قىزىلوردا وبلىسىنداعى وسىنداي ارەكەتتى جۋىردا وتكەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتەن تىس 15-سەسسياسىنا جينالعان دەپۋتاتتار الدىندا وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ ايتتى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جەكە بالاباقشالار مەن مەكتەپتەر جەلىسىن كوبەيتۋگە بارىنشا مۇمكىندىك جاساپ وتىر. دەگەنمەن ءالى كۇنگە دەيىن ءبىلىم نىساندارىن سالاردا ناقتى قاجەتتىلىك ەسكەرىلمەي كەلەدى. ەشقانداي ەسەپ جوق, جوسپارلاۋ دۇرىس جۇرگىزىلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان جۇمسالعان اقشانىڭ قايتارىمى كورىنبەيدى.
مىسالى, 90 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلىسى بيۋدجەتتەن 350-460 ملن تەڭگە ارالىعىندا قارجى ءبولۋدى قاجەت ەتەدى. الايدا جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ ادىستەمەسى بۇل بالاباقشا ءوز شىعىنىن وتەي المايتىنىن كورسەتەدى. دەمەك ول پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ دا بيۋدجەتتىڭ بۇيىرىنە جابىسقان كۇيى قالادى دەگەن ءسوز.
تاعى ءبىر مىسال, وسىعان دەيىن ارال اۋدانىنداعى اقشاتاۋ ەلدى مەكەنىنەن سالىناتىن 50 ورىندىق مەكتەپ پەن 20 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلىسىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 432 ملن تەڭگە بولىنگەن. بىراق جوبانى باستار الدىندا ەلدى مەكەندەگى بالا تۋ كورسەتكىشى, تۇرعىندار ءوسىمى تاعى ەسكەرۋسىز قالعان. وسى اۋىلداعى بۇرىنعى مەكتەپتى از قارجىمەن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, كادەگە جاراتۋعا بولاتىنىن ەشكىم ويلاماعان. الدە ويلاعىسى كەلمەگەن.
– سىرداريا اۋدانىندا 250 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇنى 1,5 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ءبىر مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن بۇل قىرۋار قارجى, – دەدى وبلىس اكىمى. – الدا جەكە مەكتەپتەر جەلىسىن دامىتۋ ماڭىزدى بولىپ تۇر. جاڭادان جەكە مەكتەپ اشقان ينۆەستورلار شىعىن ءار وقۋشى ورنىنا جىلىنا 96 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە 8 جىل بويى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ەسەبىنەن وتەلەدى. بۇنىڭ ءوڭىر بيۋدجەتىنە ايتارلىقتاي پايداسى بار. ورتاق قازىنا قارجىسىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا ءبىز دە جەكە ينۆەستورلارمەن ءبىلىم نىساندارىنىڭ ماسەلەسىن شەشۋدى شيراتۋىمىز كەرەك, – دەدى وبلىس باسشىسى.
بالالاردىڭ تىنىعۋ لاگەرلەرىنىڭ جاعدايى دا ءجۇردىم-باردىم قاراۋدىڭ كەسىرىن تارتىپ وتىر. قارماقشى اۋدانىنداعى بالالار لاگەرى قۇرىلىسىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1,3 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بىراق وسىنشا قارجى بولىنگەن نىساننىڭ ورنالاسقان جەرى دۇرىس تاڭدالماي وتىر. حالىقارالىق ءاۆتودالىزدىڭ ءدال جانىنا تۇسكەنى ءبىر بولەك, بالالار دەمالاتىن لاگەردى قۇمنىڭ اراسىنا سالعاندار قانداي قيسىنعا جۇگىندى ەكەن؟..
ارالداعى قامباش پەن جاڭاقورعان اۋدانىنداعى وسىنداي لاگەرلەردى كۇتىپ ۇستاۋعا جىل سايىن بيۋدجەتتەن 292,6 ملن تەڭگە بولىنۋدە. جۋىردا جاسالعان زەرتتەۋ ون ەكى اي توقتاۋسىز جۇمىس ىستەيدى دەگەن وسى نىسانداردا بىردە-ءبىر بالا دەمالىپ جاتپاعانىن انىقتاعان. وسىعان قاراماستان بيۋدجەتتىڭ ليميتىنە كىرگەن ءبىر لاگەردەگى قىرىقتان استام قىزمەتكەر اي سايىن ايلىقتارىن كىدىرىسسىز الىپ كەلگەن.
وبلىس باسشىسى قاراجاتتى ءتيىمسىز جۇمساۋدىڭ وسىنداي مىسالدارىن سىنعا الىپ, وڭىردەگى بار لاگەرلەردى دۇرىس پايدالانۋ كەرەگىن اتاپ ءوتتى. جوق نارسەگە اقشا جۇمساپ, ءوزىمىزدى-ءوزىمىز الداعانشا, بالالارعا تابيعاتى اسەم كوكشە وڭىرىندەگى, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا ورنالاسقان لاگەرلەرگە جولداما بەرگەن دۇرىس.
وسىعان بايلانىستى ايماق باسشىسى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەن قالا, اۋدان اكىمدەرىنە اتى بار دا زاتى جوق لاگەرلەر جۇمىسىنا تالداۋ جاساپ, ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ۇسىنىس بەرۋدى تاپسىردى.
وسىدان ءبىراز بۇرىن جاڭاقورعان اۋدانىندا سالىنعان 600 ورىندىق مەكتەپ بيۋدجەتكە 2,7 ملرد تەڭگەگە تۇسكەنى ەل اراسىندا كوپكە دەيىن ايتىلىپ كەلگەن. سول اقشانىڭ 1 ملرد تەڭگەسى نىسان تۇسەتىن جەردى دايىنداۋعا جۇمسالىپتى.
– ءاۋ باستا مەكتەپ سالىنار جەر دۇرىس تاڭدالسا, مۇنداي شىعىن بولمايدى. اۋدان ورتالىعىنداعى كاسىپكەرلەردەن جەر ساتىپ السا نەمەسە 20 تۇرعىن ءۇي يەسىمەن نارىقتاعى باعامەن ساۋدالاسقاننىڭ وزىندە شامامەن 800 ملن تەڭگەگە جۋىق قارجى ۇنەمدەلەر ەدى. بۇل جاعداي سول كەزدەگى اۋدان اكىمى, سالا باسشىلارىنىڭ ءوز جۇمىستارىنا جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ تومەندىگىنەن بولعان, – دەدى نۇرلىبەك ماشبەك ۇلى.
مۇنداي ماسەلە باسقا سالادا دا بوي كورسەتىپ تۇر. ايماقتاعى ءتورت سپورت مەكەمەسى جىلىنا 24,3 ملن تەڭگەگە عيماراتتار جالداپ وتىر. ال «ەۆرازيا» سپورت كەشەنى, مۇزايدىنىنىڭ, ورتالىق ستاديون مەن سپورت مەكتەپتەرىنىڭ تولىق پايدالانىلماي تۇرعانى ەشكىمدى ويلاندىرار ەمەس. ەسەبىن تاۋىپ بوس تۇرعان عيماراتتاردى كادەگە جاراتۋعا جوق سالا باسشىلارى بيۋدجەت قارجىسىن جۇمساۋدى عانا بىلەدى.
وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن 286,8 ملن تەڭگەگە سالىنعان بايداركا جانە كانوە ەسۋ بازاسىن ۇستاپ تۇرۋعا تاپسىرىلعان ءوتىنىم باعاسى 80 ملن تەڭگە. قىرۋار قارجىنى «جۇتىپ» وتىرعان بازادا وسى سپورت تۇرىمەن بار بولعانى وتىز-اق بالا اينالىسادى.
ءوڭىر باسشىسى ايماقتا ارنايى كەڭەس قۇرىلىپ, جۇزەگە اسىرىلاتىن بارلىق جوبالار سوندا قارالاتىنىن جەتكىزگەن. جيىننان سوڭ كوپ ۇزاماي وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارحابات جايىمبەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىستارى وتكىزىلىپ, قازالى, جالاعاش اۋداندارى اكىمدىكتەرى ۇسىنىپ وتىرعان 40 جوبا تالقىلاندى. ۇسىنىلعان جوبالاردىڭ قالا مەن اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا سايكەستىگى ەسكەرىلىپ, سول اۋماق ءۇشىن تيىمدىلىگى مەن وزەكتىلىگى نازارعا الىناتىن كەڭەس جۇمىسىنىڭ باستى باعىتى – ۇنەمدەمەۋ ۇلكەن ىسكە كەدەرگى بولاتىنىن ۇقتىرۋ.
قىزىلوردا وبلىسى
