مەكتەپتىڭ ىرگەتاسى قالاي قالاندى؟
تاريحى ەرتەدەن تامىر تارتقان مەكتەپتىڭ العاشقى ىرگەتاسى 1907 جىلى قالانادى. اۋىل اراسىنداعى قازاق پەن تاتار تۇرعىندارىنىڭ قارجىسىنا سوعىلعان ءبىلىم ورداسى قاراپايىم حالىقتىڭ قولىمەن تۇرعىزىلعان. العاشىندا مەكتەپ مەدرەسەنىڭ قىزمەتىن اتقارىپ, تۇسكە دەيىن ەرەسەك بالالار وقىسا, تۇستەن كەيىن كىشى شاكىرتتەر الماسىپ ءبىلىم الادى. ابىلحانوۆ جانە باقيەۆ ەسىمدى مولدالار بالالارعا ساباق بەرىپ, مۇسىلمانشا حات تانىتادى. 1909 جىلى مەكتەپ جاڭاشا بەتبۇرىس كەزەڭىن باستان كەشەدى. قالانىڭ زيالى ازاماتتارىنىڭ شاقىرتۋىمەن قازان قالاسىنداعى «مۇحامەديا» مەدرەسەسىنىڭ تۇلەگى, ورىنبورداعى مۇعالىمدەر دايارلايتىن سەميناريانى تامامداعان كاسىبي مۇعالىم, جان-جاقتى ىزدەنىمپاز, بىلگىر ازامات عالىمجان قۇرماشەۆ وقۋ ورداسىنا قىزمەتكە كەلەدى. عالىمجان شاكىرجان ۇلى مەكتەپتى ء«جاديد» ۇلگىسىمەن جاڭاشا وقىتۋعا بارىنشا كۇش سالىپ, ءدىني ءبىلىمدى عانا وقىتاتىن وشاقتا تاريح, انا ءتىلى, جاراتىلىستانۋ مەن اريفمەتيكا پاندەرىن وقىتۋدى باستايدى. مۇنىمەن قوسا ءتارتىپ بۇزعان شاكىرتتەردى شىبىقپەن ۇرۋعا تىيىم سالىپ, العاش رەت 45 مينۋت وقىتۋ مەن ءۇزىلىس بەرۋ ءتارتىبىن جولعا قويادى. جالعىز ۇل بالالاردى عانا ەمەس, 1911 جىلى قىزداردى دا وقۋعا شاقىرۋ ءىسى قارقىندى جۇزەگە اسىرىلا باستايدى. دۇمشە مولدالار مەن عىلىمسىز يمامداردىڭ «مەكتەپكە بارعان قىزداردىڭ بولاشاقتا نەكەسىن قيۋعا بولمايدى» دەگەن جالعان ۋاعىزدارىنا توتەپ بەرگەن زيالى ازاماتتار وسىلايشا العىر, پاراساتتى ۇل-قىز تاربيەلەۋ جۇمىسىنا تاباندى تۇردە اتسالىستى.
ساكەن سەيفۋلليننىڭ ءىزى قالعان
1912 جىلى عالىمجان قۇرماشەۆ اتا-انالار جينالىسىن وتكىزىپ, بالالارعا ورىس ءتىلىن وقىتۋ جونىندە پىكىرىن ورتاعا سالادى. اتا-انالار ۇستازدىڭ ۇسىنىسىن جارىسا قولداسادى. الايدا قالالىق دۋما دەپۋتاتتارى ورىس ءتىلىن وقىتۋ مەن ارنايى مۇعالىمدەر دايارلاۋعا قارجى ءبولۋ ىسىنە قارسىلىق تانىتادى. تىعىرىققا تىرەلگەن ماڭىزدى ماسەلەگە كومەك قولىن سوزعان بىرەگەي تۇلعا ساكەن سەيفۋللين ەدى. 9 جاسىندا-اق ءنىلدى كەنىشىندەگى ورىس باستاۋىش مەكتەبىنە وقۋعا قابىلدانىپ, ودان سوڭ ەكى جىلدىق پريحود مەكتەبىن بىتىرگەن تىلگە جۇيرىك, كەۋدەسى قازىنا قالامگەر وقۋ ورنىنىڭ جاعدايىمەن ەتەنە تانىسا كەلە, ەشقانداي اقى سۇراماي-اق شاكىرتتەرگە ورىس ءتىلىن ۇيرەتۋ جۇمىسىنا كىرىسەدى. بۇل جونىندە ساكەنتانۋشى, بەلگىلى عالىم تۇرسىنبەك كاكىشەۆ: «1912 جىلدىڭ قىسى مەن كوكتەم ايلارىندا ساكەن سەيفۋللين مۇسىلمان مەدرەسەسىندە شاكىرتتەرگە ورىس تىلىنەن ساباق بەردى», دەپ زەرتتەۋ ەڭبەگىندە كەلتىرگەن. 1917 جىلى 27 جەلتوقساندا اقمولادا كەڭەس وكىمەتى ورناپ, اقىن سوۆدەپ پرەزيديۋمىنىڭ مۇشەسى جانە وقۋ-اعارتۋ حالىق كوميسسارى لاۋازىمىنا تاعايىندالادى. ايتۋلى قىزمەتتە ءجۇرىپ بۇكىل قازاق حالقىنىڭ ساۋات اشۋىنا ەداۋىر ۇلەس قوسقان قايراتكەر قالامگەر اقمولا وبلىسىن اعارتۋ سالاسىنا ءوز قولتاڭباسىن وشپەستەي ەتىپ قالدىرعانى ايقىن.
مەكتەپتىڭ قازىرگى احۋالى
مەكتەپ ديرەكتورى ماعزۇموۆا باقىتگۇل امانگەلدىقىزى ءبىلىم ورداسىنىڭ تاريحىنا كوز جىبەرە كەلە: «مەكتەبىمىز تاريحي قاتپارلارىن كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي قيلى كەزەڭدەردەن وتكەن. ءتىپتى وقۋشى سانى جەتىسپەي جابىلىپ قالۋعا تاياۋ كەزدەر دە بولعان. مۇعالىمدەر ءۇي-ءۇيدى ارالاپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, مەكتەپتىڭ قايتا جۇمىسىن جالعاستىرۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەن. بيىل ءبىزدىڭ وقۋ وردامىزدىڭ قۇرىلعانىنا – 115 جىل. مەكتەپتىڭ 110 جىلدىعىن ۇلكەن دەڭگەيدە اتاپ ءوتىلىپ, ءىس-شاراعا تانىمال تۇلەكتەرىمىز كەلىپ قاتىستى. جۋرناليست دوكەش بايىمبەتوۆ, وسپان سۇلەيمەنوۆ, سۆەتقالي جاقيانوۆ جانە ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى اگرارلى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى بولعان ايتباي بۋلاشەۆ, سپورتتان الەم چەمپيونى دانيار تولەگەنوۆ, ءانشى قانات ۇمبەتوۆ سىندى بەدەلدى تۇلەكتەرىمىز بار. تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارا وتكىزىپ, ارنايى مەكتەپتىڭ تانىمال 30 تۇلەگىن شەتەلدەن, باسقا قالالاردان شاقىرىپ بۇگىنگى وقۋشىلارمەن عيبراتتى كەزدەسۋ وتكىزگەنبىز. جىلىنا شامامەن 2-3 وقۋشى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە تۇسەدى, بىلتىر 112 وقۋشىدان 65-ءى گرانتقا ءتۇستى. مىنە, وسىنداي جەتىستىكتەرىمىز بار» دەپ ءسوزىن جالعادى.
سونىمەن قاتار ديرەكتور مەكتەپتىڭ ىشكى قۇرىلىمىمەن بىرگە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن دە تىلگە تيەك ەتتى. «مەكتەپتە 158 ۇستاز, 2 100 وقۋشى, 35 قىزمەتكەر بار. قوعامدىق گۋمانيتارلىق سالالارعا, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, اعىلشىن ءتىلى, تاريح پاندەرىن تەرەڭدەپ وقىتۋعا كوڭىل بولەمىز. قازىر سوڭعى ءتورت-بەس جىلدا قازاق ءتىلى ماسەلەسى تۋىنداپ وتىر. تاۋەلسىزدىك تاڭىندا تۋعان بالالاردىڭ ءتىلى ورىسشا شىعىپ, مەكتەپكە قازاق ءتىلىن بىلمەي كەلەتىن وقۋشىلار بار. 25 وقۋشىنىڭ 4-5-ءى قاراپايىم قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىستاعى سوزدەرىن بىلمەي جاتادى. ون جىلداي ۋاقىت بۇرىن مۇنداي ماسەلە بولماعان. بۇل جەردە باستى كىنالى – ينتەرنەت جۇيەسى, الەۋمەتتىك جەلىلەر دەپ ويلايمىن. سوندىقتان مۇعالىمدەرىمىز ولارمەن ارنايى جۇمىس جۇرگىزىپ, 1-2 جىل كولەمىندە ءتىلىن سىندىرىپ وتىر. تاعى ءبىر ماسەلە, مەكتەپتىڭ سىرتىندا بالالار وينايتىن سپورت الاڭى وسى ۋاقىتقا دەيىن بولماعان. مەكتەبىمىز ەسكى ەكەنىن ءوزىڭىز دە كورىپ وتىرعان شىعارسىز. وسى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپسا دەيمىن», دەدى.
باقىتگۇل حانىم سونىمەن بىرگە بۇگىنگى وقۋشىلاردىڭ نامىسشىل, ەركىن ويلى, مەملەكەتشىل ەكەندىگىنە توقتالدى. رۋحىندا بۇعاۋ جوق مۇنداي ۇرپاق ەل بولاشاعىنا ءوز ۇلەسىن قوسارى داۋسىز.
ءسوز سوڭى
ديرەكتور بولمەسىنەن شىققان سوڭ مەكتەپ مۇراجايىنا قاراي قادام باستىق. مۇراجايدا جامبىل جاباەۆقا ارنالعان باعالى مالىمەتتەرمەن قوسا ءبىلىم وشاعىنىڭ تەرەڭ تاريحى سۋرەتتەر مەن جادىگەرلەر ارقىلى كورىنىس تاپقان. مەكتەپكە كەلگەن قادىرلى قوناقتار, العاشقى ديرەكتورلار, وزات مۇعالىمدەر, ايتۋلى وقۋشىلار مۇراجاي بۇرىشتارىندا كورەرمەندەر ءۇشىن تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورسەتىلگەن. تاريحى كەمەل, رۋحانياتى بيىك ءبىلىم ورداسىنىڭ الار اسۋى الدا. اقمولا وبلىسىندا العاشقى وقۋ ورنى بولىپ ىرگەتاسى قالانىپ, تالاي ۇرپاقتىڭ كوكىرەك كوزىن اشقان ءبىلىم ورداسىنىڭ اتاۋى تاريح ساحناسىندا التىن ارىپپەن جازىلارى ءسوزسىز.
