رەفەرەندۋم-2022 • 25 مامىر، 2022

دەموكراتيالىق رەفورمالاردىڭ ءتيىمدى قۇرالى

74 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى ۋاقىتتا بارلىق مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ينستيتۋتتار جۇمىلا كىرىسكەن جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى اۋقىمدى مەملەكەتتىك قۇرىلىس پروتسەسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ ماقساتتارى – ايقىن. بۇل دەگەنىڭىز قۇقىق جانە زاڭ ۇستەمدىگى قاعيداتىن جاپپاي ەنگىزۋ نەگىزىندە قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن ساپالى وزگەرتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ دەگەن ءسوز.

كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل، «EQ»

مامىر ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە پارلامەنت سەناتىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما، سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە كوشپەلى وتىرىس وتكىزدى. وندا زاڭ ءبىلىمىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىمەن قاتار ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار تۋرالى قادامدار دا تالقىلاندى. سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار الماتى قالاسى زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتالارىنىڭ وكىل­دە­رىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى.

كەزدەسۋلەر بارىسىندا ءتىپتى كاسىبي زاڭ قاۋىمداستىعىندا، عالىمدار مەن ءىس ماماندارى اراسىندا كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەرگە بايلانىستى ءتۇسىندىرۋدى قاجەت ەتەتىن كەيبىر ماسەلەلەر تۋىنداعاندىعىنا كوز جەتكىزدىك. مىسالى، تۇزەتۋلەردى ازىر­لەۋ، تالقىلاۋ نەلىكتەن وسىنداي «جەدەل­دەتىلگەن» رەجىمدە ءوتىپ جاتىر؟ نەلىكتەن تۇزەتۋلەر تەك وسى ماسەلەلەرمەن عانا شەك­تەلەدى؟ بۇل تۇزەتۋلەر ەلدىڭ ساياسي جۇ­يەسىن رەفورمالاۋ جولىنداعى پرو­ب­لەمالاردى شەشۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى مە؟ «زاڭ شىعارۋ» جوباسىنداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەي­تىلگەن وكىلەتتىكتەرى تۋرالى ماسەلە وتكىر قويىلدى.

ماڭىزدى جانە تەرەڭ ماعىناسى بار مۇنداي سۇراقتار جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفور­ما­لاردىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ناقتى جا­ۋاپتى تالاپ ەتەدى.

ءبىرىنشى. ءبىز «تاريحي ۋاقىتتىڭ» جەدەلدەتۋ داۋىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىز بەلگىلى. بۇل جەدەلدەتۋ بارعان سايىن قارقىن الىپ بارادى. وعان جاھاندىق الەمدەگى جاعدايدىڭ كۇردەلەنۋى، بارلىق دەرلىك مەملەكەت باستان كەشىپ وتىرعان بىرقاتار گەوساياسي جانە ەكونوميكالىق سىن-قاتەردىڭ بوي كوتەرۋى ىقپال ەتۋدە. بارلىق ماسەلە تابىستار مەن جەتىستىكتەردى بىلاي قويعاندا، مەملەكەتتەردە تۇراقتىلىقتى، تىعىرىقتان شىعۋ جولدارىن ايقىنداۋعا تىرەلىپ تۇر. ءبىزدىڭ ەلىمىز جاھاندىق پروبلەمالارمەن بىرگە، قاڭتارداعى قايعىلى وقيعالارعا اكەپ سوقتىرعان بىرقاتار ىشكى پروبلەمانى باستان كەشۋدە.

وسىنداي ءتۇيىندى ماسەلەلەرگە قايتارى­لا­تىن جاۋاپتى كەيىنگە قالدىرۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ بارىنە دەن قويۋ، تۇيىندەردى شەشۋ نەعۇرلىم شۇعىل سيپات الۋعا ءتيىس. ەل باسشىسىنىڭ بۇل باعىتتا العا ۇم­تى­لۋ­د­اعى قاتاڭ تالاپتارى بار بولعانى ەكى اي ىشىندە اتقارىلعان اسا ماڭىزدى ىستەردەن كورىنىس تاپتى. البەتتە، زاڭنامالاردىڭ بۇرمالانۋىنا جول بەرىلىپ جاتقان جوق. مەملەكەت تۇزەتۋلەردى كەڭىنەن تالقىلاۋ، ولاردى ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارانى قابىلدادى جانە ولاردى قابىلداۋ ءراسىمى قولدانىستاعى زاڭناماعا تولىق سايكەس كەلەدى.

ەكىنشى. كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋ­لەر توپتاماسىن ناقتى نورمالاردىڭ ماز­مۇنى مەن ولاردىڭ شەڭبەرى تۇرعى­سى­نان عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ونىڭ ءمانى، وسى تۇزەتۋلەردىڭ ەلىمىزدى ساياسي، ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ جال­پى پروتسەسىندە اتقاراتىن ءرولى تۇرعى­سىنان دا قاراۋ كەرەك.

كونستيتۋتسيانىڭ مەملەكەتتىڭ نەگىزگى زاڭى رەتىندەگى ەرەجەلەرى تىكەلەي قولدا­نىس­تا بولسا دا، ەڭ باستىسى مەملە­كەتتىك قۇرىلىستىڭ نەگىزىن انىقتايدى، ونىڭ ىرگەتاسى رەتىندە قىزمەت ەتەدى، نەگىزگى يدەيا­لارى مەن قاعيداتتارىن قالىپتاستىرادى. سودان كەيىن كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەر كونستيتۋتسيالىق زاڭداردا جانە باسقا دا زاڭنامالىق اكتىلەردە، زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردە، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، لاۋا­زىمدى ادامداردىڭ، ازاماتتار مەن ۇيىم­داردىڭ قىزمەتىندە ىسكە اسىرىلادى. رەفە­رەن­دۋمدا ءبىز داۋىس بەرەتىن قۇجات الداعى ساياسي وزگەرىستەردىڭ بولاشاعىن بەلگىلەيدى جانە نەگىزىن قالايدى.

وسىنداي اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ دا وزىندىك دامۋ قيسىنى بار. بۇل – جۇيەلىلىك جانە كەزەڭدىلىك. مۇنداعى ەرەكشەلىك – بۇرا تارتۋعا جول بەرمەيدى، قولداعى بار تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ، وڭتايلى جولداردى ىزدەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇگىنگى كۇنى اتالعان وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلاردى قابىلداۋ ەڭ باستى بولىپ تابىلعانىمەن ول قازاقستاندا مەم­لەكەتتىك قۇرىلىستى جالعاستىرۋدىڭ ىرگە­تاسىن قالاۋشى رەفورمانىڭ العاشقى ساتىسى عانا. سول ارقىلى كەلەسى ساتىلارعا اياق باساتىن بولامىز.

بىراق ساياسي ترانسفورماتسيانىڭ جالپى ۆەكتورىنا سايكەس، بۇل ءبىرىنشى كەزەڭنىڭ وزىندىك ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى بار.

بىرىنشىدەن، بۇل دەگەنىمىز، ودان ءارى جانە ءتيىمدى دەموكراتيالاندىرۋ، ياعني مەملەكەتتىك ماسەلەلەر مەن پروب­لەما­لاردىڭ كەڭ اۋقىمىن شەشۋدە جۇرتشى­لىق­تىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ، قوعام مۇشەلەرىن، ءاربىر ازاماتتى ساياسي ومىرگە قاتى­سۋدىڭ الۋان ءتۇرلى نىساندارى – پار­تيالاردىڭ، باسقا دا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­داردىڭ جۇمىسىنا، جەرگىلىكتى جانە ورتا­لىق ورگاندارعا سايلاۋعا، مەملەكەت قابىل­داي­تىن شەشىمدەردى تالقىلاۋعا تارتۋ.

ەكىنشى باعىت – مەملەكەتتىڭ ءوزىن، مەملەكەتتىك اپپاراتتى رەفورمالاۋ، ونىڭ ىشىندە ونى بيۋروكراتيادان ارىلتۋ. مۇن­داعى ماسەلە جەكەلەگەن مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ اتاۋلارى مەن قىزمەتىن وزگەرتۋ عانا ەمەس، جەكەلەگەن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ، ءار مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ءوز قىزمەتىنە دەگەن كوزقاراسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەفورما زاڭناما مەن مەملەكەتتىك ورگاندار جۇيەسىن وزگەرتۋدى عانا تالاپ ەتپەيتىنى تۇسىنىكتى. ول ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ، ءاربىر ازاماتتىڭ پسيحولوگياسىن وزگەرتۋدى تالاپ ەتەدى. «ازاماتتار ءۇشىن مەملەكەت» قاعيداتى باسقاشا ەمەس، جالپىعا ورتاق بولۋعا ءتيىس. قازاقستان عىلىمىنىڭ پاتريارحى، ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى قار­لى­عاشتارىنىڭ ءبىرى اكادەميك سالىق زيمانوۆ قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ نەگىزگى ماق­ساتى ادامنىڭ تۇتىنۋ قاجەتتىلىكتەرى، قۇقىقتارى مەن بوستاندىعى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن بىرنەشە رەت ايتقان بولاتىن.

كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ كەيبىر قارسىلاستارى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستى كونستيتۋتسيالىق سوتپەن الماستىرۋ كەڭسە ماڭدايشاسىن اۋىستىرۋ عانا دەپ تۇسىنەدى. سوت – بۇل ناقتى داۋلاردى قاراستىراتىن جانە بەلگىلى ءبىر قۇقىقتار مەن مۇددەلەردى قورعايتىن، سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىراتىن ورگان. كونستيتۋتسيالىق سوت سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىراتىن، كونستيتۋتسيانى جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارىن قورعايتىن ورگان بولىپ تابىلادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس، مەنىڭ ويىمشا، ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىق اكتىلەرىنىڭ نەگىزگى شوعىرىن قۇراعان كونستيتۋتسيانىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن ءتۇسىندىرۋ جونىندەگى كوپتەگەن قاۋلى شىعارا وتىرىپ، ءوزىنىڭ تاريحي ميسسياسىن ورىنداپ بولدى. ەندى ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق ەرە­جە­لەردى كۇندەلىكتى ومىردە، وزەكتى ماسە­لە­لەر­دى شەشەتىن كونستيتۋتسيالىق سوتقا تىكەلەي جۇگىنۋى ارقىلى جۇزەگە اسىراتىن ۋاقىت كەلدى. كوپتەگەن ەلدەگى سياقتى قازاقستاندىق قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە دە ازاماتتىڭ ءبىر عانا تۇر­عىن ءۇي الۋعا قول جەتكىزۋ ماسەلەسى شە­شىلۋدە. بۇل اسا قاراپايىم ماسەلە ەمەس. ول اركىمنىڭ ءوز مىندەتتەمەلەرى بويىنشا جاۋاپ­كەرشىلىگى جانە ادام قۇقىقتارى جو­نىن­دەگى كوپتەگەن حالىقارالىق اكتى­­دە بەكىتىلگەن ادامنىڭ تۇرعىن ءۇي قۇقىعى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ىزدەس­تى­رۋدى تالاپ ەتەدى. قولدانىلىپ جۇرگەن نور­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كونستي­تۋ­تسياعا، كونس­تيتۋتسيالىق قۇقىقتار مەن بوس­تان­دىق­تارعا قانشالىقتى سايكەس كەلە­تى­نى تۋرالى وسى جانە سول سياقتى ماسە­لە­لەردى كونستيتۋتسيالىق سوت شەشۋگە ءتيىس بولادى.

وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ – ازاماتتاردى مەملەكەت ماسەلەلەرىن شەشۋگە جانە مەملەكەتتىك اپپاراتتى رەفورمالاۋعا تارتۋ وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ودان ءارى ساپالى جاڭا دەڭگەيدە جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ءۇشىنشى. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تەڭدەس­تى­رىلگەن جۇيەسىن قۇرۋ. شىنىندا دا، بىر­قاتار كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋ اتاپ ايتقاندا، ءىس جۇزىندە زاڭ كۇشى بار نور­ما­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىل­داۋ­داعى اتقارۋشى بيلىكتىڭ قوسىمشا وكىلەت­تىكتەرىن قاراستىرادى. الايدا مۇنداي تۇزە­تۋلەردى كونستيتۋتسيالىق رەفور­ما­نىڭ جالپى مانماتىنىنەن تىس، وقشاۋ قاراستىرۋعا بولمايدى.

مەملەكەت باسشىسى ناۋرىز ايىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن ساياسي جۇيەنىڭ مىناداي فورمۋلاسىن ايقىنداپ بەردى: «مىقتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت».

ءبىز تۇزەتۋلەر توپتاماسىنان وسى ماق­ساتقا جەتۋگە باعىتتالعانىن بىرقاتار وزگە­رىس پەن تولىقتىرۋدى كورىپ وتىرمىز. ول – پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ازايتۋ، «سۋپەرپرەزيدەنتتىك» اتاۋدان باس تارتىپ، پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك رەسپۋبليكاعا كوشۋ، تۇتاستاي العاندا، بيلىك تارماقتارىن ءبولۋدىڭ، تەجەمەلىك ءارى تەپە-تەڭدىك جۇيەنى پايدالانۋدىڭ كونس­تي­تۋتسيالىق قاعيداتىن ءىس جۇزىندە ءتيىم­دى ىسكە اسىرۋدى كوزدەيتىن بيلىك ينس­تي­تۋتتارىنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ.

شىنايى حالىقتىق وكىلدىكتى جۇزەگە اسىراتىن جانە وسىعان بايلانىستى ىق­پال­دى بولىپ تابىلاتىن، ءتيىمدى جۇ­مىس ىستەيتىن پارلامەنت بولمايىنشا پرەزيدەنتتىك بيلىك كۇشتى جانە بەدەلدى بولا المايدى. ال ناقتى، ءىس جۇزىندە ۇكى­مەت­تىڭ ەسەپ بەرۋ جاۋاپكەرشىلىگى ونىڭ كەڭەيتىلگەن زاڭ شىعارۋ وكىلەتتىكتەرىن تەرىس پايدالانۋ تاۋەكەلدەرىن جويادى.

قۇقىق ۇستەمدىگى قاعيداتى نەگىزىندە مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسىندە تەڭ قۇقىقتى ارىپتەس بولاتىن زاڭ شىعارۋشى ورگان – پارلامەنتتىڭ ۇيىمداستىرۋ جانە ونىڭ جۇمىسىن رەفورمالاۋ شارالارىنا تولى­عى­راق توقتالعىم كەلەدى.

كونستيتۋتسيا بويىنشا پارلامەنت زاڭ شىعارۋ بيلىگىن جۇزەگە اسىراتىن رەسپۋبليكانىڭ ەڭ جوعارى وكىلدى ورگانى بولىپ تابىلادى. كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر نەگىزى بولىپ سانالاتىن وڭتايلاندىرۋ پارلامەنتتىڭ، ونىڭ پالاتالارىنىڭ، ءاربىر دەپۋتاتتىڭ بارلىق فۋنكتسياسىنا قاتىستى بولۋعا ءتيىس.

ەڭ الدىمەن، دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ وكىلدىك فۋنكتسيالارى كۇشەيتىلۋى كەرەك. دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ شىعارۋ، زاڭ شىعارۋ قىزمەتى جۇرتشىلىقتىڭ سۇرانىس­تا­رى نەگىزىندە قۇرىلۋى قاجەت. ءبىزدىڭ ازامات­تا­رىمىزدىڭ «باستاماشىل زاڭ­نا­ما­سى» دەپۋتاتتىق زاڭنامالىق باستاما ارقىلى ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس. دەپۋتاتتار ۇكىمەت ۇسىنعان زاڭ جوبالارىن «تازارتۋمەن» نەمەسە ساراپتامالىق جانە «تەحنيكالىق» جۇمىستارمەن اينالىسپاي، قوعام مۇشەلەرىنىڭ سۇرانىسى نەگىزىندە قابىلدانۋى قاجەت زاڭنامالىق اكتىلەر تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە ءتيىس. مىسالى، پارلامەنت قابىلداعان سوڭعى زاڭداردىڭ ءبىرى بويىنشا دەپۋتاتتار ۇكىمەتتىك زاڭ جوباسىنىڭ 32 بابىنا 307 تۇزەتۋ ەنگىزدى.

بۇل رەتتە كاسىپتىك بىلىكتىلىكتى ارتتىرا وتىرىپ، زاڭنامالاردىڭ تيىمدى­لىگىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ، جاڭا زاڭ­دار­دى قابىلداۋدان كۇتىلەتىن ناقتى ناتيجەلەر جانە تاعى باسقالارى بو­يىنشا جۇمىستاردى كۇشەيتۋ ارقىلى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسىنا تالاپتى كوتەرۋ قاجەت. تۇتاستاي العاندا، قازىردىڭ وزىندە كۇش-جىگەردى قۇقىقتىق سالاعا قاۋىپ توندىرەتىن قابىلدانعان اكتىلەردىڭ سانىنان ولاردىڭ ساپاسىنا قاراي كوشە وتىرىپ، زاڭنامانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا شوعىرلاندىرىلۋى ءتيىس. ارينە، اتقارۋشى بيلىكتىڭ، ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ قابىلدانعان زاڭداردى ورىنداۋ جاۋاپكەرشىلىگىنە پارلامەنتتىك باقىلاۋدى جانداندىرىپ، ونىڭ ءرولىن كوتەرۋىمىز كەرەك.

2017 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ارقىلى وسى مەحانيزمدى ەنگىزۋدىڭ العاشقى قادامدارى جاسالعان بولاتىن. ەندى وسى جۇمىستى جەتىلدىرىپ، ونى ىسكە اسىرۋ مەحانيزمدەرىن ايقىنداپ الۋىمىز جانە ناقتى جۇمىس ىستەيتىن پارلامەنتتىك باقىلاۋ تۋرالى نورمالاردى قاراستىرۋىمىز قاجەت. پارلامەنتتىك باقىلاۋ عانا اتقارۋشى بيلىكتىڭ قوسىمشا وكىلەتتىكتەرىن شىنايى تارازىلاپ، ەل پرەزيدەنتى ايتقانداي، ەسەپ بەرەتىن ۇكى­مەتكە قول جەتكىزە الادى.

زاڭ قاتاڭ ايقىندالعان ماقساتتاردى، ولشەمدەردى، كورسەتكىشتەردى قامتىپ، ولارعا قول جەتكىزۋ اتقارۋشى بيلىكتىڭ قا­­سيەت­تى بورىشى بولۋعا ءتيىس. سوندا عانا اتقارۋ­شى بيلىكتەن زاڭنىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتۋگە جانە سوعان سايكەس كونس­تيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردە اتال­عانداي بەلگىلى ءبىر ۇكىمەت مۇشەسىنىڭ دەر­بەس جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ماسەلەنى قويۋعا بولادى.

ءبىرىنشى كەزەكتە، ايتىلعاننىڭ ءبارى، تۇزەتۋلەرگە سايكەس، رەسپۋبليكا ۇكىمەتى «وكىلەتتى زاڭ شىعارماشىلىعى» دەپ اتا­لا­تىن تارتىپتە قابىل­دانۋى مۇم­كىن اكتىلەرگە قاتىستى. كونستي­تۋ­تسيا­نىڭ 61-بابىنا تۇزەتۋلەر رەسپۋب­لي­­­كا ۇكىمەتىنىڭ زاڭنامالىق باستاماسى تار­تىبىمەن زاڭ جوبالارى ەنگىزىلۋى مۇم­كىن دەپ كوزدەيدى، ولار «حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا، كونستيتۋتسيالىق قۇر­ى­لىسقا، قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا، ەل­دىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە قا­تەر توندىرەتىن جاعدايلارعا جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا پارلامەنتتىڭ ءوز پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا دەرەۋ قاراۋىنا جاتادى»، وسىنداي زاڭ جوبالارى ەنگىزىلگەننەن باستاپ جانە وسى ماسەلەلەر بويىنشا پارلامەنت قابىلداعان زاڭدار كۇشىنە ەنگەنگە دەيىنگى كەزەڭدە «رەسپۋبليكا ۇكىمەتى زاڭ كۇشى بار ۋاقىتشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الۋعا قۇ­قىلى». وسى جاعدايدا شىنىمەن شۇعىل شا­رالار قابىلداۋ مۇمكىندىگى جونىن­دە ءسوز بولىپ وتىرعانىن ەستە ۇستاۋ قاجەت. ارينە، مۇنداي زاڭ جوبالارى پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزىلگەن كەزدە دە، ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى «ۋاقىتشا» جانە جەدەل اكتىلەرى قابىلدانعان كەزدە دە ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭنامالىق شارالار ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا، مەملەكەتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسى مەن قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن قانداي جاعدايلاردى جويۋعا باعىتتالعانى ناقتى كورسەتىلۋگە ءتيىس. ۇكىمەت ء«وز جاۋاپكەر­شى­لىگىنە» الاتىن وسىنداي اكتىلەر قابىل­دا­ناتىنى ايتىلىپ وتىرعان سوڭ، مۇنداي اكتىلەر ءجىتى پارلامەنتتىك باقىلاۋدا بولاتىنىن اتاپ وتەمىن.

كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلۋگە ءتيىس تۇزەتۋ­لەر ءمانى وسى باپتا سانامالاپ وتكەن باعىت­تارمەن شەكتەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە ولاردى قابىلداۋ تەتىگىنىڭ ءوزى دەموكرا­تيا­لاندىرۋعا باعىتتالعان وسى رەفورمالار تۇسىنىگىنەن شىعىپ وتىر. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ كونستيتۋتسياعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردى رەسپۋب­لي­كالىق رەفەرەندۋمعا شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋى كەزدەيسوق ەمەس. ادام ءوز ءومىرىنىڭ باعىتىن ءوزى انىقتاۋى كەرەك.

سالىق زيمانوۆ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلاتىن ستراتەگيالار مەن ناقتى باعدارلامالاردى ازىرلەۋدە ەسكىرگەن اكىمشىلىك-ساياسي رەجىمنەن زياتكەرلىك توپتىڭ، عىلىمنىڭ ءرولى مەن ىقپالىن كۇشەيتەتىن دامۋدىڭ ينتەللەكتۋالدىق-ساياسي كەزەڭىنە ءوتۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. وتان­دىق زاڭگەرلىك سالا عۇلاماسىنىڭ اماناتىن ورىنداي وتىرىپ، ءبىز جاڭا قا­زاقستان جولىنا العاشقى قادام جاسادىق. 5 ماۋسىمداعى رەفەرەندۋمدا ەل ازاماتتارى پرەزيدەنتتىڭ اتا زاڭىمىزعا ۇسىنعان تۇزەتۋلەرىن قولدايتىنىنا بەك سەنەمىن. وسى نەگىزدە قولدا بار وڭ تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ، حالىقتىڭ ۇلكەن الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ، جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى ساپارىمىزدى جالعاستىرۋ قاجەت.

 

قاناتبەك سافينوۆ،

Cەنات دەپۋتاتى

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار باعامى ءوستى

قارجى • بۇگىن، 16:12

ۇقساس جاڭالىقتار