سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كەلگەن ن.اشتەما قازاقتىڭ دارقان دالاسىن اياداي عانا شەبەرحانادا وتىرىپ, كەنەپكە تۇسىرەدى. تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى تىنباي ەڭبەكتەنەدى. سۋرەتشى شەبەرحاناسى. قابىرعادا مايلى بوياۋمەن, اكۆارەلمەن جازىلعان ەتيۋدتەر ىلىنگەن. سورەلەرى ەسكى كىتاپتارعا تولى. ۇستەل ۇستىندە گيپستەن جاسالعان شاعىن مۇسىندەر جيناقتالعان. كەنەپكە سالعان كارتينالارىن باقشالاپ جيناستىرعاننىڭ وزىندە بولمەنىڭ جارتىسىن الادى. ەسىك جاقتاعى بۇرىشتان بوكس «گرۋشاسىن» بايقادىم. دەمەك سەكسەندەگى اقساقال سپورتتان دا قۇر الاقان ەمەس.
نيكولاي پاۆلوۆيچ جازىپ وتىرعان كارتيناسىنا كوزىن سىعىرايتا ءبىر قارادى دا, كۇمىس تۇستەس شاشىن ساۋساقتارىمەن سالالاي تاراپ, ورىندىققا جايعاستى. توردە قازاق حاندىعىنا ارناعان كارتيناسىنا ءىلۋلى تۇر. سويلەپ تۇرعان كومپوزيتسيا; ارىستان باب كەسەنەسىنىڭ الدىندا حالىق اق كيىزگە كوتەرىپ حان سايلاپ جاتىر. اينالاسىندا قولدارىنا نايزا ۇستاپ, اتقا مىنگەن باتىرلار. ءبىر شەتىندە ابىز اقساقالدار بايىپپەن اق كيىزدىڭ ۇستىندەگى حانعا قارايدى. پولوتنودا سۋرەتشى قاراپايىم حالىقتى دا بەينەلەگەن. حالىق الدىندا قوبىز تارتىپ قورقىت اتا وتىر. سۋرەتشى قازاقتاردىڭ كيگەن كيىمدەرىندەگى ءار ويۋدى زەرتتەپ, زەردەلەپ بارىپ بەينەلەگەن. ن.اشتەمانىڭ وي ۇشقىرلىعى, شەبەرلىگى, قازاقتىڭ تاريحىنا, قازاق حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى وسى كارتينادان-اق بايقالدى.
– بۇل كارتينا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي جازىلعان ەدى. مۇنداي تاعى بىرنەشە پولوتنو بار, – دەيدى سۋرەتشى.
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن جازعان پولوتنولارىن جينالىپ تۇرعان جەرىنەن الىپ شىعىپ, ءاربىر كارتينا تۋرالى سيپاتتاپ ايتتى. تىڭ يگەرۋ قازاق جەرىندە بولعاندىقتان كارتيناسىندا ءار ۇلتتىڭ ەگىستىك باسىنداعى ەڭبەگى بەينەلەنگەن. سونىمەن قاتار «ناۋرىز مەيرامى», «جەڭىسكە جەتكەندەرمەن كەزدەسۋ», «ماڭگىلىك ءومىر» اتتى كارتينالارى ءوزىنىڭ جەكە قورىندا ساقتاۋلى. بۇدان وزگە سەريالىق «قىز جىبەك پەن تولەگەن» اتتى ەكى كارتيناسى بار. بىرىندە ەكەۋىنىڭ قوشتاسۋى بەينەلەنسە, ەكىنشىسىندە بەكەجاننىڭ قولىنان قازا بولعان تولەگەننىڭ قۇلاپ بارا جاتقانىن كورسەتكەن. ابايدىڭ بالالىق شاعىنان كەمەڭگەرلىك شاعىنا دەيىنگى ارالىقتى جازعان سەريالىق كارتينالارى بارىن دا ايتتى. ول سۋرەتتەردى كوپشىلىك كورەرمەن كورمەلەردەن كورگەن دە بولار.
– قازاقتىڭ تاريحىن, سالت-ءداستۇرىن پولوتنوعا ءتۇسىرۋ مەن ءۇشىن مىندەت. ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەر جازعان كارتينانى اشا تۇسەدى. شابىتقا شابىت قوسادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا قازاق جەرىندە تۇرىپ, سۋرەتشى بولماۋ مۇمكىن ەمەس, – دەيدى ن.اشتەما اڭگىمەسىندە.
سۋرەتشى بىردە ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىن ساتىپ الىپ, باس الماي ءۇش كۇن ىشىندە وقىپ شىققان. كىتاپتان قورىتقان ويىن قاعاز بەتىنە تۇسىرەدى. سودان باستاپ قازاقتىڭ تاريحىنا نازارى اۋىپ, جان-جاقتى زەرتتەپ, قىلقالامى كەنەپ بەتىندە ويقاستاي باستايدى. ءار تاريحي كارتينانى باستاماس بۇرىن سول تۋرالى وقىپ, ءبىلىپ الۋ دا سۋرەتشىنىڭ تاريحي ساۋاتتىلىعىن ايشىقتايدى. بىراق سۋرەتشى سالعان سۋرەتتەرىن ساتىپ ناپاقا تاپپاق ەمەس. ارينە, تاپسىرىس ءتۇسىپ جاتسا, قول قۋسىرىپ قالماسى انىق.
كاسىبي سۋرەتشىنىڭ قازاقستاندا تۇرىپ جاتقانىنا ەلۋ جىلعا تايادى. ۋكراينادا تۋعان ول اسكەر قاتارىنان كەيىن وزبەكستاندا سالىق ينسپەكتورى بولىپ قىزمەت ەتكەن. بىردە يۋري لەبەدەۆ ەسىمدى كاسىبي سۋرەتشى ن.اشتەمانىڭ سۋرەتكە دەگەن ىڭعايىن بايقاپ, وزىنە جۇمىسقا شاقىردى. ۇسىنىستى قۇپ العان ول 1989 جىلدان باستاپ شىعارماشىلىق جولعا ءتۇسىپ, ءارتۇرلى جانردا كارتينالار جازا باستايدى. كوپتەگەن كورمەگە قاتىسادى.
كەيىنگى جىلدارى دوستارىنىڭ شاقىرۋىمەن وسكەمەنگە كەلىپ تۇراقتايدى. ءومىرىن بەينەلەۋ ونەرىنە ارناعان نيكولاي پاۆلوۆيچ ءمۇسىن جاساۋمەن دە اينالىسقان. كەڭەس وكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن وسكەمەندەگى سۋرەتشىلەر ءۇيى دە تارايدى. ال نيكولاي اشتەما ءبىر بولمەسىنە يە بولىپ قالعان.
– مەن جانىما جاقىن جۇمىس تاپتىم. وتىز بەس جىل بولدى سۋرەتشىلەر ستۋدياسىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەمىن. كوپتەگەن شاكىرت تاربيەلەدىم. ءوزىم بالالاردى ۇيرەتە وتىرىپ, ءوزىم دە ۇيرەنىپ ءجۇرمىن, – دەيدى سۋرەتشى قىلقالامىن قايتا قولىنا الىپ.
سەكسەنگە كەلگەن ن.اشتەما كەيدە كەنەبىن كەپتىرىپ قويىپ, سپورتپەن دە اينالىسادى. شەبەرحاناسىندا گانتەل كوتەرىپ, «گرۋشا» ۇرادى. بۇرىندارى ارنايى سپورت زالدا جاتتىقسا, قازىر شەبەرحاناسىندا جاتتىعا بەرەدى. سپورتشى, ءارى سۋرەتشى اقساقالدىڭ قازاقى ءيىسى اڭقىعان كارتينالارىن وبلىستاعى مۋزەيلەردەن دە كورۋگە بولادى.
