شوقىندى قاشقىنباەۆقا قارسى قىلمىستىق ءىس قوزعالدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەشەگى بولعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححى سەسسياسىنداعى سوزىندە دىنگە بايلانىستى: «ءبىز سونداي-اق ءدىني ۇراندار ۇستانعان ەكسترەميزمدى, ءدىني ىلىمدەردى سىرتتان ساياسيلاندىرۋعا دەگەن تالپىنىستاردى, ءبىزدىڭ حالقىمىزعا ءبىز ءۇشىن بوگدە ءدىني كوزقاراستار مەن يدەيالاردى كۇشتەپ تاڭۋدى بارىنشا تەرىسكە شىعارامىز» دەپ اتاپ كورسەتتى. تومەندەگى سۇحباتتا سونداي بۇلدىرگىش سەكتالار تۋرالى ايتىلادى جانە ولارعا قارسى ارەكەت ەتەتىن ەرىكتى ادامدار توبى تۋرالى دەرەكتەر بەرىلگەن. سونداي ەرىكتىلەردىڭ ءبىرى, ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكپەن تىكەلەي بايلانىسىپ, قىزمەت ەتەتىن «ەكسپەرت – 2050» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, ادامداردى جات پيعىلدى سەكتالاردان قورعاۋ بويىنشا كەڭەسشى يۋليا دەنيسەنكو. ءبىز ونىڭ ارەكەتتەرى مەن كوزقاراستارىن ءبىلۋ ءۇشىن اڭگىمەگە تارتتىق.
– قۇرمەتتى يۋليا ولەگوۆنا, ءسىزدىڭ ءبۇلدىرگىش سەكتالارمەن اينالىسقانىڭىزعا كوپ بولدى ما؟ ولاردىڭ قوعامعا زياندىلىعى تۋرالى وقىرماندارعا نە ايتار ەدىڭىز؟
– مەنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم جۋرناليست. ءدىن ىستەرىنە بايلانىستى ساراپشىلىق قىزمەتىم دە جۋرناليستيكادان باستالدى. 2005 جىلدان ايماقتىق ءىرى گازەتتەردىڭ ءبىرى «كوستانايسكيە نوۆوستيدە» ءوزىمنىڭ ماماندىعىم بويىنشا قىزمەتىمدى باستادىم. سول كەزدە ءدىن ىستەرىنە ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ, مەنىڭ وسى تاقىرىپقا ماماندانۋىما ىقپال ەتكەن باس رەداكتورىمىز سەرگەي حارچەنكوعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. مەن العاش رەت وسى گازەتتە ءدىن ىستەرى تاقىرىبىن قاۋزاپ جۇرگەن شاعىمنان باستاپ بۇلدىرگىش سەكتالاردى اشكەرەلەۋگە قاتتى كوڭىل بولە باستادىم. سونىڭ ىشىندە قوستاناي وڭىرىندە پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ اتىن جامىلىپ بەلسەندى ارەكەت ەتكەن «يوانن بوگوسلاۆتىڭ شىركەۋى» اتتى سەكتا جۇمىسىنىڭ زياندىلىعىن اشكەرە قىلۋدى قولعا الدىم. ونىڭ باسشىسى ءوزىنىڭ سەكتاسىنا ادامداردى ينتەرنەت ارقىلى تارتقان. شىن مانىندە ونىڭ ۋاعىزدارىنىڭ پراۆوسلاۆيەگە ەش قاتىسى جوق, تەك اتىن جامىلعان. وسى سەكتانىڭ زياندى قىزمەتىن اشكەرەلەپ جازعان ماقالام بويىنشا ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى سەكتانىڭ ەكسترەميستىك زياندىلىعى بار دەپ تاۋىپ, ونىڭ قىزمەتى مەن سايتىنىڭ قازاقستان اۋماعىندا جۇمىس ىستەۋىنە تىيىم سالدى. زيانكەس سەكتالاردىڭ ارەكەتتەرىنە جان-دۇنيەم قارسى بولدى, ويتكەنى ولاردىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ كەتكەن جاقىندارىن جوقتاعان جانداردىڭ جانايقايى مەنى بەيجاي قالدىرا المادى. ءتىپتى, ولاردىڭ تراگەدياسىن گازەتتە جازۋدىڭ ءوزى ازدىق ەتەتىنىنە كوزىم جەتتى. سوندىقتان ولارمەن ءىس جۇزىندە كۇرەسۋ كەرەك دەپ شەشتىم. وسى سەبەپتى, 2007 جىلى قازاقستاندا تۇڭعىش رەت زيانكەس سەكتالاردان جاپا شەككەندەرگە كومەك بەرۋ قورىن اشتىم. قازىر ونداي قورلاردىڭ سانى كوبەيىپ, وتىز شاقتى بولدى. بۇگىنگى كۇنى بىزگە كەلگەن ونداي ادامداردىڭ سانى مىڭداپ سانالادى.
ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزعا وراي ولاردىڭ قانشالىقتى زياندى ەكەندىگىنە دە توقتالايىن. ءبىز ولاردى «بۇلدىرگىش» سەكتالار دەپ تەگىن اتامايمىز, ويتكەنى ولاردىڭ ارەكەتتەرى شىن مانىندە بۇلدىرگى قىلىقتارعا باستايدى. ادامنىڭ جەكە باسىن ەرىكتىلىگىنەن, اتا-اناسى, جاقىندارى, تۋىستارىمەن بايلانىستارىنان ۇزۋگە شاقىراتىن ولار وزدەرىنە تارتقان جاننىڭ ساناسىنا جاڭا مازمۇنداعى تۇرپات قالىپتاستىرۋعا تىرىسادى. ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى سەكتانىڭ مۇددەسىنە عانا ساي قىزمەت ەتەتىن وسىنداي ادامداردى جاراقتاۋ. مۇنداي ارەكەتتەردى جاساۋ ءۇشىن نەشە ءتۇرلى امالدار مەن ايلالاردى ويلاپ تاپقان. سونىڭ ىشىندە پسيحيكالىق تۇرعىدان اسەر ەتۋ جولدارىن بىلەدى. ءتىپتى, ءبىر-بىرىنەن دە ۇيرەنىپ, جەتپەگەنىن تولىقتىرىپ, ايتەۋىر ادامدى قالىپتاسقان ساناسىنان اداستىرىپ, ادامگەرشىلىك نورمالارىن كەرەك قىلمايتىن تەرىس جولعا تۇسىرەدى. ماسەلەن, ولار اتا-انانى مويىنداماۋعا, ولاردىڭ ايتقان جاناشىرلىق اقىلدارىن قابىلداماۋعا, وتباسىن كەرەك قىلماۋعا ۇندەيدى. ءتىپتى, وزىنەن تۋعان بالالاردى دا وزىمەن بىرگە تەرىس جولعا تۇسپەسە قاتىگەزدىكپەن قيناۋ, جازالاۋ جولدارىن ۇيرەتەدى. كەيبىر ادامداردى كۇيزەلىستەن پسيحيكالىق اۋرۋلارعا ۇشىراتىپ, زارداپ شەگۋگە نەمەسە وزىنە ءوزى قول سالۋعا دەيىن جەتكىزەدى. مىنە, سوندىقتان بۇل سەكتالاردىڭ ارەكەتى وتە قاۋىپتى. ەڭ قيىنى وسىنداي جولعا تۇسكەن ادامدار اراسىنان ءوزارا وتباسىن قۇرىپ العاندار دا كوپ. وزدەرىنىڭ اداسقانىمەن قويماي ولار ەندى بالالارىن سەكتاعا تارتۋدا. ولارعا دۇرىس جولعا ءتۇسۋ تۋرالى باسقالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە اتا-انالارىنىڭ ايتقانىنىڭ ءبارى «جىننىڭ ءسوزى» بولىپ سانالادى. دۇرىس ءماسليحات بەرىپ, اقىل ايتقاننىڭ ءبارىن ولار «تەرىس جولداعىلار» دەپ ەسەپتەيدى جانە ولارعا دەگەن وشپەندىلىگىن اشىق كورسەتەدى. سايىپ كەلگەندە, مۇنداي سەكتالاردىڭ ماقساتى قوعامنىڭ تۇراقتىلىعىن بۇزۋ ارقىلى وزدەرىنە مول تابىس تابۋعا باعىتتالعان. ءتىپتى, بيلىكتى دە كۇشپەن وزگەرتىپ, وزدەرىنىڭ تىلەگىنە ساي مەملەكەتتىك قۇرىلىس جاساۋدى ارماندايتىندارى دا بار. مۇندايلار اسىرەسە, ەكسترەميستىك توپتار اراسىنان تابىلادى. مىنە, قىسقاشا ايتقاندا, بۇلدىرگىش سەكتالاردىڭ وسىنداي زيانكەس ارەكەتتەرى بەلگىلى بولىپ وتىر.
– قانداي دىندەردىڭ اتىن جامىلعان سەكتالار اسىرەسە قاۋىپتى؟
– ولاردىڭ قايسىسىنىڭ بولسىن زياندىلىعى ۇلكەن. دەگەنمەن, حريستياندىق ءدىن تارماقتارىن جامىلعاندار ادامدارعا كوبىنە كوپ پسيحولوگيالىق جولمەن شابۋىلدايتىن بولسا, يسلامدىق سەكتالاردىڭ راديكالدى ارەكەتتەرى كوپ. ماسەلەن, «اللاحۋ اكبار» دەپ ايعايلاپ الىپ بەيبىت تۇرعىندارعا قارسى لاڭكەستىك ارەكەت جاساعانداردى ءدىن جولىنداعىلار دەپ ايتۋعا بولا ما؟ قانشاما ادامنىڭ اجالىنا قالىپ, بالالارىن جەتىم, ايەلدەرىن جەسىر ەتكەن ادام قانداي مۇسىلمان؟ مۇندايلار ەشقانداي مۇسىلمان ەمەس, كەرىسىنشە قانىشەرلەر, جانالعىش قانىپەزەرلەر. سول سياقتى اتا-اناڭنان بەز, ءبىز ساعان ەڭ جاقىن تۋىس بولامىز, تاپقان تابىسىڭنىڭ كەم دەگەندە 10 پايىزىن بىزگە بەرىپ تۇراسىڭ, بىزدەن باسقانىڭ ءبارى جالعان, ءبارى الدامشى, ەشتەڭەنى كەرەك قىلما دەپ ادامنىڭ باستارىن اينالدىرىپ, اقشاسىن الىپ جاتقانداردى دا حريستيان ءدىنىنىڭ وكىلدەرى دەپ ايتۋعا اۋزىڭ بارمايدى. سوندىقتان, بارلىق سەكتانىڭ كوزدەگەن ماقساتى تەك اقشا مەن بيلىك دەپ ايتۋعا نەگىز بار. مەن ەڭ قاۋىپتى سەكتا – قايسىسىنىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ كەتسەڭ سول بولادى دەپ ايتار ەدىم. ولاردىڭ بارىنە «ۇلت», «توزىمدىلىك», «زايىرلى مەملەكەت» دەگەندەر جات ۇعىمدار.
– بۇلدىرگى سەكتالاردان جاپا شەككەندەردىڭ سانى ارتىپ كەلە مە, الدە ولاردىڭ سانى ازايۋدا ما؟ جاپا شەككەندەر كوبىنەسە قانداي زيانكەستىكتەرگە دۋشار بولادى؟
– وكىنىشكە قاراي, ونداي جانداردىڭ سانى جىل ساناپ كوبەيە تۇسۋدە. ءبىزدىڭ ورتالىقتارىمىزعا كۇن سايىن جاپا شەككەن جۇزدەگەن ادامداردىڭ كەلەتىنى سونىڭ ايعاعى. ارينە, بۇلاردىڭ اراسىندا جەكە ءوز باسى جاپا شەككەندەر ەمەس, اتا-انالارى, اعايىن-تۋىستارىنىڭ كەلۋى كوپ. سولاردىڭ تالاپ ەتۋىمەن جاپا شەككەندەردىڭ وزدەرى دە كەلىپ جاتادى. ولاردى قايتادان قالىپتى ومىرگە تارتۋ وڭاي ەمەس. بۇل ىسكە كوپتەگەن مامانداردىڭ بىرلەسكەن ءىسىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, جالعىز پسيحولوگ ەمەس, ءدىن وكىلى, مادەنيەتتانۋشى, پەداگوگ, ساياساتتانۋشى سياقتى مامانداردىڭ دا كەڭەستەرى كەرەك بولادى. ويتكەنى, بۇلدىرگى سەكتا دەگەنىمىزدىڭ ءوزى اقشا مەن بيلىكتى ءبىر ادامنىڭ قولىنا شوعىرلاندىرعان اۆتوريتارلىق ۇيىم عوي. وزىنە ءسوزسىز باعىندىرۋ ءۇشىن ونىڭ كوشباسشىسى بارلىق ادىستەردى, سونىڭ ىشىندە ءبىز اتاعان ماماندىقتاردىڭ امال-ايلالارىن دا قولدانادى. سوندىقتان ونىڭ سىرىن اشكەرەلەپ, ادامنىڭ باسىنان تەرىس ىقپالدى شىعارۋ ءۇشىن كوپتەگەن مامانداردى تارتۋعا تۋرا كەلەدى. ەڭ قيىنى تەرىس ىقپالعا تۇسكەن ادامدى قالىپتى ومىرگە كەلتىرۋ كەيدە ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلىپ كەتەدى. ءتىپتى, جىلدارعا دا سوزىلۋى مۇمكىن.
– جىل سايىن وڭالتۋ ورتالىقتارىنا قانشا ادام كەلەدى؟
– شامامەن ولاردىڭ سانى ءۇش مىڭعا جەتەدى. سوڭعى جىلداردا 69 ادامعا قاتىستى ءىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەردىك. سونىڭ ىشىندە بىرنەشەۋى بويىنشا قىلمىستى ءىس قوزعالىپ, ول سوتتا قارالدى. بۇلارداعى زيانكەستىكتەر پسيحيكالىق اۋىتقۋشىلىقپەن عانا شەكتەلمەي, ادامنىڭ ءوزىن ءوزى ولتىرۋىنە دەيىن جەتكىزگەن. مىسال رەتىندە ايتار بولسام, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا «اللا ايات» ادىسىمەن «ەمدەلۋدىڭ» سالدارىنان ەكى ادام كوز جۇمدى. قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ءبىر ادام سەكتاشىلاردىڭ اقىلىمەن ينسۋليننەن باس تارتقان ەكەن, ءۇش كۇننەن كەيىن كوز جۇمدى. 2006 جىلى استانا قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى وسى سەكتاعا بارعان بىرنەشە ادامنىڭ جۇيكە تامىرلارى دەرتىنە ۇشىراعاندىعى ءۇشىن سوتقا جۇگىنىپ, بۇل سەكتانىڭ قازاقستاندا ارەكەت ەتۋىنە مۇلدە تىيىم سالعان.
– بىراق بۇل سەكتا بىزدە جاسىرىن ارەكەت ەتەدى دەگەن سىبىس بار عوي؟
– ول راس. بىزدە ونىڭ ءالى دە كوپتەگەن ۇياشىقتارى جۇمىس ىستەيدى. استىرتىن جۇمىس ىستەۋ ءادىستەرىن مەڭگەرگەندەرى سونداي – وزدەرىنىڭ شيفرلارى مەن پارولدار جۇيەسىن جاساپ العان. ونىڭ ۇستىنە قازىر قاتارلارىنا كوشەدەگى كەزدەيسوق ادامدى المايدى, مىندەتتى تۇردە ءوز ادامدارىنىڭ ءبىرىنىڭ ۇسىنىسىمەن, تەكسەرىپ بارىپ قانا قاتارلارىنا قابىلدايدى. قازىر قازاقستاندا تىيىم سالىنعانىمەن ولار رەسەيدىڭ ماسكەۋ, ورىنبور قالالارىندا اشىق ارەكەت ەتەدى. وسى سەكتانىڭ جۇمىستارىنا قاراپ ادامنىڭ الدانۋعا دا بەيىل ەكەنىنە كوز جەتكىزەسىڭ. اقىل-ەسى دۇرىس ادامنىڭ ءوزىن ومىرگە اكەلىپ, ءوسىرىپ-ءوندىرىپ, تاربيەلەپ, ادام ەتكەن اتا-اناسىنان باس تارتىپ, فارحات اتا مەن ونىڭ ايەلى نينانى اكە-شەشەم دەپ تانۋعا بارۋىن ءتۇسىنۋ قيىن.
– ءبىزدىڭ كەيبىر كورشى ەلدەرىمىزدە, اتاپ ايتقاندا, وزبەكستاندا «بەلىە براتيا», «سۆيدەتەلي يەگوۆا» جانە ت.ب. سەكتالارعا زاڭمەن تىيىم سالىنعان. بىزدە نەگە سولاي ەتپەسكە؟
– بۇل سۇراقتى ماعان ءتۇرلى كەزدەسۋلەر, ترەنينگتەر وتكىزگەن كەزىمدە ءجيى قويادى. ءبىزدىڭ 1992 جىلى قابىلدانعان «ءدىن ىستەرى تۋرالى» زاڭىمىز بارىنشا ليبەرالدى بولىپ, ادامنىڭ جاندۇنيەسىنە شابۋىل جاسايتىن بارلىق اعىمدارعا ەسىگىمىزدى شالقاسىنان اشىپ تاستادى. ەلىمىزگە تامىر جايىپ, ارەكەتتەرىن ۇلعايتىپ العان زيانكەستىگى بەلگىلى كەيبىر ءدىني بىرلەستىكتەردى سوڭىنان شىققان زاڭدارىمىزبەن جابۋعا مۇمكىنشىلىك بولمادى. ويتكەنى, بۇل جەردە ادام قۇقىعىن بۇزۋعا جول بەرىپ الاتىن ەدىك. سوندىقتان, قانداي دا ءبىر ءداستۇرلى ەمەس ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ ارەكەتىنە تىيىم سالۋ ءۇشىن ونىڭ جەكە ادامدارعا, قوعامعا زيانكەستىگىن ناقتى فاكتىلەرمەن دالەلدەۋ كەرەك بولىپ وتىر. ال بۇل جۇمىس وڭاي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ ادامدارىمىز بەلسەندى ارەكەتتەن بۇعىپ قالىپ, قىنجىلىستارىن تەك اس ۇيدە عانا ايتۋعا توتاليتارلىق زاماننان ۇيرەنگەن. سول قالىپتان شىعا الماعاندىقتان زياندى سەكتالارعا قارسى كۇرەستىڭ تيىمدىلىگى دە تومەن بولىپ وتىر.
– «ساەنتولوگيا شىركەۋى» اتتى اعىم تۋرالى نە ايتاسىز؟ ول دا زياندى سەكتالارعا جاتا ما؟
– بۇل ءدىني بىرلەستىك قازاقستان اۋماعىندا 1999 جىلدان بەرى بەلسەندى ارەكەت ەتىپ كەلدى. بىراق 2011 جىلى قابىلدانعان جاڭا زاڭ بويىنشا ول ءدىني بىرلەستىك رەتىندە تىركەۋدەن وتە المادى. بۇل بىرلەستىك ادامداردىڭ بويىنداعى كەمشىلىكتەرىن جويامىز دەگەن ۇرانمەن جۇمىس ىستەيدى. وسىلاي ۇرانداپ, سەمينار, كۋرستار وتكىزىپ جانە بيزنەس بويىنشا كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر جاسايمىز دەگەن سوڭ ولارعا حالىق اعىلىپ بارادى. سونىمەن بىرگە ولار كوممەرتسيالىق, ونەركاسىپتىك قۇرىلىمدارمەن دە تىكەلەي بايلانىس ورناتىپ, بيزنەستەرىنىڭ جاندانۋىنا كومەكتەسەمىز دەپ سوعادى. ارينە, بۇل ىستەردە قۇدايدىڭ اتىن جامىلىپ جۇرەتىندەرى دە راس. الايدا, بۇل ۇيىمداردىڭ كەيبىر باسشىلارى زاڭسىز كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ, سالىقتان جالتاردى دەگەن ايىپتارمەن قۋعىندالعان. سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا تىركەلىپ, ساپا سەرتيفيكاتىن الماعان مەديتسينالىق پرەپاراتتاردى ساتقاندارى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعاندارى بار. پاۆلودار قالاسىندا بۇل ۇيىم ادامداردى ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارامىز دەپ «ناركونون» اتتى ورتالىق اشقان. اتى جاقسى بولعانىمەن مۇنداعى ارەكەتتەرىن دە ساەنتولوگتار ليتسەنزيا الىپ, زاڭدى تۇردە اتقارماعان. سوندىقتان زاڭدى جولمەن قۋدالاندى.
قازاقستان ءدىندارلارىنىڭ ەكىنشى فورۋمىندا ساراپشىلار بۇل ۇيىمدى قۇداي اتىن جامىلعانىمەن ءدىني ورتالىق ەمەس, كوممەرتسيالىق قۇرىلىم دەپ تانۋ ءجونىندە شەشىم قابىلدادى. ال شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ كوبىسى ونى وتە قاۋىپتى ءدىني اعىم دەپ سانايدى. ونىڭ زيانكەستىگى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە تولىپ جاتقان جاپا شەگۋشىلەردىڭ شاعىمدارىنان كورىنىپ وتىر. نەمىس ساراپشىلارى ساەنتولوگيا اعىمىنان زيان شەككەن ادامداردى وڭالتۋ جۇمىسى 7-10 جىلعا سوزىلاتىنىن دالەلدەگەن. مەن ساەنتولوگيا ءىلىمىنىڭ (وسىلاي اتاۋعا بولسا) «اتاسى» حابباردتىڭ وڭ قولى بولىپ, ونىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارعان كانادا ازاماتى دج.ارمسترونگپەن سويلەستىم. ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا, حاببارد ءوزىنىڭ ءومىربايانىن قولدان جاساعان الاياق ەكەن, ارمسترونگ ونىڭ شىن دەرەگىن ءبىلىپ قالعان سوڭ قۋعىنداۋعا ۇشىراپتى. حابباردتىڭ ۇستىنەن سوتقا شاعىم جازعان ەكەن, ومىرىنە قاستاندىق جاسالىپتى. اقىرى امەريكادان كەتىپ, كاناداعا كوشۋگە ءماجبۇر بولعان.
– «بلاگودات», «دوروگا ك سچاستيۋ» اتتى سەكتالاردىڭ ىستەرىندە دە حالىققا زيانكەستىك جاسالادى دەگەن اڭگىمەلەر بار. وسىلار تۋرالى دا ايتىپ بەرسەڭىز؟
– بۇلار ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءدىني بىرلەستىك رەتىندە رەسمي تۇردە تىركەۋدەن وتكەن. سوندىقتان ولاردى سەكتا دەپ اتاۋعا مەنىڭ قاقىم جوق. ارينە, بۇلاردىڭ ۋاعىزدارى ءداستۇرلى دىندەردەن بولەك ەكەنى بەلگىلى. حريستيان ءدىنىنىڭ پروتەستانت تارماعى نەگىزىندە قۇرىلعان بۇل ءدىني بىرلەستىكتىڭ ماقساتى قاتارىنا ەنەتىن ادامداردى بارىنشا كوبەيتە بەرۋ. وسىعان سايكەس «گ 12» دەپ جاساپ العان فورمۋلالارى دا بار. مۇنىڭ ءمانىسى – ۇيىمعا ەنگەن العاشقى 12 ادام كەم دەگەندە 12 ادامنان تارتىپ, ەكىنشى بۋىننىڭ سانىن 144 ادامعا جەتكىزۋى كەرەك. الماتىدا بولعان كونفەرەنتسياسىندا ونىڭ ليدەرلەرىنىڭ ءبىرى ۋلف ەكمان دەگەن «مەن بۇل ەلدى ۇيقىدان وياتامىن» دەپ سوقتى. اعىم ءوزىنىڭ ۋاعىزدارىن كوبىنەسە جاس ادامدارعا, سونىڭ ىشىندە جاسوسپىرىمدەرگە باعىتتايدى. سولاردى قىزىقتىراتىن, تارتاتىن ءادىس-ايلالاردى مەڭگەرىپ العان. ميسسيانىڭ ۇياشىقتارى ۋاعىزدارىن پاتەرلەردە, جەكەمەنشىك ۇيلەردە وتكىزە بەرەدى. ءىنجىلدىڭ تراكتاتتارىن ايتا وتىرىپ, ولار وزدەرىنە كەلۋشىلەرگە «تۋىستارىڭنىڭ اراسىندا اسكەري قۇپيا نىسانداردا قىزمەت ەتكەندەر بار ما نەمەسە مەملەكەتتىك قۇپيالارعا قول جەتكىزە الاتىنداردى بىلەسىڭ بە» دەگەن سەكىلدى سۇراقتاردى دا سىنالاپ وتكىزىپ جىبەرەتىن كورىنەدى.
– دەمەك, ولاردىڭ شىن نيەتى باسقادا ەكەندىگى ءوز-وزىنەن كورىنىپ تۇر ەمەس پە؟
– ءدال سولاي. وسى تاراپتا ولاردىڭ كەيبىرىنە قارسى قىلمىستىق ىستەر قوزعالدى. ماسەلەن, قاراعاندى ميسسياسى پاستورىنىڭ سەيفىنەن «قۇپيا» جانە «وتە قۇپيا» دەگەن بەلگىلەرى بار قۇجاتتار الىنعان. استانا پاستورى, شوقىنعان قازاق قاشقىنباەۆقا قارسى دا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ول ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىر زالال كەلتىردى دەپ ايىپتالدى. «بلاگوداتتىڭ» قاراعاندى وبلىستىق ميسسياسىنىڭ حرامىندا ت.ماكوگونوۆا دەگەن ازامات اسىلىپ ءولدى. 2011 جىلى الماتى اۋەجايىنىڭ كەدەنشىلەرى كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى, اتالمىش بىرلەستىكتىڭ پاستورى كيم سام سوندى قازاقستاننان جاسىرىن تۇردە 130 مىڭ دوللار اكەتىپ بارا جاتقانىندا ۇستادى. ەكونوميكالىق كونتراباندا جاساعانى ءۇشىن پاستور ەكى جىلعا شارتتى جازاعا كەسىلدى. تالدىقورعان قالاسىنىڭ 27 جاسار تۇرعىنى س.اسىلبەكوۆ «بلاگوداتتىڭ» ىقپالىنا ءتۇسىپ كەتكەن ايەلىمەن اجىراسقانىن ايتىپ, الايدا بۇرىنعى ايەلى ەكى جاسار قىزىن ميسسيانىڭ قاتارىنا تارتاتىنىنان ساقتانىپ, الماتى وبلىستىق بالالار قۇقىن قورعاۋ باسقارماسىنا شاعىم تۇسىرگەن.
– ەندى ءوزىڭىزدىڭ ورتالىعىڭىز اتقاراتىن جۇمىستاردىڭ باعىتتارىنا توقتالىپ وتسەڭىز؟
– ءبىز قازىر «114 – جەدەل بايلانىس» جوباسىن ىسكە اسىرۋدامىز. ونىڭ ماقساتى ءداستۇرلى ەمەس ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ, جات پيعىلدى اعىمداردىڭ ارام پيعىلدارىن اشكەرەلەۋگە باعىتتالعان. ءبىز جەكە ادامدارعا جانە ولاردىڭ تۋىستارىنا قوعامعا جات, ءدىني اعىمداردى ناسيحاتتاعان نەمەسە سوعان تارتقىسى كەلگەن جاعدايدا, كۇماندى كىتاپشالار, جۋرنالدار مەن پاراقشالاردى تاراتىپ نەمەسە ولاردى كوشە باعاندارىنا جاپسىرىپ جۇرگەن ادامداردى كورسە بىزگە حابارلاسۋىن وتىنەمىز. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان قاجەتتى كونسۋلتاتسيالار بەرە الامىز. وسىنداي ىستەرىمىزدى ۇناتپايتىندار ءبىزدى قورقىتىپ, ۇركىتۋ ارەكەتتەرىن دە جاساپ جاتىر.
– وسىعان بايلانىستى سوڭعى سۇراعىمدى قويماقپىن. جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارىڭىز تاۋەكەلدى دە قاجەت ەتەتىن سياقتى. قورىقپايسىزدار ما؟
– جوق. ءوز ءىسىمىزدىڭ دۇرىستىعىن بىلگەن سوڭ ءبىز ەشقانداي قوقان-لوقىدان قورىقپايمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت, ەڭبەگىڭىز جەمىستى بولسىن.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
