كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
قازاقستان قۇرىلىسشىلار وداعى – اۋماعى الەۋەتتى قوعامدىق قۇرىلىم. ەلىمىزدىڭ 1214 كومپانياسىن بىرىكتىرىپ وتىر. وداق باسشىسى تالعات ەرعاليەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇگىنگى كۇنى ءاربىر ايماقتى ارالاپ, قۇرىلىس ۇيىمدارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن باعامداپ, ءۇي سالۋ بارىسىندا كەزدەسەتىن ۇيدەي ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇمتىلۋدا.
«جولداۋدا ايتىلعان ماسەلەلەردى قۇرىلىسشىلار دا قىزۋ قولداۋدا, ءۇمىتىمىز دە جوق ەمەس. سالانىڭ سەرپىن الار ءتۇيىندى تۇستارى ەسكەرىلىپ, وڭىنان شەشىلسە, يگىلىگىن ەل كورەر ەدى. قازىر تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ قىمباتتاپ كەتكەندىگى بارشاعا بەلگىلى. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار», دەيدى تالعات ەرعاليەۆ.
ايماقتاردى ارالاپ, ءمان-جايمەن ەتەنە جاقىن تانىسىپ قايتقان وداق باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, ەل حالقىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءبىر جولى – ءاربىر قازاقستاندىققا ون سوتىق جەر تەلىمىن بەرۋ. مىنە, سول كەزدە تۇرعىن ۇيگە ءزارۋ بولىپ جۇرگەن ادامداردىڭ قولجەتىمدى باسپاناعا يە بولۋى ىقتيمال. باسپانا ماسەلەسى ابدەن شيرىققان نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت, اقتاۋ, اتىراۋ ءتارىزدى ەلىمىزدىڭ ۇلكەن قالالارى ماڭىندا باسپاناسىز جۇرگەن ادامدارعا تيىسىنشە جەر تەلىمدەرى بەرىلسە, شيەلەنىسكەن الەۋمەتتىك جاي وڭىنان شەشىلەر ەدى.
مۇنداي شاعىن اۋدانداردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن 25 ترلن تەڭگە قاراجات قاجەت ەكەن. وسى قاراجاتتىڭ 20 پايىزى ەلەكتر جەلىلەرى مەن شاعىن اۋدانىشىلىك جول سالۋعا ابدەن جەتىپ جاتىر. قولىنان ءىس كەلەتىن ءاربىر وتاعاسى باسپاناسىن ءوزى سالىپ السا, ەڭ ءتيىمدىسى وسى بولماق. ويتكەنى جوعارى پايىزبەن يپوتەكالىق نەسيە الىپ, ۇزاق جىل بويى قارىزدى وتەگەننەن دە الدەقايدا ارزانعا تۇسەر ەدى. مۇمكىن قۇرىلىس ماتەريالدارىن 15-20 جىل مەرزىمگە نەسيەگە الۋعا بولار. ەگەر جەكەمەنشىك ۇيلەر كوپتەپ سالىنسا, ءىرى مەگاپوليستەردەگى باسپاناعا دەگەن سۇرانىس ازايىپ, باسەكەلەستىك پايدا بولىپ, ءاربىر شارشى مەتردىڭ قۇنى دا تومەندەۋى مۇمكىن.
«قازىر باعانىڭ نەلىكتەن تىم قىمبات بولىپ وتىرعاندىعىن تارازى باسىنا تارتىپ كورەلىك. 2019 جىلى مەملەكەت ءار شارشى مەتردىڭ قۇنىن 160 مىڭ تەڭگە دەپ ەسەپتەگەن, ودان بەرى وزگەرگەن جوق. ال قۇرىلىس ماتەريالدارى جىل سايىن ەمەس, اي سايىن قىمباتتاپ جاتىر. كەيبىر ماتەريالداردىڭ قۇنى ءتىپتى 150-200 پايىزعا دەيىن كوتەرىلىپ كەتتى. بۇل ارادا مىنانى ءتۇسىنۋ كەرەك, وزىندىك قۇن دەگەن بار. ماسەلەن, قۇرىلىس كومپانياسى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي سالدى ەكەن دەلىك, ول تەك پاتەردى عانا سالىپ شىققان جوق, ونىڭ اينالاسىن اباتتاندىرۋعا, كوگالداندىرۋعا, ءليفتى قويۋعا قاراجات جۇمسادى. سونداي-اق تۇرعىن ءۇي تەك پاتەردەن تۇرمايدى, ونىڭ كىرەبەرىسى, باسپالداعى بار دەگەندەي. وسىنىڭ بارلىعى جينالىپ كەلىپ وزىندىك قۇندى قۇرايدى», دەيدى وداق باسشىسى.
ەندىگى ءبىر ماسەلە قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالدى جەرگىلىكتى جەردە ءوندىرۋ جانە ونىڭ ساپاسى الىس-جاقىن شەتەلدەن اعىل-تەگىل كەلىپ جاتقان ماتەريالدان كەم بولماۋى كەرەك. سوندا عانا باسەكەلەستىككە تۇسۋگە جارايدى. ەگەر قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن وزىمىزدە وندىرسەك, ارينە, تۇرعىن ءۇي باعاسىنا اسەر ەتەتىندىگى داۋسىز. قازىرگى كۇنى شەتەلدەن تاسىمالداناتىن قۇرىلىس ماتەريالدارى بىلاي تۇرسىن, جەرگىلىكتى جەردىڭ وزىندە وندىرىلەتىن قيىرشىق تاس پەن قۇمنىڭ باعاسى دا اسپانداپ كەتتى.
الەۋمەتتىك ماسەلەنى جەرگىلىكتى جەردە شيەلەنىستىرىپ تۇرعان وتە وتكىر جاي – جەر تەلىمىن الۋ ءۇشىن ۇزىن-سونار كەزەكتىڭ پايدا بولۋى. ءتىپتى كوكشەتاۋدىڭ وزىندە ونداعان جىل بويى سارىلىپ كەزەكتە تۇرعانىمەن, جەر تەلىمىنە قول جەتكىزە الماي كەلە جاتقاندار كوپ. ءىرى مەگاپوليستەردى ايتاسىز, قازىر اۋىلدىق جەرلەردىڭ وزىندە وسىنداي اقىلعا سىيمايتىن جاي ورىن الۋدا. ماسەلەن, زەرەندى اۋدانىنا قاراستى سادوۆىي اۋىلىندا جەر تەلىمى كەزەگىندە 200-دەن استام ادام تۇر. اۋىلدىق جەردە ءۇي سالۋعا جەر جەتەدى عوي دەپ ويلاعانىڭىزبەن, شىمبايعا باتاتىن شىندىق وسى. ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارماقشى بولىپ ىندەتە ىزدەپ كورگەنىمىزدە, كوز جەتكىزگەنىمىز جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جەر تەلىمدەرىن بولۋدەگى ورالىمسىزدىعى. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن سەرىكتەستىكتەر ءۇيدىڭ ىرگەسىنە دەيىن جىرتىپ ەگىن ەگىپ وتىر. وسىدان ونداعان جىل بۇرىن بەرىلگەن رۇقساتى بار. ال اۋىلداعى جاس وتباسىلارى ءۇي سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن الا الماي زار قاقساپ وتىر. باسقاسى باسقا, وسىنداي ماسەلەنى شەشۋگە بولار ەدى. سوندا الەۋمەتتىك ماسەلە دە شيەلەنىسپەس ەدى.
ء«اربىر شارشى مەتردىڭ قىمباتتاپ كەتۋى جالعىز قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسىنا بايلانىستى ەمەس. قولىنان ءىس كەلەتىن قۇرىلىسشى تابۋ قيىنعا اينالدى. وبلىس ورتالىعىنداعى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا ءجيى بارىپ تۇرامىن, جۇمىسشى سۇرايمىن. ەشقانداي ماماندىعى جوق ادام بولسا دا جۇمىسقا الار ەدىم. قارا جۇمىس ىستەپ قاراجات تاپسا, ايىبى جوق قوي. ال تاس قالاۋشى, كرانشى, دانەكەرلەۋشى, ارلەۋشى ءتارىزدى ماماندىق يەلەرى قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپتىرمايدى. شىنتۋايتىندا, جاستاردى ەڭبەك ەتۋگە تاربيەلەۋ, ادال ەڭبەكتىڭ ءدامىن تاتۋعا باۋلۋ ماسەلەسىن نازاردان شىعارىپ الدىق. ءبىز جاڭا قازاقستاندى بارشامىز بولىپ بىرلەسە ەڭبەك ەتكەندە عانا قۇرامىز. سوندىقتان اركىم ءوز قولىنان كەلەتىن ءىستىڭ ناعىز مامانى بولىپ, ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك», دەيدى كوكشەتاۋ قالاسىنداعى «جاكۋپوۆ» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ باسشىسى سايران جاقىپوۆ.
قۇرىلىس كومپانياسى باسشىلارىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, قازىر ءۇي سالۋعا رۇقسات الۋ قيىن. بۇل تۇستاعى بەزبۇيرەك بيۋروكراتتىق باز باياعى قالپىندا.
ەندىگى ءبىر ماسەلە – تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپاسى. كەيىنگى جىلدارى وبلىس ورتالىعىندا بوي كوتەرگەن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسىنا وكپە ايتۋشىلار از ەمەس. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا سالىنعان ۇيلەر ۇلتتىق ناقىشتان ادا, سۇرقاي كەيىپتە. ء«اربىر ءۇيدى ارحيتەكتۋرالىق بەزەندىرۋ تىم قىمباتقا تۇسەتىن ەڭبەك, جوباسىن جاساۋعا دا قىرۋار قارجى جۇمسالادى. ءبىر جاساپ العان جوبامەن ءۇي سالا بەرۋدى دوعارعان ءجون. سوندا عانا ەلدى مەكەننىڭ كوركىن جاقسارتۋعا بولادى», دەيدى جەكە كاسىپكەر سايران جاقىپوۆ.
سالاداعى سالماقتى دۇنيە از ەمەس. وداق باسشىسى تالعات ەرعاليەۆتىڭ ەسەپتەۋىنشە, ءدال قازىر ەلىمىزدە تۇرعىن ۇيگە ءزارۋ 11 ملن ادام بار. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قۇرىلىس سالاسىنا بەرىلەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە كولەمى كوبەيتىلۋگە ءتيىستى. سوندا قاراجاتقا ءزارۋ كومپانيالاردىڭ تىنىسى اشىلىپ, جۇمىس العا جىلجيتىن بولادى. قالاي بولعان كۇندە دە قۇرىلىس سالاسىنىڭ قيىندىعى شاش ەتەكتەن ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ەندىگى ءۇمىت, جاڭارعان دۇنيەنىڭ جاسامپاز باستامالارى.
اقمولا وبلىسى
