قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىن جۇرتتىڭ ءبارى كورىپ-ءبىلىپ جۇرگەنىمەن, ونىڭ استارىنداعى نەگىزدى ەسكەرە بەرمەيدى. ول تۋرالى كىتاپتار كوپ بولعانىمەن, ءار ەڭبەكتە ءارتۇرلى كورسەتىلىپ, باسقاشا تۇسىندىرىلەدى. ماسەلەن, زەرگەر, تاريحشى سالىق قاسيمانوۆتىڭ «قازاق قولونەرى» كىتابىندا ويۋ-ورنەكتىڭ 199 اتاۋى بار ەكەن. سولاي بولا تۇرا, ويۋ-ورنەكتەردى جەكە زەرتتەگەن كىتاپتار وسى كۇنگە دەيىن جوققا ءتان. مىنا قوس جيناق اتالعان ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا تىرىسادى. بۇل ەڭبەكتەردە مىڭنان استام ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتىڭ اتاۋى مەن ءتۇرى, سىر-سيپاتى مەن تۇسىنىگى بەرىلگەن. وسىنداي قۇندىلىقتار قاتتالعان قوس كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن جۇرگىزگەن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى جيىننىڭ ەرەكشەلىگىنە وي جۇگىرتتى. «جوعالىپ بارا جاتقان جادىگەرلەرىمىزدى, ۇلتتىق مۇرانى ۇلىقتاۋ ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز. ۇلكەن ىستەردى ۇندەمەي اتقارىپ جۇرەتىن ادامدار بولادى, سونىڭ ءبىرى – ەرالى وسپانوۆ. شىن مانىندە ەرەكەڭ وتاندىق گرافيكا مەن بەينەلەۋ ونەرىنە جاڭا لەپ الىپ كەلگەن سۋرەتشى. تەك سۋرەتشى عانا ەمەس, زەردەلى زەرتتەۋشى, ەتنوگراف, «قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى», مادەلىقوجا, كۇدەرىقوجا, مايلىقوجا مۇراسى, «ابىلاي حاننىڭ ءپىرى» سياقتى كوپتەگەن ەڭبەكتىڭ اۆتورى. ويۋ-ورنەك دەگەنىمىز ەستە جوق ىقىلىم زاماننان كەلە جاتىر, پەتروگليفتەردەن باستالاتىن كونە جازۋىمىزدىڭ دا باستاۋى. كونە تۇركى قاعاناتى تۇسىنداعى تونىكوك, كۇلتەگىن ەسكەرتكىشتەرىندەگى كەرەمەت ورنەكتەردى ورحون بويىنداعى وتۇكەننەن دە, انادولىدان دا كورەمىز. نەگىزى قازاق حالقىنىڭ قولونەرى اتالعانىمەن, بۇلار كۇللى كوشپەلى ەلدەرگە ورتاق مۇرا. بالبالتاستارداعى ويۋ-ورنەكتەر مەن اشەكەيلەر, تەكەمەت, كەستە, تۇسكيىزدەگى ءارتۇرلى ويۋ-ورنەك قازىر كۇندەلىكتى ومىردە كورىنە بەرمەيدى. سولاردىڭ اتلاسى الدارىڭىزدا جاتىر. ويۋ-ورنەكتەردىڭ تۇرلەرىن, تاريحي ءمان-ماعىناسىن تەرەڭ اشىپ كورسەتكەن», دەپ ساباقتادى ءسوزىن دارحان قۋاندىق ۇلى.
ماسەلەن, «قازاق حالقىنىڭ ويۋ-ورنەكتەرىنىڭ ەتنوگرافيالىق اتلاسى» ەڭبەگىندە اۆتور ۇلى دالامىزدا كونە داۋىرلەردەن قالىپتاسقان كيىز, كەستە, توقىما, اعاش, مەتالدان جاسالعان زەرگەرلىك ۇلتتىق بۇيىمداردى, ساۋلەت ونەرىن كوركەمدەۋدە قولدانىلعان ويۋ-ورنەكتەردىڭ پايدا بولۋىن, ولاردىڭ تۇرلەرىن, نىشانىن, سەمانتيكالىق ءمان-ماعىناسىن تەرەڭ زەردەلەگەن. مۇنداي دۇنيەلەر بۇرىن ءارتۇرلى ەڭبەكتە كورسەتىلگەنىمەن, بۇلاي ءبىرتۇتاس ەڭبەك رەتىندە تۇتاس جۇيەلەنبەگەنى ايتىلادى. ال «قوشەتەر – قازاق حالقىنىڭ قولونەرى» اتتى كىتابىندا اۆتور كوشپەلىلەر ءومىر سالتىن, بولمىسىن, دۇنيەتانىمىن دارىپتەيتىن ۇلتتىق بۇيىمداردى كەڭىنەن قاراستىرعان.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ارحيۆ ىستەرى جانە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋات بوراش تەرەڭنەن تامىر تارتاتىن ەجەلگى بەينەلەۋ ونەرى حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-فيلوسوفيالىق ءومىر ءسۇرۋ سالتىن ايقىندايتىنىن ەسكە الدى. ولار ارحيۆتەر مەن مۋزەيلەردە جاتا بەرمەي, وسىلاي جۇرتشىلىققا جەتسە, ۇلتتىق كود تىرىلە باستايدى.
ەرالى وسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇراق تىگۋدە ءار ويۋدىڭ ءوز اتاۋى بار. بۇل كىسىنىڭ ەڭبەگىندە 40 شاقتى اتاۋى مەن 20-دان استام قۇراقتىڭ ۇلگىسى بەلگىلى بۇگىندە. اۆتور كەز كەلگەن ويۋ-ورنەكتىڭ سۋرەتىن سالادى جانە ۇلگىسىن كورسەتىپ, اتاۋىن جەتكىزەدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ 500-600 ويۋ-ورنەكتى انىقتاپ, تەرەڭىنە ۇڭىلگەن. «بۇل – قازاق ويۋ-ورنەكتەرىنىڭ جارتىسىنان كەمى, جۇقاناسى عانا», دەيدى اۆتور. ال تۇپتەپ كەلگەندە قازاق مادەنيەتىنىڭ نەگىزى وسى ويۋ-ورنەكتەر. قاراپايىم ءبىر ەلەمەنتتەر قۇرالىپ, كومپوزيتسيا شىعادى. الگى دۇنيەلەردى تۇيىستىرە كەلە تۇتاس كوشپەلىلەر وركەنيەتى قالىپتاسادى. ماسەلەن, لاتىن گرافيكاسىنداعى s ءارپىنىڭ ساق داۋىرىنەن جەتكەن 7-8 ءتۇرى بار, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز الدىنا اتاۋى تاعى بار. ويۋ-ورنەكتەردىڭ وسىنداي بىتپەيتىن قۇپياسىن تۇگەندەپ, ۇرپاق ساناسىن ءتىرىلتۋ – ۇلكەن ءىس. اۆتوردىڭ وسىنشاما ەڭبەگىن قۇرمەت تۇتىپ كەلگەن زيالى قاۋىم اراسىنان قازاق ەلى مونۋمەنتىنىڭ اۆتورى, ءمۇسىنشى سەمبىعالي سماعۇلوۆ, سۋرەتشى, ساۋلەتشى جەڭىس كاكەن ۇلى, تاعى باسقالارى جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى.
