پىكىر • 29 ءساۋىر، 2022

وسپادارلىق ءھام تامىرلاستىق

129 رەت كورسەتىلدى

تۇتاس ءبىر حالىققا قوقان-لوقى كور­سەتىپ، تاس لاقتىرا سالعان رەسەيلىك جۋرناليست تيگران كەوساياننىڭ كەسىرلىگى تالاي ازاماتتىڭ اشۋىنا تيگەنى انىق. ونىڭ «وتىرىك ويناپ بولعان شىعارسىڭدار» دەگەن اششى مىسقىلى قوعامدا قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. ارينە، مۇنداي كەزدە ەموتسياعا بە­رىلىپ، اقىماقتىققا اشۋمەن جاۋاپ بەرۋگە بولمايدى.

ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى سولاي ىستەدى دە. كەوساياننىڭ قازاقستانعا قاراتىپ «9 مامىردا نەگە پاراد وتكىزبەيسىڭدەر؟ نەگە رەسەيدى اشىق قولدامايسىڭدار؟ سەندەر، ۋكرايناعا قاراڭدار!» دەگەن دوق كورسەتۋىنە سابىرلى دا سالماقتى جاۋاپ بەردى. ول ەندى قازاقستان ءۇشىن «پەرسونا نون گراتا». قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى رەسەي ازاماتى، رەجيسسەر جانە جۋرناليست تيگران كەوساياننىڭ ەلگە كىرۋىنە 50 جىلعا تىيىم سالدى.

رەسەيلىك ءجۋرناليستىڭ بەيپىل ءسوز، بادىك مالىمدەمەسىنە جاۋاپ قاتقان قوعام بەل­سەندىسى ارمان شوراەۆ «قازاق حالقىنا ءتىل تي­گىزبەس بۇرىن، وسىندا ءوزىڭنىڭ سان مىڭ­داعان قانداسىڭنىڭ تۇراتىنىن ەستەن شى­عارماعانىڭ ءجون ەدى. قازاقستاندا تۇراتىن ارميان دياسپوراسى وزدەرىنىڭ جانە ۇرپاعىنىڭ بولاشاعىن ارمەنيا نە رەسەيمەن ەمەس، قازاقستانمەن عانا بايلانىستىرادى»، دەدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول: «سەن نىق سەنىممەن سويلەپ وتىرعان ماسكەۋ قالاسىن سۇراپىل سوعىستا ءبىزدىڭ اتالارىمىز – قازاقتار مەن قىرعىزدار جاۋ قولىنان ازات ەتىپ قالعان»، دەدى. ءسوز ۇعار جان بولسا ساناعا ساڭلاۋ تۇسى­رەتىن-اق ءسوز.

رەسەيلىك تەلەجۇرگىزۋشىنىڭ قازاقتىڭ نامىسىنا تيگەن جانجالدى سوزىنە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى دوسحان جولجاقسىنوۆ تا قارىمتا جاۋاپ بەردى. «بىرىنشىدەن، سەن رەسەي ەمەسسىڭ. ەكىنشىدەن، ەگەر مىقتى بولساڭ، بيلىكتىڭ جوعارعى ەشەلونىنا قاراي جۇگىر، ال حالقىما قول تيگىزبە! مەنىڭ ادامزاتتىڭ سان عاسىرلىق مادەني جانە رۋحاني ومىرىندەگى ءوز حالقىمنىڭ تاريحىن جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى حالقىمنىڭ قادىر-قاسيەتىن ايتۋعا باتىلىم جەتەدى»، دەگەن ونەر ساڭلاعى ءسوزىنىڭ سوڭىندا «قاتتى كۇشەنبە، كىندىگىڭ ءۇزىلىپ كەتەدى» دەپ ەسكەرتەدى. تۇيسىكسىز جان­نىڭ وزىنە تۇرتكى بولار بۇل قاتاڭ ەسكەرتۋدىڭ دە استارى تەگىن ەمەس.

ءابىش ابىز ايتپاقشى، «جاۋ بەتكە – بىلەكتىلىگىمىزدى، داۋ بەتكە – بىلىكتىلىگىمىزدى، جاراستىققا – جاقسىمىزدى جۇمساعان حا­لىق­پىز». ۋكرايناداعى سوعىسقا بايلانىستى قازاقستاننىڭ بەيتاراپ پوزيتسيا ۇستانۋى كەيبىر رەسەيلىك ناسيحاتشىلارعا جاقپاي جاتقانى تۇسىنىكتى. الايدا وسىنداي وسپادار ءسوز بەن ويلانباي ايتىلعان كوزقاراستان ۇلكەن جانجال شىعىپ، ۇلتارالىق وشپەندىلىك تۋىندايتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ «ەلدى بۇزۋعا شاماسى جەتكەن ءسوزدىڭ، ەلدى تۇزەۋگە دە شاماسى جەتەدى» دەگەن ءسوزى ەستەرىڭىزدە بولار؟ الايدا الاش ارىسى «تۇزەۋگە جۇمىستانساق قانا تۇزەلەتىنىن» دە ەسكەرتكەن بولاتىن. تيگران سەكىلدىلەردىڭ ءسوزىن «تارازىعا سالعاندا» وسىنى ۇمىتپايىق!

قازاقتا «تامىر»، «تامىرلاستىق» دەگەن ادەمى سوزدەر بار. تامىرلاس بولۋ – تاعدىرلاس بولۋ دەگەن ءسوز. ەلىمىزدەگى ەتنوس، ۇلتارالىق تاتۋلىق، ىنتىماق تۋرالى وي قوزعالعاندا تامىرلاستىق جايلى ءجيى ايتىلادى. سەبەبى ءدال وسى ۇعىم وزگە ۇلتتاردىڭ قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتىن كورسەتەدى. دوسحان اعانىڭ «كىندىگىڭ ءۇزىلىپ كەتپەسىن» دەگەن ەسكەرتۋىنىڭ ارتىندا «تامىرىمىز ءۇزىلىپ كەتپەسىن» دەگەن تىلەك جاتىر. ءدال وسىنداي ەل ازاماتتارى مەن جەكە ادامداردىڭ ءبىر ۇلتقا دەگەن وي-كوزقاراسىنان، ارمان-تىلەگىنەن تۇتاس ءبىر حالىققا دەگەن سىي-قۇرمەتى قالىپتاسادى.

شىنى كەرەك، وسى ۋاقىتقا دەيىن قا­زاقستانعا قاراتا تالاي ارتىق ءسوز، اسىلىق وي ايتىلىپ ءجۇردى. قازاقى سابىرلىلىققا سالىپ، ساليقالى مىنەز تانىتتىق. بىراق ىشكى تۇتاستىعىمىز بەن بىرلىگىمىزگە ىرىتكى سالاتىن سوزدەردى جاۋاپسىز قالدىرماعان ءجون. سەبەبى تامىرلاستىعىمىزعا تۇسكەن سىزات كۇنى ەرتەڭ تاعدىرىمىزعا دا اسەر ەتەدى.

الەمدە 250-دەن استام ۇلت بار بولسا، سونىڭ 100-دەن استامى قازاقستاندا ءومىر سۇرەدى. بۇگىندە وسىنشاما ۇلت وكىلى قازاقتىڭ كيەلى توپىراعىندا تامىر جايىپ، تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشۋدە. بىرلىككە باستايتىن جول بىرەۋ-اق، ال بەرەكەسىن كەتىرەم دەسە سان سىلتاۋ تابۋعا بولادى. سوندىقتان دا بولار قازاق «تاۋ مەن تاستى سۋ، ازاماتتى ءسوز بۇزادى» دەپ، وتىز تىستەن شىققان ءار سوزگە سالماق سالاتىنى. سەبەبى وسىنشاما ۇلتتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ ءۇشىن جوعارعىداعىداي ءبىر ۇلتتى تابانعا سالىپ، بۇكىل تاريحىن، بار قۇندىلىعى مەن قاسيەتىن اياققا تاپتاي سالار ءبىر اۋىز ءسوز جەتكىلىكتى. تامىرىمىز اجىراماسىن دەسەك، تامىرلاستىعىمىز ۇزىلمەسىن دەسەك، ءبىر-بىرىمىزگە، وزگە ۇلتقا دەگەن قادىرىمىزدى كەتىرمەيىك.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار