دوستىق داستانى وسىلاي باستالعان

قازاقتىڭ تۇرەن تيمەي تۋسىراپ جاتقان سايىن دالاسىندا تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ قوزعالىسى باستالعاندا مەن جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن جاس مامان ەدىم. سودان بەرى ارادا اتتاي شاۋىپ 60 جىل وتسە دە, ءبارى كەشەگىدەي كوز الدىمدا جاڭعىرىپ تۇر. ءيا, بەيىمبەت ءمايليننىڭ اڭگىمەلەرىندەگى «شاش ال دەسە باس الاتىن» كەيىپكەرلەرىنە ۇقساس اتقامىنەرلەردىڭ امىرىمەن اۋىلداردىڭ ىرگەسىنە دەيىن جىرتىلىپ, بەيىت-زيراتتاردى قيراتۋ, الدىن الا عىلىمي زەرتتەۋسىز جانە دايارلىقسىز كىرىسكەندىكتەن توپىراق قۇنارىن ساقتاماۋ, ونىڭ اقىرى جەر-انانىڭ توزۋىنا سوقتىرۋ سەكىلدى اسىرا سىلتەۋشىلىكتەردىڭ بولعانى راس. ۋاقىت وتە ونداي قاتەلىكتەر تۇزەتىلىپ وتىردى. قالاي دەسەك تە, «تىڭ ەپوپەياسى» دەگەن اتپەن تاريحقا جازىلعان ماڭىزدى وقيعانى جادىدان ءوشىرىپ, سىزىپ تاستاي المايتىنىمىز اقيقات. سوعىس اياقتالعاننان كەيىن بەيبىت ەڭبەككە كوشۋ وڭاي بولعان جوق. ءبىر عانا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ەگىن القاپتارىنىڭ 126 مىڭ گەكتارىن ءارامشوپ باسىپ قالدى. ماشينا-تراكتور پاركى كەمىپ كەتتى. شارۋاشىلىقتاردىڭ كوپشىلىگى سوعىستان كەيىنگى جىلداردا استىق تاپسىرۋ جوسپارلارىن جارىم-جارتىلاي عانا ورىنداپ ءجۇردى. مال شارۋاشىلىعىنداعى جاعداي بۇدان دا ناشار ەدى. مال باسى 26 پايىزعا ازايدى. 1950 جىلى ۇجىمشارلار ءوندىرىسىن نىعايتۋ ماقساتىمەن مينيسترلەر كەڭەسى مەن بكپ/ب/ ورتالىق كوميتەتىنىڭ شاعىن ۇجىمشارلاردى ۇلعايتۋ تۋرالى قاۋلىسى قابىلداندى. وڭىردە 426 ۇجىمشاردىڭ نەگىزىندە 230-ى قۇرىلدى. الايدا, بۇل شارا دا ءتيىمدى بولمادى. 1952 جىلى ولاردىڭ نەسيە قارىزى 32 ميلليون سومدى قۇرادى. ەندى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ تاۋارلىق كولەمىن تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ جانە جاڭا ساتىپ الۋ باعالارىن ەنگىزۋ ەسەبىنەن ارتتىرۋ كوزدەلىپ, 1953 جىلى قىركۇيەكتە, 1954 جىلى اقپان-ناۋرىزدا كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ پلەنۋمدارىندا ارنايى قاۋلىلار قابىلداندى. ءسويتىپ, تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ وبلىستىڭ رەسپۋبليكاداعى جاعدايىن وزگەرتىپ, ءىرى تاۋار­لى استىق ءوندىرۋشى ولكەگە اينالدىردى. دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 1954-55 جىلدارى 35 كەڭشار, 60 ەلەۆاتور, 120 استىق قىرماندارى, 60 سۇرلەم, 40 كوكونىس قويمالارى, 19 مال شارۋاشىلىعى الاڭى سالىنعان. استىق شىعىمدى بولعان 1956 جىلى 19 كەڭشاردىڭ ۇيىمداستىرۋعا كەتكەن شىعىندارىن وتەۋگە مۇمكىندىك الىپ, 26 ميلليون تەڭگە پايدا تاپتى. 1957 جىلى 99 ۇجىمشار مەن 14 متس-تىڭ نەگىزىندە تاعى 16 كەڭشار قۇرىلدى. ولاردا 13,5 مىڭ باس مال ءوسىرىلدى. 1958 جىلدىڭ وزىندە عانا ءىرى قارا مالى –13, ءسۇت ءوندىرۋ – 60, ونى مەملەكەتكە ساتۋ 65 پايىزعا ۇلعايدى. كەيبىرەۋلەردە تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋدى 1954-56 جىلدارمەن عانا شەكتەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىمەن عانا بايلانىستىرۋ تۇسىنىگى باسىم. بۇلاي ويلاساق, قاتەلەسەمىز. وسى كەزەڭدە اۋىل-سەلولاردى جاڭا تەحنيكامەن, قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن, سۋ قورلارىمەن, ەلەكتر قۋاتىمەن جابدىقتاۋ باستالىپ, ودان ءارى جۇيەلى تۇردە جالعاستى. وبلىستا نەگىزگى وندىرىستىك قورلار ەكى ەسەگە ارتتى. كەڭشارلار مەن ۇجىمشارلار 15 مىڭ تراكتور, 9 مىڭنان استام كومباين, 6 مىڭ جۇك ماشيناسىن الدى. ەلدى مەكەندەردىڭ بەت-بەينەسى وزگەرىپ, بارلىق جەرلەردە جاڭا مەكتەپتەر, كلۋبتار, ەمدەۋ مەكەمەلەرى سالىندى. تىڭ يگەرۋگە دەيىن قازاق اۋىلدارىندا نەگىزىنەن شىم ۇيلەر عانا بولعانىن اعا ۇرپاق جاقسى بىلەدى. بارلىقتىڭ, بايلىقتىڭ ارقاسىندا ادامداردىڭ ءال-اۋقاتى مەن مادەنيەتى تۇزەلە باستادى. كىر جۋعىش ماشينا, تەلەۆيزور, موتوتسيكل, توڭازىتقىش كۇنبە-كۇنگى قاجەتتى دۇنيەلەرگە اينالدى. قورعانىس زاۋىتتارى, ەت كومبيناتى سياقتى قوعامدىق ماڭىزى بار نىساندار بوي كوتەردى. وبلىستىڭ جالپى ونىمدەر قۇنىنىڭ 48 پايىزىن وداقتىق, 33 پايىزىن رەسپۋبليكالىق, 19 پايىزىن جەرگىلىكتى ونەركاسىپ بەردى. تۇتاستاي العاندا, سوعىستان كەيىنگى ونجىلدىقتارداعى دامۋ كەزىندە قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ شارۋاشىلىعى قالپىنا كەلتىرىلىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن بىرگە, ودان ءارى جەتىلدىرۋ تاباندىلىقپەن جۇرگىزىلدى. بۇعان «تىڭ ەپوپەياسىنىڭ» قوسقان ۇلەسى زور. رەسپۋبليكامىزداعى اسا ءىرى №2 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى, قورعانىس ونىمدەرىن شىعاراتىن پەتروپاۆل اۋىر ماشينا زاۋىتى پايدالانۋعا بەرىلدى. تەمىرجول ەلەكترمەن جۇرۋگە كوشىرىلدى. بۇگىنگى جاستار كۇن وتكەن سايىن كوركەيىپ كەلە جاتقان قازاق ەلىنىڭ شوقتىقتى قالاسى استاناعا ۇمتىلادى. ءبىز جالىنداعان جاستىق شاعىمىزدا الماتىعا اسىققانبىز. ۇستازداردىڭ ءدارىسى, مادەنيەتى گۇلدەنگەن شاقار ءوسىردى, ءبىلىمدى ەتتى. تۋعان جەر توسىنە بىلىكتى مامان بولىپ ورالدىق. بۇل كۇللى كەڭەستەر وداعى بولىپ تىڭدى يگەرىپ جاتقان, ۇرانداتىپ جۇرگەن, الىپ ەلدىڭ ءار تۇكپىرىنەن قىز-جىگىتتەر اعىلىپ, قازاق جەرىن يگەرۋدىڭ رومانتيكالىق جورىعى باستالىپ كەتكەن ۋاقىت بولاتىن. وسى دۇربەلەڭ شاقتا ەڭبەككە ارالاستىق. مەلنيك دەگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ارنايى قابىلداپ, «سەندەردىڭ الدارىڭدا مارتەبەلى مىندەت تۇر. تىڭ كوتەرەسىڭدەر. ءبىز ارقايسىڭا ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز», دەگەن جىلى سوزدەرمەن جىگەرلەندىرىپ, كوتەرمە اقشا بەرگىزدى. ول كەزدەگى ۇكىمەتتىڭ جاس مامانعا دەگەن قامقورلىعىن ايتساڭشى! وكتيابر اۋدانىنىڭ پولۋدين متس-ىنە اگرونوم ەتىپ جىبەردى. جەلدىڭ وتىندە جۇردىك. قيىندىققا ارقا توسىپ, جاڭا كەڭشار, اۋدان قۇرىستىق. ول كەزدەرى «جوق» دەگەن ءسوز كوپ ايتىلاتىن. حالىق ءۇشىن تەر توگۋ, ادال ەڭبەكتى ارداقتاۋ اينىماس ۇرانىمىز بولدى. قولىمىزدان كەلگەنشە ومىرىمىزبەن دە, ىسىمىزبەن دە ەلگە قىزمەت ەتۋدى زور ابىروي سانادىق. قازاق جەرىندە جايقالعان ەگىن القابى, بوي كوتەرگەن قالالار مەن ەلدى مەكەندەرگە مىسقالداي ۇلەس قوسقانىمىزدى ماقتان ەتەمىز. تىڭ ءبارىمىزدى تۇلەتتى, شىڭدادى, شىنىق­­­­تىردى, تاربيەلەدى. ەكى اۋداندى باسقارعان جىلدارى دا, پاۆلودار وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىندە جۇرگەندە دە تىڭ دالانى تۇلەتكەن كەزدەرىمىزدى ەستەن شىعارعان ەمەسپىن. قازاق ءوز قادىرىن دە, ءسوز قادىرىن دە بىلگەن. باۋىرمالدىلىعى, كەڭدىگى, قايىرىمدىلىعى ايتىپ جەتكىزگىسىز. ءۇيىنىڭ ەسىگى جابىلماعان, قوناعىنىڭ ەنشىسى بولىنبەگەن. وركەنيەتتى ەلدەردە عانا بولاتىن وراسان مادەني بايلىقتارىنا يەمىز. ءداستۇر ۇزىلگەن جەردە دۇرمەك باستالادى. ولاي بولسا, تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ كەزەڭى ۇرپاقتار اراسىنداعى جاقسى جاراسىمدىلىق, ساباقتاستىق بولعانىن وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا دارىتا بىلەيىك. جاقسىلىق ىسقاقوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.