بىرلىك بار جەردە – تىرلىك بار

ۇكىمەت “ەل بىرلىگى دوكتريناسىن” ىسكە اسىرۋ جولدارىن تالقىلادى كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتىڭ كەزەكتى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وندا قازاقستاننىڭ “ەل بىرلىگى دوكتريناسىن” ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2010 جىلعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى تالقىلاندى. كۇن تارتىبىندەگى وسى ماسەلە بويىنشا مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد بايانداما جاسادى. 2008 جىلعى 23 قازاندا ءوت­كەن قازاقستان حالقى اسسامبلەيا­سى­نىڭ ءحىV سەسسياسىندا ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ “ەل بىرلىگى دوك­تر­يناسىن” ازىرلەۋگە تاپسىرما بەر­گەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ء“بىز قازاقستان قوعامى­نىڭ ءارى قاراي دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن “ەل ءبىر­لىگى دوكتريناسىن” ازىرلەۋىمىز كە­رەك. بۇل قۇجاتتىڭ نەگىزگى قاعي­دات­تارى 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتە­گيالىق دامۋ جوسپارىنا ەنۋى ءتيىس” دەپ اتاپ كورسەتتى. دوكترينانىڭ العاشقى نۇسقاسى 2009 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حV سەسسياسىندا تۇڭعىش رەت تا­نىس­تىرىلدى. وسى سەسسيادا ەلباسى اتالعان قۇجاتتى مۇقيات تال­قى­لاۋدى, قوعامدىق ساراپتاۋ جۇرگىزۋدى جانە ونى جەتىلدىرۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس كوميسسياسىن قۇرۋدى تاپ­سىر­عان ەدى. بايانداماشى اتاپ كور­سەتكەندەي, دوكترينانىڭ العاشقى جوباسى باسپاسوزدە جاريالانعاننان كەيىن ەلىمىزدەگى ءارتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدار, جالپى جۇرتشىلىق تارا­پىنان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋىپ, بارىنشا كەڭ تالقىلاندى. وسى تالقىلاۋلاردىڭ ناتيجەسىندە ار­نايى قۇرىلعان جۇمىس توبى ازا­مات­تاردان كەلىپ تۇسكەن 500-دەن استام ۇسىنىستاردى جيناقتادى. سو­نىمەن بىرگە, قۇجاتتى ازىرلەۋ با­رى­سىندا ءتۇرلى قوعامدىق ۇيىم­دار­دىڭ دا ۇسىنىستارى نازارعا الىن­دى. دوكترينانىڭ جەتىلدىرىلگەن نۇسقاسى بيىلعى جىلدىڭ 19 ءساۋى­رىندە قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قارالدى. كەڭەس مۇشەلەرى جوبانى تالقىلاۋ بارىسىندا بۇل قۇجاتتىڭ ەلبا­سى­نىڭ “قازاقستان-2030” ستراتەگيا­سىن­دا باسىمدىق بەرىلگەن تاۋەل­سىز­دىك, تۇراقتىلىق, پاتريوتيزم جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىك تۇجىرىم­دا­رى­مەن تىكەلەي ۇندەسىپ, ينتەل­لەكتۋالدى ۇلت جونىندەگى شەشىمگە ساباقتاساتىندىعىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, ءبىر اۋىزدان ماقۇلداپ, ەلباسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىندى. بۇگىندە, بۇل ماڭىزدى قۇجات ەلباسى تاراپىنان ماقۇلداندى. مادەنيەت ءمينيسترى ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس مينيسترلىك قازاقستاننىڭ “ەل بىرلىگى دوك­تريناسىن” ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2010 جىلعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن جاساعاندىعىن اتاپ ءوتتى. وعان بارلىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ وكىلدەرى كەڭىنەن تارتىلعان. ءىس-شارالار جوسپارى دوكترينانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنا سايكەس كەلەتىن ءۇش تاراۋدان تۇرادى. ءبىرىنشى تاراۋ ء“بىر ەل – ءبىر تاع­دىر” دەپ اتالادى. بۇل تاراۋعا باي­لانىستى بەلگىلەنگەن ءىس-شارالار ەل بىرلىگىن جانە قازاقستاندىق پات­ريوتيزمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان. سونىمەن بىرگە, دوكترينانى قول­داۋعا ارنالعان اقپاراتتىق مەديا­جوس­پار ازىرلەنگەن. بىرقاتار ينستي­تۋتتىق شارالار بەلگىلەنىپ, اقسا­قالد­ار كەڭەسى, ءدىني تاقىرىپتاردى جاريالاۋعا ارنالعان ادىستەمەلىك كەڭەس قۇرىلاتىن بولدى. ەتنو­سارا­لىق قاتىناستار ماسەلەلەرى بوي­ىن­شا ۇزدىك ساراپشى-جۋرناليستەر كلۋبىنىڭ, ءدىني ليدەرلەر كەڭەسى قىز­مەتىنىڭ تۇجىرىمداماسى ءازىر­لەندى. بەلگىلەنگەن ءىس-شارالارعا ءساي­كەس حالىق بىرلىگىنە قاۋىپ ءتون­دىرەتىن كەز كەلگەن قۇبىلىستار­دىڭ الدىن الۋ جانە ساۋىقتىرۋ جۇمىس­تا­رى كۇشەيتىلەتىن بولادى. وسى ورايدا يۋنەسكو, وركەنيەت اليان­سى, ەۋروپا كەڭەسى, يسلام كون­فە­رەنتسياسى ۇيىمى, اراب مەملەكەت­تەرىنىڭ ليگاسى سياقتى حالىق­ارالىق ۇيىمدارمەن ءدىنارا­لىق, ەتنوسارا­لىق جانە مادە­نيەت­ارالىق ۇندەس­تىكتى دامىتۋ ماقساتىندا كەشەندى شارا­لار جوسپارلانعان. ەكىنشى تاراۋ “تەگى باسقا – تەڭ­دىگى ءبىر” دەپ اتالادى. بۇل ورايدا اتقارىلاتىن ءىس-شارالار الدىمەن ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنداعى ءاربىر قازاقستاندىق ازاماتتارعا ءوزىن-ءوزى تانىتۋ ءۇشىن بىردەي مۇمكىندىك قام­تاماسىز ەتەتىن الەۋمەتتىك ماڭىزدى باعدارلامالار كەشەنىن جاساۋدى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ءىس-شارالار اياسىندا 2009-2012 جىلدارعا ارنالعان ادام قۇقىعى سالاسىنداعى ۇلتتىق جوسپار, 2010-2014 جىلدار ارالىعىنداعى قازاق­ستاندى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى, 2004-2010 جىلدارعا ارنالعان اۋىل­دى ايماقتاردى دامىتۋ ماقسا­تىن­داعى مەملەكەتتىك باعدارلاما, “نۇرلى كوش” باعدارلاماسى ودان ءارى كەشەندى تۇردە ءىس-جۇزىنە اسىرى­لاتىن بولادى. “ۇلت رۋحىنىڭ دامۋى” اتتى ءۇشىن­شى تاراۋدا رۋحاني, ۇلتتىق بىرلىكتىڭ باستى فاكتورى مادەنيەت, ءتىل, ءداستۇر بولىپ تابىلاتىندىعى ەرەك­شە ەسكەرىلدى. وسىعان بايلا­نىس­تى بەلگىلەنگەن ءىس-شارالارعا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ, “مادەني مۇرا” ۇلتتىق سترا­تەگيالىق جوباسىنىڭ ناتيجە­لە­رىن ناسيحاتتاۋ, ۇلتتىق مادەني بىرلەستىكتەردىڭ مەملەكەتتىك جانە ەتنوس تىلدەرىندەگى بۇقارالىق اقپا­رات قۇرالدارى قىزمەتىن كەڭىنەن پايدالانۋ جونىندەگى ماسەلەلەر وزەك بولعان. بيىل مەملەكەتتىك ءتىلدى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىل­دار­عا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­سىنىڭ جوباسى جاسالۋ­دا, دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد. وسىعان بايلانىستى جاڭادان قا­زاق تىلىندە حابار تاراتاتىن تەلە­ار­نالار قۇرى­لادى, قازاق ءتىلدى با­سىلىمدار مەن ينتەرنەترەسۋرس­تارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرۋ جونىندە كە­شەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. وسى ورايدا دوكترينادا “قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋگە شەشۋشى باسىمدىق بەرى­لەدى. مەملەكەتتىك ءتىل رۋحاني جانە ۇلتتىق بىرلىكتىڭ نە­گىز­گى فاكتورى” دەپ اتاپ كورسە­تىل­گەن, دەدى مادە­نيەت ءمينيسترى. ۇكى­مەت مۇشەلەرى ۇسىنىلعان ءىس-شا­رالار جوسپارىن ءبىراۋىزدان بەكىتتى. وتىرىستى ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ قورىتىندىلاپ, جوسپاردى جاساۋعا بارلىق مي­نيستر­لىكتەردىڭ قاتىسقاندىعىن, دوك­ترينانى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءجو­نىن­دەگى ءىس-شارالار ەلىمىزدىڭ 2010 جىل­عى دامۋ ستراتەگياسىمەن تو­لىق سايكەس كەلەتىندىگىن اتاپ كور­سەتتى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىر­ماسى بويىنشا جاسالعان دوكترينا ەل بىرلىگىنە قىزمەت ەتەدى. سون­دىقتان ءاربىر مينيستر­لىك, ءاربىر مينيستر بۇل قۇجاتتا كور­سە­تىلگەن شارالاردى ءمىنسىز ورىنداۋعا ءمىن­دەتتى. وسىعان بايلانىستى ۇكى­مەت مۇشەلەرى ار­نايى ەسەپ بەرىپ وتى­رادى. شارا­نىڭ ورىندالۋى ءتى­كەلەي مەنىڭ با­قىلاۋىمدا بو­لا­دى, دەدى پرە­مەر-مينيستر ءسوزى­نىڭ قورىتىن­دىسىندا. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.