە ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن, اگروحولدينگتەرمەن ءبىرلەسىپ وسى كاسىپورىنداردى ساۋىقتىرۋ جوسپارىن دايىنداۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كرەديتورلار كوميتەتتەرى قۇرىلاتىن بولادى.
ناتيجەسىندە اعىمداعى جىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن جالپى بەرەشەك سوماسى 140 ملرد.تەڭگە اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ 140 سۋبەكتىسى اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ سۋبەكتىلەرىن قارجىلىق ساۋىقتىرۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الاتىن بولادى.
اعىمداعى جىلعى 1 مامىرعا دەيىن اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ سۋبەكتىلەرى جاڭا جانە/نەمەسە جۇمىس ىستەيتىن وندىرىستىك قۋاتتىلىقتار قۇرۋ كەزىندە شەككەن شىعىستارىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ كوزدەلگەن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ قاعيدالارى قابىلداناتىن بولادى.
اعىمداعى جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن اگروونەركاسىپ كەشەنىندە 12,5 ملرد. تەڭگە سوماعا 11 ينۆەستيتسيالىق جوبا پايدالانۋعا ەنگىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
6. قالىپتاسقان جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, كولىكتىك ءجانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا جانە قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ۇلعايتۋ بويىنشا شارالار قابىلداناتىن بولادى:
– اقتاۋ تەڭىز پورتىنىڭ وتكىزۋ قۋاتىن كەڭەيتۋ ءۇشىن 3 قۇرعاق جۇك تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ;
– «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا اۋماعىندا قۇرعاق پورت سالۋ;
– جەزقازعان-بەينەۋ تەمىرجول جەلىسىن سالۋ جالعاستىرىلادى جانە 2014 جىلعى 1 جەلتوقسانعا دەيىن قوزعالىستىڭ اشىلۋى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
2015 جىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوموبيل جولىنىڭ «الماتى – قورعاس» ۋچاسكەسى پايدالانۋعا ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى قىتايمەن شەكارادا قوسىمشا وتكىزۋ پۋنكتتەرىن سالۋ ماسەلەسى پىسىقتالاتىن بولادى.
7. جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنىن باستاۋ جانە «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ
2014 جىلعى ساۋىردە جەكەشەلەندىرۋگە جاتاتىن (رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى 32 ۇيىم, كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى 779 نىسان جانە حولدينگتەردىڭ قۇرامىنا كىرەتىن 191 ۇيىم) كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور ۇيىمدارىنىڭ تىزبەسى ايقىندالاتىن بولادى.
نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلدانعاننان كەيىن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور ۇيىمدارىن دايارلاۋ جانە باسەكەلەس ورتاعا بەرۋ ۇدەرىسى باستالادى.
سونداي-اق 2014 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ سوڭىنا دەيىن مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندە قالاتىن ۇيىمدار ءۇشىن بىرىڭعاي ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق نىساندى انىقتاۋ بويىنشا تۇجىرىمدامالىق تاسىلدەر ازىرلەنەتىن بولادى.
«حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جانداندىرىلادى جانە «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ بولىگىندە زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولادى.
2014 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ قور نارىعىنا 2014 جىلى «كەگوك» اكتسيونەرلىك قوعامىن, 2015 جىلى «سامۇرىق-ەنەرگو» اكتسيونەرلىك قوعامىن, «قازترانسگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىن شىعارۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى باستالادى.
8. ينۆەستيتسيالاردىڭ جاڭا تولقىنىن تارتۋ.
2014 جىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا شارالارى بار (ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردى 30 %-عا دەيىن وتەۋ, 10 جىل مەرزىمگە دەيىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋ, تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە ۇزاق مەرزىمدى كەپىلدەندىرىلگەن تاپسىرىس) ينۆەستورلارمەن كەلىسىمشارتتاردىڭ جاڭا ءپىشىمىن كوزدەيتىن ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جەتىلدىرۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى ەنگىزىلەتىن بولادى.
وزگە جاڭالىقتار سالىق جانە ەكولوگيا سالالارىندا جانە تاريفتىك ساياساتتا 10 جىلعا زاڭناما تۇراقتىلىعى قاعيداتىن, ينۆەستورلار ءۇشىن «ءبىر تەرەزە» قاعيداتىن ىسكە اسىرۋدى, ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى جانە ينۆەستورلاردىڭ حالىقارالىق كوممەرتسيالىق تورەلىككە قول جەتكىزۋىن كەڭەيتۋدى قامتيدى.
9. تاريفتىك ساياساتقا جاڭا تاسىلدەردى قالىپتاستىرۋ جانە باسەكەلى قاتىناستاردى دامىتۋ.
اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا تابيعي مونوپوليالار سالالارىنداعى 2020 جىلعا دەيىنگى تاريفتىك ساياسات جونىندەگى باعدارلاما قابىلداناتىن بولادى, ول تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى كورسەتەتىن قىزمەتتەرگە قولدانىلۋ مەرزىمى 5 جانە ودان استام ۇزاق مەرزىمدى شەكتى تاريفتەردى بەكىتۋگە ءوتۋدى كوزدەيدى.
تاۋار نارىقتارىن دامىتۋ ماقساتىندا تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنە رەتتەلەتىن قىزمەت كورسەتۋلەرگە (تاۋارلارعا, جۇمىستارعا) ولاردى باسەكەلەس ورتاعا شىعارۋ تۇرعىسىنان كەشەندى تالداۋ جۇرگىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنەتىن بولادى جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن مەملەكەتتىك باعالىق رەتتەۋدەن شىعارۋ ماقساتىندا رەتتەلەتىن نارىقتارعا تەكسەرۋ جۇرگىزىلەتىن بولادى.
10. ەكونوميكانىڭ قوسىمشا ءوسۋ كوزى كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ كولەمىن تومەندەتۋ بولىپ تابىلادى.
كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەس جونىندەگى كوكەيكەستىلەندىرىلگەن جوسپار كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ۇلەسى نەعۇرلىم جوعارى ەكونوميكا سالالارىندا ونى ازايتۋعا نازار اۋدارا وتىرىپ ىسكە اسىرىلا باستايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اعىمداعى جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن قارجى كاپيتالىن زاڭداستىرۋ بويىنشا زاڭناما ازىرلەنەتىن بولادى.
اعىمداعى جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن قولما-قول اقشا الۋعا شەكتەۋلەر بەلگىلەۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەنەتىن بولادى.
اعىمداعى جىلعى قىركۇيەككە دەيىن «قازىرگى زامانعى ساۋدا نىسانى» ۇعىمى انىقتاماسىنىڭ ناقتى كريتەريلەرىن ايقىندايتىن, 2018 جىلدان باستاپ وسى كريتەريلەرگە سايكەس كەلمەيتىن ساۋدا وبەكتىلەرىن پايدالانۋعا تىيىم سالۋدى ەنگىزە وتىرىپ, زاڭ جوباسى ازىرلەنەتىن بولادى.
