مۇگەدەكتەرگە مۇمكىندىكتەر جاساۋ زاڭنامالىق قولداۋدى تالاپ ەتىپ وتىر

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە «مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامداردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ جانە قوعامعا ەتەنە ارالاستىرۋ» دەگەن تاقىرىپتا ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. دەپۋتاتتارعا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار بويىنشا شاعىن كورمە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل جولى دەپۋتاتتار الدىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 600 مىڭنان استام مۇگەدەك ءومىر سۇرەدى نەمەسە حالىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 3,5-تەن استام پايىزىن قۇرايدى. مينيستر قولدانىستاعى مۇگەدەكتەردى قولداۋ مەن قورعاۋعا ارنالعان زاڭدىق قۇجاتتاردى سانامالاي كەلىپ, ەلىمىزدىڭ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا جانە وعان فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماعا قول قويا وتىرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتاردى يمپلەمەنتاتسيالاۋ جونىندە مىندەتتەمە العاندىعىن اتاپ ءوتتى. مۇگەدەكتەردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق قۇقىقتارىنىڭ كەپىلدىكتەرى كونۆەنتسيا ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلەتىنىن دە حابارلادى. جانە دە مۇگەدەكتەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى 2012-2018 جىلدارعا ارنالعان جوسپار قابىلدانعانىن ايتتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس بەرۋشىدە ارناۋلى جۇمىس ورىندارى بولعان جاعدايدا الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا جىبەرۋ, مۇگەدەكتەردىڭ تاۋار وندىرەتىن, قىزمەت كورسەتەتىن قوعامدىق بىرلەستىكتەرى ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى بولىپ وتىر. مينيستر جاڭا تۋعان نارەس­تەلەردى سكرينينگپەن قامتۋ دەڭگەيى 2013 جىلى شامامەن 85 پايىزعا جەتكەندىگىن دە العا تارتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءارتۇرلى ەستۋ كەمىستىگى بار 1,9 مىڭنان استام بالانى انىقتاۋعا جانە ولارعا مەديتسينالىق شارانى ەرتە جاستان قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. مۇگەدەكتىككە اكەلىپ سوعاتىن پاتولوگيالاردىڭ اراسىندا جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى ءالى دە ءبىرىنشى ورىندا ەكەندىگى ەرەكشە اتالدى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, ەڭبەك جاعدايى زياندى جانە ەرەكشە زياندى سالالاردا ەڭبەك ەتەتىندەر سانى 300 مىڭنان استام ادام بولسا, ونىڭ 74 مىڭى ايەل كورىنەدى. قازىرگى ۋاقىتتا 126 مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ءبولىمى جۇمىسىن جۇرگىزسە, جىل سايىن شامامەن 200 مىڭ ادام ولاردىڭ مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋ قىزمەتىمەن قامتىلۋدا ەكەنى العا تارتىلدى. بايلانىس جانە اقپارات اگەنت­تىگىمەن بىرلەسىپ ەلەكتروندى كوم­پوزيتتىك قىزمەتتەردى ەنگىزۋگە دايىن­دىق جۇرگىزىلىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 9 ءتۇرىن بىرىكتىرۋ جوسپار­لانۋدا. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, حالىق­ارالىق تىرشىلىك-تىنىسى مەن دەنساۋلىقتىڭ قىزمەت ەتۋى ءجا­نە شەكتەلۋى جىكتەۋىشىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ كوزدە­لىپ وتىرعاندىعى دا اتالماي قالمادى. مۇگەدەكتەردىڭ قۇقى­عىن قامتاماسىز ەتۋدەگى تاعى دا ماڭىزدى اسپەكتىلەردىڭ ءبىرى – مۇگە­دەكتەردى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ بارابار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. ءبىرىنشى – الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ كوپدەڭگەيلى جۇيەسى اياسىندا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار, سونداي-اق, ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنان الەۋمەتتىك تولەمدەر بەرىلەدى. ەكىنشى – مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقىلار تولەمى نىسانىندا الەۋمەتتىك كومەك جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قولداۋ تۇرلەرى كورسەتىلەدى. ۇشىنشىدەن, دەدى مينيستر, «ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىنە رەفورما جۇرگىزۋ باستالىپ كەتتى. ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتپەن جىل سايىن كومەككە مۇقتاج 80 مىڭنان استام ادام قامتىلادى. مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ازاماتتارعا تەگىن, ال قوسىمشا قىزمەتتەر ءىشىنارا جانە تولىق تولەم شارتىمەن كورسەتىلەدى. 2013 جىلى 20 مىڭنان استام ادامعا: قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە, پسيحونەۆرولوگيالىق اۋرۋ ادامدارعا, تىرەك-قوزعالىس اپپاراتى بۇزىلعان 104 ينتەرنات- ۇيلەردە تۇراتىن ادامدارعا ارناۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرىلدى. مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە 2013 جىلى 55 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردا ورنالاستىرىلعان 3 مىڭنان استام ادام دا قىزمەتپەن قامتىلعان. 2008 جىلى وسىنىڭ بىرەۋى دە بولماعاندىعىن العا تارتقان ت.دۇيسەنوۆا بۇل تاجىريبە شىعىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار جانە اقمولا وبلىستارىندا كەڭىرەك تارالعاندىعىن جەتكىزدى. ءتورتىنشى – رەفورما اياسىندا قالپىنا كەلتىرە وتىرىپ مەديتسينالىق وڭالتۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پروتەزدىك-ورتوپەديالىق كومەك كورسەتەتىن كاسىپورىندار تاراتىلىپ, «الماتى, پەتروپاۆل جانە سەمەي پروتەزدىك-ورتوپەديالىق ورتالىقتارىن» اق-قا بىرىكتىرۋ ارقىلى جارعىلىق كاپيتالىندا 100 پايىزدىق مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن «رەسپۋبليكالىق پروتەزدىك-ورتوپەديالىق ورتا­لىق» اق قۇرىلاتىنى بەلگىلى بولدى. مينيستر سوڭعى ءۇش جىلدا جوعارى وقۋ ورىندارىنا كۆوتا ارقىلى 680-نەن استام مۇگەدەك, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا تاعى دا 1146 مۇگەدەك قابىلدانعانىن, جىل سايىن ەلىمىزدىڭ جوو-لارى مەن كوللەدجدەرىندە 2800-دەي مۇگەدەك وقيتىنىن جەتكىزدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020»-نى  ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە كاسىپتىك وقۋ مەن قايتا دايارلاۋعا جىبەرىلگەن 478 مۇگەدەكتىڭ جارتىسىنان كوبى تۇراقتى جۇمىس تاۋىپ, تاعى 117 مۇگەدەك كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقۋدان وتكەنى اتالدى. جانە دە 2015 جىلعا قاراي ەلىمىزدە شامامەن مەكتەپتەردىڭ 20 پايىزىندا كەدەرگىسىز مەكتەپ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ جوسپارلانىپتى. ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە العاش رەت مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن ۇيدە وقيتىن مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى 9 مىڭ بالاعا ارنالعان وقۋ ورنىن جابدىقتاۋ ءۇشىن قاراجات بولىنگەن. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە 33 زاعيپتار قوعامىنىڭ وقۋ-وندىرىستىك كاسىپورنى جانە 18 ساڭىراۋلار قوعامىندا شامامەن ءتورت مىڭداي مۇگەدەك جۇمىس ىستەپ جاتىر ەكەن. بيىلعى جىلى مۇگەدەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ وڭىرلىك كارتالارى دايىندالدى, سولارعا سايكەس 6600-دەي مۇگەدەكتى جۇمىسقا تۇرعىزۋ جوسپارلانۋدا كورىنەدى. پالاتانىڭ الەۋ­مەتتىك-مادەني دامۋ كوميتە­تىنىڭ ءتورايىمى گۇلنار يقسا­نوۆا اتالعان تاقىرىپقا قوسىم­شا بايانداما جاسادى. كو­ميتەت ءتورايىمى قازىرگى مۇگەدەك­تەردى قورعاۋعا ارنالعان ستاندارتتار ەسكىرگەندىگىن, ال ۆەدومستۆوارالىق قاتىناستاردىڭ جولعا قويىلماعاندىعىن سىنعا الدى. اسىرەسە, جەرگىلىكتى جەرلەردە ورىنداۋشىلىق ءتارتىپ ءتىپتى قۇلدىراعان. وتا ءساتتى جاسالعانىمەن, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ جايى نازاردان تىس قالىپ كەلە جاتقاندىعىنا دەپۋتات ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىردى. بۇدان كەيىن مينيسترگە دەپۋتاتتار تاراپىنان كوپتەگەن سۇراقتار قويىلدى. دەپۋتات ەركىن شپانوۆتىڭ سۇراعىنا وراي جاۋابىندا مينيستر قازىرگى كەزدە 626 مىڭ مۇگەدەكتىڭ 404 مىڭى جۇمىس جاسىنداعى ازاماتتار ەكەنىن, الايدا ولاردىڭ 189 مىڭى عانا جۇمىسقا جارايتىنىن العا تارتتى. وكىنىشكە قاراي, سولاردىڭ تەك 82 مىڭى عانا جۇمىس تابا الىپتى. ت.دۇيسەنوۆا زاڭعا سايكەس جۇمىس بەرۋشىلەر مۇگەدەكتەرگە ارنالعان جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 3 پايىزدىق كۆوتا ءبولۋى كەرەك بولسا, ونىڭ ورىندالماي وتىرعاندىعىنا نازار اۋدارتتى. ەندى مينيسترلىك ءتيىستى زاڭدارعا جۇمىس بەرۋشى مۇگەدەككە ورىن ازىرلەگەنى ءۇشىن سۋبسيديا بەرۋ, مۇگەدەكتەر قوعامى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا شىعاراتىن تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ, بيىلعى جىلدان باستاپ جاعدايعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ سياقتى بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلەرىنەن دە حاباردار ەتە كەتتى. ۇكىمەت ساعاتىن د.نا­زار­باەۆا قورىتتى. وتىرىس قورى­تىندىسى ناتيجەسى بويىنشا ۇكىمەتكە بىرقاتار ۇسىنىستار جوباسى دايىندالاتىن بولىپ شەشىلدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».